نگاه خشک دولتی

نادر نینوایی- در خصوص ارزیابی‌های انجام‌شده ‌در مورد اقامتگاه‌های بومگردی، نقدهای زیادی مطرح شده و برخی از منتقدان معتقدند خدماتی که بومگردی‌ها ارایه می‌دهند با رتبه و درجه‌ای که حائز آن شده‌اند مطابقت ندارد. یعنی بومگردی که در ارزیابی انجام‌شده به عنوان درجه یک دست یافته، خدماتی ارایه ‌می‌دهد که در حد اقامتگاه‌های درجه ۲ یا حتی ۳ است.
از این گذشته به معیار ارزیابی‌های انجام‌شده در خصوص بومگردی‌ها نیز نقدهایی وارد است. در واقع نگاه خشک دولتی و ارزیابی صرفا براساس امکانات واحد اقامتی یکی از چالش‌های موجود است. این امر باعث شده بومگردی‌ها به جای آنکه به دنبال ایجاد تنوع در خدمات باشند، نگاهی کمی در خصوص امکانات مرکز اقامتی خود پیدا کنند و به سمت تبدیل شدن به مسافرخانه پیش روند.
متر و معیار نامناسب رتبه‌بندی
در دنیا اینطور رایج است که بومگردی‌ها امکان تجربه زیست محلی را به گردشگر می‌دهند. یعنی گردشگر در یک بومگردی همراه با مردم محلی روی مزرعه کار کرده یا حتی شیر گوسفند می‌دوشد.
در واقع آنچه در بومگردی‌های جهان ارایه می‌شود، صرفا ارایه محلی برای خواب و اقامت نیست و صاحبان بومگردی‌ها ارتباطات گردشگران با مردم محلی و تجربه زیست روستایی را فراهم می‌کنند .
آنطور که از ارزیابی‌های دولتی برمی‌آید متر و معیار سنجش بومگردی‌ها در ایران صرفا کیفیت رختخواب‌ها، تمیزی و فراهم بودن سرویس بهداشتی و در دسترس بودن حمام است.
اکبر منصوری -عضو انجمن اقامتگاه‌های حرفه‌ای بومگردی ایران- در خصوص نقدهایی که در مورد ارزیابی‌ بومگردی‌ها و ملاک و معیار آن مطرح می‌شود به «جهان صنعت» گفت: نمی‌دانم که مسوولان امر این رتبه‌بندی را بر چه اساسی انجام می‌دهند ولی معتقدم که گردشگران باید به هدف اصلی بومگردی‌ها که شناساندن جوامع محلی است توجه داشته باشند. من در بومگردی این شعار را مطرح می‌کنم که «توقع یک هتل ۵ ستاره را نداشته باشید». درواقع به نظرم در بومگردی‌ها هزینه و مبلغ دریافتی باید بر اساس خدماتی که ارایه‌ می‌شود تعریف شود.
وی ضمن برشمردن تفاوت‌های اقامتگاه‌های بومگردی با هتل‌ها ابراز داشت: در هتل مسافر صرفا هزینه لاکچری بودن هتل و غذاهایی که سرو می‌شود را پرداخت می‌کند. در اقامتگاه بومگردی اما اصل این است که در کنار مردم محلی زندگی و حتی با آنها کار کنید. یعنی اگر مردم محلی تخم‌مرغ جمع می‌کنند با آنها همکاری کنید و با آنها به زمین کشاورزی رفته و کار کنید. در ایران در خصوص این موارد آموزش داده نشده است و اطلاعات مردم نیز به گونه‌ای نیست که تفاوت هتل و بومگردی را متوجه نمی‌شوند.
این کارشناس ارشد گردشگری در خصوص روشن نبودن متر و معیار ارزیابی بومگردی‌ها ابراز داشت: خود من هم متوجه نشده‌ام این ارزیابی‌ها بر چه اساسی است. متاسفانه کسانی که ارزیابی بومگردی‌ها را انجام می‌دهند خودشان مجری کار نیستند. یعنی یک تعداد کارمند این ارزیابی‌ها را انجام داده و یک معیارهایی را می‌نویسند.
منصوری در پاسخ به این پرسش که به نظرش برای حصول نتیجه دقیق‌تر در ارزیابی بومگردی‌ها چه نگاهی باید طرف توجه قرار گیرد به «جهان صنعت» گفت: به نظرم نگاه درست این است که با جامعه بومگردی در خصوص ارزیابی‌ها صحبت و مشورت کنند. در حال حاضر درجه‌بندی ۱، ۲ و ۳ که در تقسیم‌بندی بومگرد‌ها انجام می‌شود براساس شیک بودن و شبیه هتل بودن است. بنابراین ارزیابی‌ها براساس تجربه‌ای نیست که برای گردشگر در بومگردی اتفاق می‌افتد.
وضعیت جاری گردشگری
اگر موضوع ارزیابی‌ها را کنار بگذاریم باز هم باید گفت که تجربه سه سال گذشته برای صاحبان اقامتگاه‌های بومگردی تجربه پرفراز و نشیبی بوده است.
منصوری -عضو انجمن اقامتگاه‌های حرفه‌ای بومگردی ایران- در خصوص شرایط صنعت گردشگری ایران در سال‌های اخیر به «جهان‌صنعت» گفت: در دوران کرونا شرایط برای همه نامساعد بود و کسب‌‌وکارها به کل با رکود مواجه شدند و این مساله صرفا مربوط به گردشگری نبود. پس از همه‌گیری کرونا مردم با توجه به اینکه دو سال نتوانسته بودند از خانه خارج شده و به سفر بروند استقبال بسیار خوبی از سفر و گردشگری داشتند. در این مقطع حتی برخی گردشگران خارجی نیز به کشور آمدند اما متاسفانه باتوجه به اتفاقاتی که در ۶ماهه دوم سال ۱۴۰۱ رخ داد، خارجی‌ها صد‌ در‌صد تورهایشان را لغو کردند و به تبع این موضوع گردشگری هم در ۶ ماهه دوم سال وارد خواب و رکود شد.
وی ضمن اشاره به بهبود این شرایط پس از نوروز ۱۴۰۲ ادامه داد: خوشبختانه از عید نوروز ۱۴۰۲ به بعد استقبال خوب بوده و امید داریم که وضعیت بعد از این بهتر هم بشود.
باتوجه به بهبود نسبی شرایط گردشگری در کشور انتظار می‌رود معاونت گردشگری با توجه مضاعف به جزییاتی نظیر مشخص کردن متر و معیار دقیق در ارزیابی بومگردی‌ها شرایط را برای شکوفایی صنعت گردشگری فراهم کند.
ضرر و زیان خانه‌مسافرها به بومگردی‌ها
باید توجه داشت که فعالیت غیرقانونی خانه‌مسافرها و اقامتگاه‌های فاقد مجوز در این سال‌ها عرصه را برای فعالیت اقامتگاه‌های بومگردی تنگ کرده است.
ساماندهی خانه‌‌های مسافر یکی از موضوعاتی است که در سال‌های گذشته بارها بر آن تاکید شده ولی نتیجه عملی و موثری در بر نداشته است.
صاحبان این خانه‌های اجاره‌ای بدون پرداخت مالیات، مجوز و سایر هزینه‌های قانونی با قیمت‌های اندک در حوزه اسکان مسافران فعالیت دارند و مانع شکل‌گیری اقتصاد مناسب پیرامون فعالیت بومگردی‌ها و سایر مراکز اقامتی مجاز می‌شوند.
خانه‌هایی که حتی استانداردهای اولیه یک مکان اقامتی را ندارند، هرساله گردشگران زیادی را جذب می‌کنند اما حتی امکان شناسایی و نظارت بر آنها هم تاکنون دیده نشده است.
به نظر می‌رسد باید برای شناسایی و ساماندهی این حجم عمده خانه‌مسافرها برنامه‌ای مشخص تدوین شده و نظارت‌ها در این خصوص افزایش یابد. فراموش نکنید که خانه‌مسافرهای غیر‌مجاز کمتر تعهدی در برابر مسافر دارند و بی‌توجهی به پرداخت موارد قانونی نظیر بیمه موجب رقابت نابرابری شده که مراکز اقامتی قانونی را به زانو در می‌آورد. ایجاد فضای رقابتی نابرابر و ناسالم در محیط کسب‌وکار و افزایش سوء‌استفاده واسطه‌ها و دلالان و در نتیجه کاهش رضایتمندی گردشگران همگی موجب تضییع سرمایه‌گذاری مولد در حوزه گردشگری شده و خسارت فراوانی به سرمایه‌گذاری‌های گذشته و فعلی بومگردی‌ها وارد کرده است. علاوه بر کیفیت غیراستاندارد و پایین خدمات باید مشکلات خانه‌مسافرها را نیز در نظر داشت که آسیب‌های فراوانی در پی داشته است. در مجموع می‌توان گفت ساماندهی دقیق خانه‌مسافرها در کنار مشخص کردن معیار صحیح برای ارزیابی بومگردی‌ها می‌تواند زمینه را برای عبور از شرایط فعلی و رونق گردشگری و اقامتگاه‌های رسمی در کشور فراهم کند.