هزار ساعت صدای اقوام ایرانی گم شد

«حدود هزار ساعت اشعار، صداها و آواهای قدیمی‌ سراسر کشور که در ۵۰ تا ۶۰ نوار در استودیو ضبط شده بود، در طرح انتقال معاونت میراث فرهنگی سازمان میراث فرهنگی و گردشگری به طور کل مفقود شدند اما باید در مراکز اسناد دنبال این اسناد قدیمی و مهم باشیم.»
طرح دورکاری در سازمان میراث فرهنگی و گردشگری در سال‌های ۸۹ تا ۹۱ باعث شد بخش زیادی از اسناد دیداری و شنیداری پژوهشکده مردم‌شناسی نیز مانند دیگر اسناد پژوهشگاه سازمان میراث فرهنگی و گردشگری مفقود شده یا آسیب‌های زیادی ببیند. حال علیرضا حسن‌زاده، مدیر پژوهشکده مردم‌شناسی از میزان تقریبی این خسارت‌ها خبر می‌دهد.
حسن‌زاده در این باره می‌گوید: «حدود هزار ساعت اشعار، صداها و آواهای قدیمی‌ سراسر کشور که در ۵۰ تا ۶۰ نوار در استودیو ضبط شده بود، در طرح انتقال معاونت میراث فرهنگی سازمان میراث فرهنگی و گردشگری به طور کل مفقود شدند.»
او با این حال از پیگیری‌های گسترده‌تری در مراکز اسناد مختلف کشور خبر داد تا آنچه پیش از مفقود شدن به صورت رسمی ثبت شده بودند بار دیگر جمع‌آوری شوند و اضافه کرد: «در حال حاضر فایل ‌پی‌دی‌اف برخی از اسناد مکتوب در دسترس است.»
از سوی دیگر، پرویز فیضی، دبیر اجرایی همایش هشتادمین سال تاسیس نهاد مردم‌شناسی در ایران در این زمینه بیان کرد: «هیچ سندی گم نشده و کارشناسان این پژوهشکده در حال بررسی همه اسناد در مراکز پژوهشی مختلف هستند و در حال حاضر ارتباط تنگاتنگی با این مراکز داریم. فکر نمی‌کنم چیزی باشد که در حالت کلی گم شده باشد.»
با بیان این‌ نکته، حسن‌زاده، مدیر پژوهشکده مردم‌شناسی از ایجاد مرکز اسناد دیداری و شنیداری در پژوهشکده مردم‌شناسی پژوهشگاه سازمان میراث فرهنگی و گردشگری خبر داد و گفت: «با ایجاد این مرکز قصد دارند از بروز آسیب‌های بیشتر به این حوزه پژوهشی بکاهند بنابراین تا یک سال آینده ۵۰۰ هزار عکس و فیلم ارائه نشده که محصول تلاش محققان مرکز مردم‌شناسی است در این مرکز به نمایش درمی‌آیند.»
او همچنین از تدوین اطلس مردم‌نگاری ایران که همه کشور را تحت پوشش قرار می‌دهد خبر داد و گفت: امیدواریم در شش ماه آینده نیز اطلس مردم‌نگاری سیستان‌وبلوچستان عرضه شود.
تعداد مردم‌شناسان از جامعه‌شناسان کمتر است
حسن‌زاده با بیان اینکه قدمت مرکز مردم‌شناسی ایران ۸۰ سال است اما مرکز دانشگاهی در حوزه مردم‌شناسی و مردم‌نگاری در سال ۱۳۳۷ ایجاد شد، بیان کرد: «باید تاکید کنیم که این بخش‌ها جوان‌اند. حتی باید توجه داشت که شمار مردم‌شناسان بسیار کمتر از جامعه‌شناسان است، این از بی‌توجهی‌ها به این حوزه در سال‌های گذشته خبر می‌دهد.»
او در بخش دیگری از صحبت‌هایش با اشاره به انتشار ۲۵ جلد کتاب در حوزه مردم‌شناسی در سال گذشته گفت: از آغاز کار دولت جدید خوشبختانه فعالیت‌های زیادی در این حوزه در حال انجام است اما باید دقت داشت که هرچند تخریب یا آسیب‌زدن به مدت زمان کمی نیاز دارد ولی بازسازی یک امر بسیار زمانبر است. به همین دلیل هم مردم‌شناسان استان‌های مختلف را برای ایجاد ارتباط بیشتر و تهیه منابع و اطلاعات تکمیلی‌تر از استان‌های مختلف به تهران دعوت کرده‌ایم.
سیداحمد محیط‌طباطبایی، مشاور رییس پژوهشگاه سازمان میراث فرهنگی در این زمینه تاکید کرد: «همان‌گونه که پژوهشکده باستان‌شناسی باید درباره باستان‌شناسی در کل کشور نقش داشته باشد، پژوهشکده مردم‌شناسی نیز باید این نقش را داشته باشد، بنابراین آنها لازم و ملزوم یکدیگرند.»
اداره کل موزه‌ها باید کسلی موزه‌های مردم‌شناسی را برطرف کند
او که صبح دیروز در نشست خبری نمایشگاه ملی هشتادمین سال تاسیس نهاد مردم‌شناسی در ایران سخن می‌گفت، در پاسخ به این پرسش که چرا موزه‌های مردم‌شناسی از کِسل‌ترین موزه‌ها در سطح کشور هستند، بیان کرد: در نمایشگاه هشتادمین سال تاسیس نهاد مردم‌شناسی در ایران باید در زمینه خلاء مردم‌نگاری و مردم‌شناسی نقد شود.
با این وجود توجه به موزه‌ها و ایجاد ارتباطی برای جلوگیری از کسل بودن فضای موزه‌های مردم‌شناسی متوجه اداره کل موزه‌هاست. آنها باید در این زمینه برنامه‌ریزی مناسبی داشته باشند.
رییس پژوهشکده مردم‌شناسی نیز درباره وضعیت موزه‌های مردم‌شناسی از تعریف دو پروژه در این زمینه خبر داد و گفت: جایگاه موزه‌های مردم‌شناسی و سلسله‌ای از گفت‌وگوهای تبیین‌شده و به نوعی تاریخ شفاهی موزه و مردم‌شناسی در دستور
کار است.
حسن‌زاده با تاکید بر لزوم توجه به روایت‌های موزه مردم‌شناسی در ایران ادامه داد: در پروژه دوم نیز آسیب‌شناسی درباره موزه‌های مردم‌شناسی در دست انجام است.
در حال تغییر نگرش‌ها هستیم
رییس پژوهشکده مردم‌شناسی همچنین در پاسخ به این پرسش که تفکیک مردم‌نگاری و مردم‌شناسی هنوز انجام نشده و به نظر می‌رسد پژوهشکده مردم‌شناسی فقط در حال جمع‌آوری و انباشت اطلاعات در این زمینه است، گفت: تاریخ مردم‌شناسی در ایران در موسسات مطالعاتی یا دانشگاه علامه طباطبایی فقط در قالب یک پروسه تاریخی محدود نبوده است. در حالت تغییر نگرش‌ها و الگوها به سر می‌بریم. نخست باید روابط سازمانی را تقویت کنیم و در پژوهشکده مردم‌شناسی مطالعات کاربردی را گسترش دهیم.
حسن‌زاده ادامه داد: سال ۸۴ کتاب مردم‌شناسی کاربردی ترجمه و منتشر شد. مطالعات مردم‌شناسی را در اختیار داریم و سعی می‌کنیم در این زمینه گام برداریم.
او با تفکیک معنای مردم‌نگاری و مردم‌شناسی تحت این عنوان که گردآوری اطلاعات مردم‌نگاری محسوب و تحلیل اطلاعات مردم‌شناسی نامیده می‌شود، گفت:‌ مطالعات مردم‌شناسی در سطح جهان همیشه تحت تاثیر روستا و شهر است اما در اکثر مواقع آن را با شهر ارتباط می‌دهند و بیشتر پژوهشگاه به سمت شهرها بوده است.