هدف سه‌گانه ماکرون از دعوت حریری

سعد حریری، نخست‌وزیر مستعفی لبنان روز شنبه به دعوت امانوئل ماکرون به پاریس سفر کرد‌. این سفر قبل از هرچیز نشان‌دهنده تمایل فرانسه برای حفظ جایگاهی ویژه در مسایل مرتبط با کشور لبنان و نیز ایفای نقشی محوری در منطقه است‌.
شنبه گذشته می‌تواند به نوعی سرآغاز روندی تازه برای خاتمه یافتن این بحران دیپلماتیک باشد که در این صورت باید اذعان کرد که فرانسه به آنچه خواسته‌اش بوده رسیده است‌. نخست‌وزیر مستعفی لبنان به موجب این دعوت به همراه همسر و فرزند ارشد خود راهی پاریس شد تا آن‌طور که گفته شده چند روزی را استراحت کند‌. قرائن و شرایط موجود حکایت از آن دارد که سعد حریری باوجود آنچه بر آن اصرار دارد برخلاف میلش به عربستان سفر کرده و در آنجا ماندگار شده است‌.
این سخنی است که به صراحت از سوی میشل عون، رییس‌جمهور لبنان بیان شده و برخی مسوولان اروپایی نظیر وزیر خارجه آلمان نیز بر آن تاکید کرده‌اند‌. گابریل پنجشنبه گذشته پس از ملاقات با همتای لبنانی با اشاره به نقش عربستان سعودی در این بحران دیپلماتیک تصریح کرد: ماجراجویی‌های ماه‌های گذشته در لبنان به سادگی و در سکوت پذیرفته نخواهد شد‌. عربستان نیز بلافاصله با فراخواندن سفیر خود در آلمان به این سخنان واکنش نشان داد‌.
رییس‌جمهور فرانسه با ورود به این پرونده و دعوت از حریری دو یا سه هدف را دنبال می‌کند: نخست، دادن امکان به مقام لبنانی برای خروج از وضعیت غیرقابل‌‎تحمل کنونی؛ دوم، طرح دغدغه‌های فرانسه نسبت به اوضاع کشور تحت‌الحمایه‌اش و مرتبط دانستن خود با این پرونده و سوم، فراهم کردن بستر لازم برای تحقق نقش محوری پاریس در خاورمیانه‌.
روابط مستحکم و تاریخی
پیشینه روابط نزدیک فرانسه و لبنان به قرن شانزدهم میلادی بازمی‌گردد‌. لبنان در سال ۱۹۲۰ تحت قیمومت فرانسه قرار گرفت و مرزهای این کشور با سوریه در همین دوره تعیین شد‌. پاریس پس از آن همواره تلاش کرده که از لبنان، کشوری منحصربه‌فرد از نظر تنوع مذاهب و فرقه‌های مذهبی، پایگاهی برای نفوذ خود در خاورمیانه بسازد‌. بر اساس قانون اساسی لبنان پست‌های ریاست‌جمهوری و نخست‌وزیری به ترتیب میان جامعه مسیحی و مسلمان این کشور تقسیم شده است‌. دونی بوشار، کارشناس مسایل خاورمیانه در انستیتو روابط بین‌الملل فرانسه با تصریح بر این نکته که فرانسه در لبنان روابط ویژه‌ای با سه جامعه عمده مذهبی از جمله شیعیان دارد، می‌گوید: نقطه قوت ما در پرونده لبنان این است که با همه طرف‌ها در گفت‌وگو هستیم‌.
مناسبات دو کشور طی سال‌های ۱۹۹۲ تا ۲۰۰۴ به خصوص پس از روابط عمیق و دوستانه میان رفیق حریری، پدر سعد و نخست‌وزیر اسبق لبنان و ژاک شیراک به تدریج مستحکم‌تر شد‌. شیراک رییس‌جمهور فرانسه در سال‌های ۱۹۹۵ تا ۲۰۰۷، تنها رییس یک کشور غربی بود که در مراسم خاکسپاری رفیق حریری در بیروت شرکت کرد‌. نخست‌وزیر وقت لبنان چهاردهم فوریه سال ۲۰۰۵ در جریان یک سوءقصد در لبنان به قتل رسید‌. شیراک پس از مرگ رفیق حریری بارها سعد، پسر وی را در الیزه به حضور پذیرفت و پس از ترک کاخ ریاست‌جمهوری به آپارتمان دوبلکس ۱۸۰ متری در پاریس اسکان یافت که به مدت بیش از هشت سال از طرف خانواده حریری در اختیارش قرار گرفت‌.
تحلیلگران فرانسوی معتقدند احترام و قدرشناسی کمترین چیزی است که امانوئل ماکرون در دعوت از حریری و فراهم کردن زمینه خروج وی از عربستان سعودی به دست می‌آورد زیرا نخست‌وزیر مستعفی، آزادی و بلکه خروج از بن‌بست زندگی سیاسی خود را مدیون رییس‌جمهور فرانسه است‌. ونسان هرووئه، کارشناس روابط بین‌الملل در تحریریه خبر شبکه رادیویی یوروپ ۱ فرانسه با اشاره به قرار گرفتن ماکرون در خط نخست برای کمک به برون‌رفت از این چالش معتقد است: این رییس‌جمهور بود که در یک اقدام شخصی به عربستان رفت، از واژه‌هایی درست و بجا برای گفت‌وگو با زندانبان استفاده کرد و به سازماندهی فشار دیپلماتیک پرداخت‌.
آیا ماکرون موفق می‌شود
فردریک آنکل، متخصص ژئوپولیتیک و استاد علوم سیاسی در دانشگاه پاریس ضمن تاکید بر مثبت بودن پاسخ این پرسش می‌گوید: امانوئل ماکرون با نحوه ورود به این بحران یک موفقیت دیپلماتیک جدید به نام خود ثبت کرد‌. آنکل در ادامه با اشاره به رویکرد تازه دیپلماسی فرانسه پس از به قدرت رسیدن ماکرون اضافه می‌کند: فرانسه در پی آن است تا بار دیگر در محافل بین‌المللی خود را به عنوان یک قدرت بزرگ مطرح کند‌. پاریس برای این کار شرایط فعلی را بهترین فرصت می‌داند‌ زیرا آمریکا همچنان در پی بازپس گرفتن جایگاه پیشین خود در خاورمیانه است، آلمان تمایل چندانی برای همراهی در این اقدام نشان نمی‌دهد و بریتانیا درگیر بحران برگزیت و نحوه خروج از آن است‌.
اقدام شخصی امانوئل ماکرون در ورود به بحران لبنان همچنین تمجید الن ژوپه، نخست‌وزیر و وزیر خارجه راست‌گرای اسبق فرانسه را به همراه داشته است‌. او تلاش و زحمت فراوان رییس‌جمهور جهت ایفای نقش میانجی را اقدامی مناسب توصیف کرده است‌. امانوئل ماکرون روز نهم نوامبر در جریان سفری کوتاه به عربستان سعودی با شاهزاده محمد بن‌سلمان دیدار و گفت‌وگو کرد‌. متعاقب آن، ژان ایو لو دریان، وزیر خارجه فرانسه نیز چهارشنبه گذشته در سفری دوروزه عازم ریاض شد و پیش از نشست خبری مشترک با همتای عربستانی با سعد حریری در ویلای محل اقامتش گفت‌وگو کرد‌.
کارشناسان علوم سیاسی و ژئوپولیتیک در فرانسه معتقدند الیزه با نقشی که در برون‌رفت از این بحران دیپلماتیک ایفا کرد چهره‌ای جدید در منطقه از خود به نمایش گذاشت و امتیازهای زیادی را نیز کسب کرد‌. فردریک آنکل می‌گوید: فرانسه، کشوری که در منطقه آن را بیشتر متمایل به قطر توصیف می‌کردند با نشان دادن راه خروج از بحران به ریاض گامی جدید به سوی عربستان سعودی برداشت و با این کار توازنی جدید در روابط خاورمیانه‌ای خود به وجود آورد‌. ونسان هرووئه، کارشناس روابط بین‌الملل نیز با مهم ارزیابی کردن نقش مسایل اقتصادی در تغییر رویکرد منطقه‌ای الیزه و نزدیک شدن به عربستان سعودی معتقد است: توجه به بعد اقتصادی این ماجرا سبب می‌شود فرانسه به تقویت جایگاه خود برای بهره‌برداری بیشتر از بازارهای اقتصادی این کشور به خصوص در زمینه فروش تسلیحات روی آورد‌.
احتمال بازگشت مجدد بحران
با این وجود نباید شکنندگی آرامش موقت و بازگشت مجدد تنش به بحران لبنان را از نظر دور داشت‌. باوجود اعلام استعفای حریری در چهارم نوامبر که با شگفتی و شوک جمعی همراه بود هنوز به نظر نمی‌‌رسد میشل عون، رییس‌جمهور این کشور در شرایط کنونی آمادگی پذیرش آن را داشته باشد‌.
نشریه لبنانی فرانسوی‌زبان لوریان لوژور با انتشار گزارشی آورده است: مساله تامین امنیت جانی نخست‌وزیر مستعفی با بازگشت قریب‌الوقوع وی به لبنان حل شده به نظر می‌رسد اما آنچه بیش از همه اهمیت دارد عمق مسایل سیاسی در این کشور است‌. روزنامه لبنانی النهار هم در مطلبی ترس از بازگشت و تشدید بحران کنونی را مطرح کرده است‌.
خطر سرازیر شدن موج جدیدی از پناهجویان به سوی اروپا از جمله تبعات ادامه یافتن و تشدید بحران در لبنان است که جبران باسیل، وزیر خارجه این کشور در جریان ملاقات با همتای آلمانی خود در برلین بر آن تاکید کرد: بی‌ثباتی در لبنان سرنوشت مهاجران و پناهجویان حاضر در خاک کشور را تهدید می‌کند و آنها را در وضعیتی شکننده‌تر از پیش قرار خواهد داد‌. این مساله سبب خواهد شد که آنها به سوی اروپا سرازیر شوند‌.
اما رقابت منطقه‌ای عربستان سعودی و ایران که طی سال‌های گذشته بر شدت آن افزوده شده است، می‌تواند از دیگر عوامل بازگشت و تشدید بحران در لبنان قلمداد شود‌.
با توجه به اینکه هر یک از این دو طرف دارای پایگاه قدرت در میان بخشی از جامعه لبنان هستند ممکن است دامنه تنش ناشی از این رقابت منطقه‌ای به داخل این کشور نیز کشیده شود‌. این مسایل می‌تواند دلیل موجهی باشد بر تلاش جاری فرانسه جهت برقراری گفت‌وگو و حفظ روابط با هر دو کشور دخیل در بحران لبنان‌.