هزینه هوای پاک برابر با یک قلم فساد

مهدیه بهارمست- دیروز شاخص آلودگی هوای تهران از دانشگاه شریف گرفته تا ورامین و باقرشهر و اسلامشهر همگی به رنگ بنفش درآمده بود، البته این رنگ تنها مختص به پایتخت نبود و اصفهان نیز بنفش شد! یک شاخص مرگبار! این آلودگی دیگر فقط برای تهران و اصفهان نیست، شهر به شهر نفس کشیدن را سخت کرده است. آسمان در مشهد، اراک، خوزستان و تعدادی دیگر از شهرها تیره شده، دست مسوول و مدیر هم مقابل ذرات کمتر از ۵/۲ میکرون به نشانه تسلیم بالاست، فقط مدرسه‌ها تعطیل می‌شوند، فروش طرح ترافیک ممنوع و تردد خودروها زوج و فرد می‌شود، بادی هم نمی‌وزد تا با خودش کمی نفس بیاورد. فقط در سال ۱۴۰۱، «بیش از ۶ هزار تهرانی به‌دلیل مرگ‌ومیر منتسب به آلودگی هوا جان باختند» اما هنوز گوش مسوولان بدهکار نیست و همچنان به مازوت‌سوزی ادامه می‌دهند. دیروز «مهدی پیرهادی» رییس کمیسیون سلامت شورای شهر نام دو نیروگاهی که مازوت‌سوزی می‌کنند را اعلام کرد. نیروگاه منتظرالقائم و شهید رجایی دو نیروگاهی هستند که در تهران مازوت‌سوزی می‌کنند. با این وضعیت کار از پنهان‌کاری مسوولان گذشته و رسما به مازوت‌سوزی اعتراف کردند، اما اعتراف آنها فایده‌ای برای مردم دارد؟! به‌گفته «داریوش گل‌علیزاده» رییس مرکز ملی هوا و تغییر اقلیم سازمان حفاظت از محیط‌زیست «خسارت معادل همه این مرگ‌ومیرهای منتسب به آلودگی هوا ۳/۱۱ میلیارد دلار در ایران و ۳ میلیارد دلار در تهران برآورد شده است».
مازوت ایران ۷ برابر حد مجاز
دکتر «اسماعیل کهرم» کارشناس محیط‌زیست درخصوص علل مازوت‌سوزی با وجود هشدارهای کارشناسان درخصوص مرگ تدریجی ایرانی‌ها به «جهان‌صنعت» گفت: سال‌های گذشته مسوولان هم‌صدا مازوت‌سوزی را تکذیب می‌کردند، اما امسال شرایط کمی فرق کرده است. بالاخره افرادی در ساختار دولتی بر این امر اعتراف کردند. البته این را هم نباید فراموش کرد که چاره‌ای جز مازوت‌سوزی وجود ندارد. زیرا در سال‌های گذشته کشورهایی مانند امارات مازوت را از ما می‌خریدند و آن را با کشتی راهی دریاهای عمیق می‌کردند و در آنجا می‌سوزاندند، اما اخیرا چون متوجه شدند که مازوت ایرانی هفت برابر استاندارد جهانی منوکسیدکربن دارد، دیگر مازوتی از ما خریداری نمی‌کنند. این در حالی است که میلیاردها تن مازوت در کشور وجود دارد و مسوولان ذی‌ربط نمی‌دانند باید با این مقدار چه کنند. مازوت‌ها را نمی‌توان دفن کرد، زیرا اگر آنها را دفن کنیم وارد آب‌های زیرزمینی می‌شوند و آب را مسموم می‌کنند. اگر در آب بریزند باز دریا مسموم می‌شود و تمام آبزیان از بین می‌روند. با سوزاندن مازوت هم هوا آلوده شده است. بنابراین مازوت‌ها را برای سوزاندن تحویل نیروگاه‌ها می‌دهند تا از آن برق بگیرند، غیر‌از این هم کاری نمی‌توان کرد. مازوت ایران آلاینده‌تر از حد مجاز است.
وی افزود: سوزاندن مازوت برای تنفس بسیار خطرناک است و ترکیبی دارد که سرطان‌زا است، اما در واقعیت دولت چاره‌ای جز سوزاندن مازوت ندارد. حتی هیچ کشوری هم حاضر نیست به دلیل میزان آلایندگی آن را از ما بخرد. هیچ راهی وجود ندارد که میزان آلایندگی هفت درصدی را به نیم درصد تبدیل کرد، چرا که اگر نیم درصد بود این مازوت را از ما می‌خریدند. در نتیجه به اندازه‌ای میزان آلودگی آن زیاد است که به هیچ عنوان نمی‌توان از شر آن خلاص شد.
بنزین و گازوییلی که متهم شدند
بعد از مازوت‌سوزی در نیروگاه‌ها کیفیت سوخت خودروها متهم دیگر آلودگی هوا در شهرها از جمله تهران است. «پیرهادی» رییس کمیسیون سلامت‌ محیط‌زیست و خدمات شهری شورای شهر تهران در اظهار نظری گفته: «بنا بر گزارش کمیسیون اصل ۹۰ سوخت‌های تولیدی کشور از جمله بنزین، نفت گاز و… مطابق با استاندارد ملی نیستند.»
گل‌علیزاده معتقد است در کلانشهرها وضعیت کیفیت سوخت قابل دفاع است، البته کیفیت آن نه از پالایشگاه‌ها بلکه از جایگاه‌هایی که مردم سوخت‌گیری می‌کنند بررسی می‌شود، او در این باره اظهار کرد: «کیفیت سوخت در تهران بد نیست، اما خیلی از تهرانی‌ها به شهرهای شمالی سفر می‌کنند، سوخت در آن استان‌ها استاندارد یورو چهار، پنج ندارد، بنابراین بنزینی که از استان‌های اطراف سوخت‌گیری می‌شود هم در تهران سوزانده می‌شود.»
ارتباط هوای آلوده با سرطان ریه
دکتر «مسعود احتشام» فوق‌تخصص بیماری‌های ریوی و متخصص بیماری‌های داخلی با اشاره به اینکه تنفس در هوای آلودگی ۲۰ درصد سرطان‌های ریه را افزایش داده است به «جهان‌صنعت» گفت: این روزها تنفس در آلودگی هوای تهران و برخی کلانشهرها علاوه بر تشدید بیماری‌های مزمن تنفسی مانند آسم و انسداد مزمن ریوی، محرک سرطان ریه نیز است. اگر فرد ریسک فاکتورهایی همانند استعمال دخانیات، مواد مخدر، چاقی و سابقه ژنتیکی در خانواده داشته باشد و در این هوای آلوده نفس بکشد، دچار سرطان ریه زودرس می‌شود، همچنین بیماری بدخیم سرطان ریه را در افراد تشدید می‌کند. از قضا سال گذشته سازمان بهداشت جهانی از «آلودگی هوا» به عنوان عامل خطر پنجم بروز بیماری‌های غیرواگیر از جمله سرطان‌ها یاد کرده است، زیرا مواد آلاینده‌ای که در هوا وجود دارند، باعث انواع و اقسام درگیری بافت ریه، مجاری ریه، برونشیت، پنومونیت و التهاب در بافت فوقانی شش‌ها می‌شوند. علائم آن سرفه‌های مکرر در افراد است. البته اگر مجاری تحتانی شش‌ها درگیر شود، فرد دچار تنگی نفس و کاهش اکسیژن خون می‌شوند. از طرفی کودکان و افراد مسن دو طیف سنی هستند که بیشترین تاثیر را از آلاینده‌ها می‌گیرند. زنان باردار هم با توجه به اینکه سیستم ایمنی آنها تحت تاثیر عوامل هورمونی‌ است، بیشتر از مابقی افراد دچار بیماری‌های عفونی و التهابی می‌شوند و اگر بیماری‌های زمینه‌ای همانند آسم داشته باشند، ممکن است زمانی که هوا آلوده است دچار تنگی نفس شوند، همچنین شاید روی جنین آنها تاثیر بگذارد، به همین دلیل در این وضعیت مردم باید در خانه بمانند.
افزایش مرده‌زایی در ایران
«محمد درویش» کارشناس محیط‌زیست با اشاره به تبعات تنفس در هوای آلوده در شبکه ایکس(توئیتر) نوشت: متاسفانه مردم در حال قربانی هستند و اعلام شده که هر سال هشت درصد مرده‌زایی جنین به دلیل آلودگی هوا در ایران اتفاق می‌افتد که یکی از بالاترین نرخ‌ها در سطح جهان است. کشتاری که متاسفانه به دلیل آلودگی هوا اتفاق می‌افتد، به بیش از ۵۰ هزار نفر در سال رسیده و در تهران این رقم پنج هزار و ۵۰۰ نفر در سال است.
وی افزود: اینها آمار مستقیم و رسمی است که سازمان حفاظت محیط‌زیست و وزارت بهداشت اعلام کرده‌اند و به نظرم بسیار خوش‌بینانه است و آمار واقعی شاید از این هم بالاتر باشد. مرکز پژوهش‌های مجلس اخیرا اعلام کرد که سالانه کشور بیش از ۹ میلیارد دلار از محل آلودگی هوا خسارت می‌خورد، یعنی بیش از دو برابر بودجه وزارت آموزش و پرورش به عنوان بزرگ‌ترین وزارتخانه کشور.
هزینه هوای پاک برابر با یک قلم فساد در ایران
«علی سلاجقه» رییس سازمان محیط‌زیست کشور گفته بود برای اجرای برنامه‌های این قانون ۱۸۰ همت بودجه برآورد شد. با این حساب اگر یک درصد از بودجه اختصاصی خود یا حتی کمتر از آن را برای اجرای قانون هوای پاک اختصاص می‌دادند، شاید اکنون هوای آلوده، کلانشهرها را در مشت خود نگرفته بود. به عبارت دیگر، حدود سه میلیارد و ۵۶۹ میلیون دلار بودجه برای اجرای قانون هوای پاک لازم است، در حالی که از سلسله‌ فسادهایی که در ایران صورت می‌گیرد، در تازه‌ترین مورد آن از فساد ۳ میلیارد و ۳۷۰ میلیون دلاری گروه کشت و صنعت دبش رونمایی شد، یعنی پاک شدن هوای تهران تنها به بودجه‌ای معادل یک قلم فساد در کشور نیاز دارد. این در حالی است که همین هوای آلوده بنا بر اعلام وزارت بهداشت از سال ۱۳۹۵ تا سال ۱۴۰۰ موجب مرگ بیش از ۷۶ هزار نفر در ایران شد. طبق بررسی‌های انجام‌شده از سوی وزارت بهداشت مشخص شد سال گذشته در ۳۳ شهر بیش از ۲۶ هزار نفر مرگ منتسب به آلودگی هوا داشتند.
گفتنی است جلوگیری از آلودگی هوا نیاز به یک زنجیره دارد، سوخت باکیفیت، خودروی استاندارد، مصرف بهینه انرژی و توان بالای حمل‌ونقل عمومی، هرکدام از این‌ موارد هم سازمان و متولی خودش را دارد، قانون هوای پاک هم هست، اما اجرا نمی‌شود، وضعیت آلودگی شهرهای ایران میان عوامل مشخص و معلومی معلق است، همه می‌دانند دلیل این آلودگی چیست، اما برای حل مساله‌ انگار از دست کسی کاری برنمی‌آید!