هشدار به دولت

گروه مسکن- گزارش کمیسیون اصل «۹۰» مجلس شورای اسلامی در مورد عملکرد دولت در پروژه مسکن مهر در صحن علنی مجلس قرائت شد. در این گزارش نمایندگان مجلس با بیان نقاط ضعف در نحوه اجرا، واگذاری‌ها و تامین مالی مسکن مهر به دولت هشدار دادند تا با تسریع در روند تکمیل این پروژه زمینه خانه‌دار شدن اقشار آسیب پذیر را فراهم کند. بهرام پارسایی در نشست علنی روز گذشته مجلس شورای اسلامی گزارش کمیسیون اصل «۹۰» با بیان اینکه طرح یادشده باوجود نقائص موجود، به‌طور نسبی توانسته در بسیاری از شهرها جوابگوی نیاز بخشی از اقشار آسیب‌پذیر جامعه باشد خواستار اقدام دولت برای تسریع در تکمیل این طرح شد.
در این گزارش واگذاری اراضی نامناسب برای احداث مسکن مهر به عنوان یکی از آسیب‌های این طرح عنوان شده و علت آن ضعف مطالعه در مکان‌یابی اراضی که در نهایت باعث بالا رفتن هزینه‌های آماده‌سازی و قیمت تمام شده مسکن مهر شده است. از دیگر مشکلاتی که در این گزارش به آن اشاره شده می‌توان به مواردی مانند: ضعف خدمات زیربنایی و روبنایی لازم از جمله آب، برق، فاضلاب، بیمارستان، مدرسه و فضای سبز، ضعف فنی و اجرایی در عملکرد پیمانکاران و مجریان طرح مسکن مهر و گاهی پایین بودن کیفیت ساخت‌وسازها در پروژه‌های مسکن مهر مشاهده شده است. متقاضی نداشتن تعداد ۶۶۸۵۲ واحد از پروژه‌های مسکن مهر که در نتیجه سهم آورده متقاضیان از هزینه‌های اجرای تاسیسات زیربنایی پروژه‌های مزبور را افزایش داده است. عدم نصب انشعابات آب، برق، گاز و فاضلاب برخی از پروژه‌هایی که به اتمام رسیده‌اند باعث شده است تا بهره‌برداری از واحدهای ساخته شده را عملا با مشکل جدی مواجه نماید.
در گزارش کمیسیون اصل «۹۰» مجلس شورای اسلامی آمده است: این طرح تا حدودی جوابگوی نیازهای اقشار جامعه به‌ویژه قشر آسیب‌پذیر است.
دولت توانسته است تا حدودی از نظر تامین زمین و وام مسکن مهر موفق عمل کند. با اجرای طرح، اشتغالزایی نسبی در بخش ساختمان انجام گرفته است. با جهت‌دهی مناسب به تامین اعتبار پروژه‌ها از سوی وزارت راه‌وشهرسازی، هم‌اکنون پرداخت‌ها در حوزه مسکن مهر دارای سرعت مناسب است. مکان مناسبی برای احداث واحدها درنظر گرفته شده و با توجه به اینکه قیمت زمین از هزینه ساختمان حذف می‌شود و تسهیلات پرداخت می‌گردد بنابراین واحدها با قیمت پایین در اختیار متقاضی قرار می‌گیرد. مسکن مهر توانسته است ضمن کاهش و کنترل قیمت مسکن به‌عنوان اصلی‌ترین کالای سبد مصرفی خانوارها، بخش قابل‌توجهی از تقاضای انباشته مسکن در سنوات گذشته را مرتفع کند.
عملکرد کمی
از تعداد ۳۵۶/۹۸۳/۱ واحد دارای قرارداد ساخت، تعداد ۹۷۲/۴۰۰ واحد به میزان ۲۰ درصد در حال ساخت و تعداد ۳۸۴/۵۸۲/۱ واحد به میزان ۸۰ درصد تکمیل شده است. از واحدهای تکمیل شده تعداد ۳۰۶/۲۴۹/۱ واحد به متقاضیان تحویل شده و تعداد ۰۶۳/۸۳ واحد آماده تحویل است. همچنین تعداد ۰۱۵/۲۵۰ واحد تکمیل شده به دلایل مختلف از جمله فقدان متقاضی، فقدان خدمات روبنایی و زیربنایی و … غیرقابل تحویل است. در شهرهای بالای ۲۵ هزار نفر (سازمان ملی زمین و مسکن) تعداد کل میانگین واحدهای تحویل شده به میزان ۶۴ درصد به ترتیب بالاترین درصد عملکرد (اصفهان ۹۱ درصد، گیلان ۹۰ درصد، اردبیل ۸۹ درصد) و پایین ترین درصد عملکرد (کهگیلویه و بویراحمد ۳۹ درصد، هرمزگان ۳۹ درصد و خراسان شمالی ۴۲ درصد) است.
در شهرهای زیر ۲۵ هزار نفر (بنیاد مسکن انقلاب اسلامی) تعداد کل میانگین واحدهای تحویل شده به میزان ۸۶ درصد به ترتیب بالاترین درصد عملکرد (آذربایجان‌غربی ۹۹ درصد، زنجان ۹۸ درصد و یزد ۹۵ درصد) و پایین‌ترین درصد عملکرد (کرمانشاه ۵۵ درصد، تهران ۵۸ درصد و همدان ۶۷ درصد) است.
واحدهای مازاد (فاقد متقاضی) مسکن مهر به تعداد کل ۵۰۱/۸۸ واحد به ترتیب در شهرهای بالای ۲۵ هزار نفر به تعداد ۱۵۰/۴۸ واحد (۵۵ درصد)، در شهرهای زیر ۲۵ هزار نفر به تعداد ۳۵۱/۷ واحد (۸ درصد) و در شرکت عمران شهرهای جدید به تعداد ۳۳ هزار واحد
(۳۷ درصد) است. میزان زمین‌های اختصاص یافته به مسکن مهر به میزان کل ۴۶۲/۲۰ هکتار به ترتیب در شهرهای بالای ۲۵ هزار نفر به میزان ۳۲۳/۹ هکتار (۴۶ درصد)، در شهرهای زیر
۲۵ هزار نفر به میزان ۱۳۹/۵ هکتار (۲۵ درصد) و در شرکت عمران شهرهای جدید به میزان
۶ هزار هکتار (۲۹ درصد) است. همچنین از مبلغ ۵۷۷/۲۲۲/۳۸ میلیون ریال اعتبار مصوب به طرح مسکن مهر از محل منابع عمومی (از سال ۱۳۸۶ لغایت ۱۳۹۴) مبلغ ۰۰۰/۷۳۳/۱۸ میلیون ریال تخصیص و هزینه شده است.
نقاط ضعف طرح
مسکن مهر از این جهت که در بافت‌های جدید تاسیس می‌شود و نیاز به خدمات بیشتر و تاسیسات زیربنایی و روبنایی خصوصا آب، برق، گاز، تلفن، مدرسه، بیمارستان، مکان‌های ورزشی و … دارد، سازمان‌ها و ادارات ذی‌ربط در زمینه‌های فوق موفق عمل نکرده‌اند. ساخت مسکن مهر به طور بی‌رویه به تعاونی‌های مسکن واگذار شده است که از کمترین تجربه برخوردارند. عدم نظارت کافی اعم از نظام مهندسی و سازمان ملی زمین و مسکن درخصوص ساخت که به دلیل گسترش آن خصوصا در طراحی و ساخت، ضعف‌های زیادی وجود دارد. از لحاظ فرهنگی این کار نشانه‌ای از حاشیه‌نشینی فرهنگی است که امروز گریبانگیر شهرهای بزرگ شده است. از نظر اجتماعی و امنیتی نیز، تجمیع یک صنف در محدوده‌ای خاص تبعاتی را به دنبال خواهد داشت.
ارزیابی
مسکن مهر با همه مشکلات ناشی از عجله و عدم برنامه‌ریزی دقیق و همه‌جانبه به عنوان یکی از طرح‌های کلان ملی، به‌دلیل سیاست‌های حمایتی، حضور و پیگیری‌های دولت در این عرصه تا حدودی اهداف خود را از حیث رفع کمبود مسکن از طریق ایجاد تعادل میان عرضه و تقاضا و ساختن سرپناه برای افراد کم‌درآمد به‌ویژه اقشار آسیب‌پذیر جامعه محقق ساخته است. بررسی‌های به‌عمل آمده حاکی است که طرح یادشده باوجود نقایص و کاستی‌های موجود، بطور نسبی توانسته است در بسیاری از شهرها جوابگوی نیاز بخشی از اقشار آسیب‌پذیر جامعه باشد. مسلما انجام هر پروژه‌ای در مرحله اجرا با ضعف‌ها و نارسایی‌هایی مواجه خواهد شد که طبعا مستلزم شناسایی چالش‌های موجود و تلاش در جهت رفع نواقص و کاستی‌هاست اما به دلیل عدم رعایت برخی ملاحظات و اقدامات ضروری، مشکلاتی برای متقاضیان در بعضی از شهرها به دنبال داشته و همین امر سبب بروز تدریجی نارضایتی در بین آنها شده است.
در پایان این گزارش کمیسیون اصل «۹۰» تمامی دستگاه‌های اجرایی مرتبط با پروژه مسکن مهر را مکلف کرده است تا برای رفع معایب و ضعف‌های موجود و تسریع در واگذاری واحدها و ارتقای سطح خدمات برنامه‌ریزی کنند.