«هانری ماسه» درباره ایرانیان

چکیده سخنرانی پروفسور «هانری ماسه» شرق‌شناس بنام فرانسوی در پاریس درباره ایران و ایرانیان که ۳۱ آگوست ۱۹۳۰ و هفته یکم سپتامبر آن سال در نشریات انتشار یافته بود از این قرار است:
ایران امروز تنها بخشی از ایران‌زمین است و تاجیکان، بلوچ‌ها، پشتون‌ها (پاتان‌ها)، کردها، کشمیری‌ها و بسیاری از ساکنان قفقاز و روسیه جنوبی که در خارج از مرزهای امروز ایران قرار گرفته‌اند ایرانی‌تبار هستند و همه آنان آرین و از خویشاوندان اقوام اروپایی‌اند. مشکل ایران این بوده است که بر سر چهارراه مهاجرت‌ها قرار گرفته و از نیمه قرن هفتم تا پانزدهم میلادی (از پایان کار ساسانیان تا صفویه) گرفتار اختلاط نژادی شده ولی ایرانیان با خصلت‌های ویژه‌ای که دارند همه مهاجران را در خود ذوب و حل کرده و زبان و فرهنگ ایرانی تا به امروز محفوظ مانده است. زبان‌های آلتائیک (ترکیک) با سلجوقیان در قرن یازدهم میلادی و بعدا مغولان وارد ایران شده است. ایرانیان، در برابر حمله اسکندر و هزار سال پس از او اعراب ایستادگی یکپارچه نکردند زیرا دولت‌های هخامنشی و ساسانی در دهه‌های آخر کار خود گرفتار سوء‌مدیریت، اختلاف و نبرد شاهزادگان و بزرگان بر سر قدرت و فساد اداری و تبعیض شده و مردم از آن وضعیت و افزایش روزافزون فاصله طبقاتی حاصله از آن خرسند نبودند و در جست‌وجو و خواهان «تغییر وضعیت» بودند. خلفای عباسی را ایرانیان روی کار آوردند و همیشه تحت نفوذ فرهنگی و اداری ایرانیان بودند. مهاجهان برخاسته از دشت گبی و اطراف آن، تنها در زمان «فاتح» اول بر ایران حکومت کردند و از زمان جانشین فاتح (حکمران دوم)، حکومت عملا دوباره در دست ایرانیان قرار گرفت و ایرانیان از این اقوام خشن، شاعر و هنرمند ساختند. مشکلات ایرانیان از زمانی آغاز شد که دولت عثمانی قدرت گرفت و اروپا را تهدید کرد و اروپائیان برای به زنجیر کردن آن دولت با نظر توسل متوجه ایران شدند و با چشیدن طعم استعمار مشرق‌زمین به تدریج به مداخله و بسط نفوذ پرداختند. سیاست قدرت‌های اروپایی وقت و به ویژه در دوران قاجاریه ایجاب می‌کرد که دولتمردانی در ایران بر سر کار باشند که شایستگی نداشته، احساس وطن‌دوستی و مردم‌خواهی آنان ضعیف و نیز نفوذپذیر باشند. دودمان صفویه را گرجستانی‌هایی که با چاپلوسی وارد دربار اصفهان شده و به مقام رسیده بودند به اضمحلال کشاندند. بیشتر آنان از بستگان بانوان درباری بودند. در تمامی دوران قرون وسطی، با وجود تضعیف اقتدار حکومتی، درخشش ادبیات، دانش و هنر ایرانی نشان می‌دهد که استعداد و ذوق و وسعت اندیشه ایرانیان به قوت خود باقی مانده و برای پیشرفت هرچه بیشتر نیاز به وحدت فرهنگی اقوام ایرانی و تقویت و تشویق این استعداد دارند.