نگرانی برای آینده میراث فرهنگی

پس از انتشار متن کامل لایحه پیشنهادی برنامه ششم توسعه، تبصره‌های مربوط به میراث فرهنگی بحث‌ها و نگرانی‌های زیادی را به دنبال داشت. براساس تبصره «۳۶» برنامه پیشنهادی ششم توسعه که به گفته مسوولان میراث فرهنگی، متن مورد نظر در برنامه پیشنهادی آنها جایی نداشته است، پیشنهاد شد تا بناهای تاریخی قرار گرفته در شهرهای بالای ۱۰۰ هزار نفر را به شهرداری‌ها یعنی همان نهاد عمومی واگذار کنند؛ اقدامی که به اعتقاد بسیاری از کارشناسان میراث فرهنگی و حتی مسوولان این سازمان نادرست است و جای خطاهای زیادی دارد.
متن کامل لایحه پیشنهادی برنامه ششم توسعه که شنبه- ۲۱ آذر- منتشر شد و این بند از میراث فرهنگی نیز در آن جای داشت‌ از سوی سازمان مدیریت به دولت و سپس به مجلس شورای اسلامی ارائه شد‌ هرچند «محمد حسن طالبیان»، معاون میراث فرهنگی سازمان میراث فرهنگی و گردشگری با رسانه‌ای شدن این بحث از رایزنی‌هایی خبر داد که کلمه شهرداری را از این تبصره حذف می‌کند. او حتی در صحبت‌های بعدی خود خبر داد که درخواست داده تا با حذف کلمه «شهرداری»، عنوان «افراد و نهادهای عمومی» جایگزین شود.حالا پس از این همه صحبت و اظهار‌نگرانی‌های متفاوت، یکشنبه -۲۷ دی‌ماه- متن کامل لایحه احکام برنامه ششم توسعه کشور در پایگاه مجلس شورای اسلامی منتشر شد.
در ماده «۲۰» لایحه احکام مورد نیاز اجرای برنامه ششم توسعه درباره بحث میراث فرهنگی آمده است:
با توجه به اهمیت و ضرورت مرمت بناهای تاریخی و فرهنگی و احیای بافت‌های ارزشمند کشور اقدامات ذیل صورت می‌پذیرد:
۱- سازمان میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع دستی مجاز است در چارچوب ضوابط و برنامه‌ای که به تصویب شورای عالی آن سازمان می‌رسد‌ اماکن تاریخی (‌به استثنا نفایس ملی)‌، در اختیار خود را به شهرداری‌ها و بخش خصوصی و تعاونی و صندوق احیا و بهره‌برداری از بناها و اماکن تاریخی و فرهنگی برای بهره‌برداری واگذار کنند.
واگذار شوندگان موظف هستند نسبت به مرمت، حفاظت و بهره‌برداری از اماکن مربوطه تحت نظارت سازمان میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع دستی اقدام کنند.
۲- تمامی دستگاه‌های اجرایی موظف‌اند در چارچوب ضوابط و استانداردهای ابلاغی سازمان میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع دستی نسبت به مرمت و احیا آثار فرهنگی و تاریخی در اختیار اعم از منقول و غیر‌منقول با رعایت قوانین و مقررات مربوطه اقدام کنند.
۳- سازمان میراث فرهنگی، صنایع‌دستی و گردشگری موظف است به منظور حفظ و صیانت از میراث فرهنگی اقدامات لازم را با همکاری و هماهنگی دستگاه‌های اجرایی مربوطه به منظور شناسایی، مستندسازی‌، حفاظت و مرمت و معرفی میراث فرهنگی (‌اعم از ملموس و ناملموس) میراث طبیعی، ایجاد شهرهای جهانی صنایع دستی و احیای هنرهای سنتی در حال زوال در حوزه فرهنگ و تمدن ایرانی و ثبت در فهرست جهانی را به عمل آورد.‌
باید امتیازات بیشتری برای بهره‌برداران در نظر بگیریم
اما محمد ابراهیم فروزانی، مدیرکل میراث فرهنگی و گردشگری استان بوشهر، اظهار‌نظری متفاوت نسبت به آنچه تاکنون دل‌نگرانی‌های پیشکسوتان سازمان میراث فرهنگی نامیده می‌شد، دارد.
مدیرکل میراث فرهنگی و گردشگری استان بوشهر، بهترین راه برای حفظ حیات بافت‌ها و بناهای تاریخی کشور را وارد کردن بخش‌های خصوصی و عمومی در یک برنامه منظم به فاز مرمت و بهره‌برداری از بافت‌ها و بناهای تاریخی می‌داند. او با اشاره به ظرفیت‌های موجود در واگذاری بناهای تاریخی به بهره‌برداران بخش‌خصوصی و نهادهای عمومی مانند شهرداری‌ها، به بیان نقطه نظرات خود درباره برخی زوایای این واگذاری‌ها پرداخت و گفت: در بحث واگذاری‌ها یک نکته وجود دارد که برخی وقت‌ها برآورد هزینه‌های سرمایه‌گذاری در این بناها و اماکن، با چیزی که می‌تواند توجیه‌کننده بخش خصوصی باشد، مقداری فاصله دارد.فروزانی با بیان اینکه «این فاصله باید با نگاهی معقولانه حل شود»، گفت: «به هر صورت ممکن است چه به لحاظ فنی و چه به لحاظ محیط کسب و کار، شرایط شهرها و استان‌های مختلف و حتی شرایط بناهای مختلف در یک مجموعه بافت تاریخی، یکسان نباشد. به عبارتی برآوردها را باید با شرایط کسب و کار و شرایط اقتصادی، همخوان و هماهنگ کنیم.» به گزارش ایسنا، او در گفت‌وگو با پایگاه اطلاع‌رسانی صندوق احیا‌ و بهره‌برداری از بناهای تاریخی، با اشاره به ضرورت تدوین و پیش‌بینی کاربری‌های متنوع‌تر برای استفاده از بناها و بافت‌های تاریخی افزود: در حال حاضر بیشتر بحث اقامتگاه‌ها و سفره‌خانه‌های سنتی وجود دارد که البته ما همچنان ظرفیت گردشگری بسیار زیادی در این زمینه داریم. اما مساله این است که از آن‌سو هم تعداد بسیار زیادی بنای تاریخی وجود دارد که با توجه به سرعت گرفتن فعالیت‌های صندوق احیا و رشد رقم واگذاری‌ها، باید در پی تعریف کاربری‌های جدیدی باشیم تا بتوانیم در ظرفیت ‌بهره‌برداری تنوع ایجاد کنیم.
او همچنین با تاکید بر لزوم فعالیت بیشتر بخش‌های خصوصی و عمومی در این حوزه تاکید کرد: بحث بهره‌برداری از بناها و بافت‌های تاریخی در برخی استان‌های ایران همچون اصفهان یا یزد جا افتاده، اما برخی دیگر از استان‌های ما هنوز از این ظرفیت بهره‌برداری کافی نکرده‌اند. معتقدم برای رونق گرفتن بحث استفاده از بناها و بافت‌های تاریخی و حفاظت مناسب و منطقی از این محدوده‌ها در این دست استان‌ها، باید امتیازات بیشتر و توجه ویژه‌تری برای بهره‌برداران در نظر بگیریم تا مشوق آنها برای ورود به این حوزه باشد.