هفت‌خوان بازنشستگی مشاغل سخت و زیان‌آور

آیین‌نامه جدید بازنشستگی مشاغل سخت و زیان‌آور در حالی از سوی وزیر کار ابلاغ شده است که متقاضیان مشاغل سخت و زیان‌آور همچنان برای بازنشستگی خود دچار مشکل هستند تا جایی که آنها چندین سال باید دوندگی کنند تا به بازنشستگی برسند.
چندی پیش وزیر کار اعلام کرده بود که آیین‌نامه جدید قانون بازنشستگی مشاغل سخت و زیان‌آور که مصوبه هیات دولت بود به سازمان تامین اجتماعی و ادارات کار ابلاغ شده است.
به موجب این آیین‌نامه دیگر کارگران بیمه شده دارای مشاغل سخت و زیان‌آوری که در طول دوران اشتغال و بیمه پردازی خود به مدت یک سال و کمتر از آن در مشاغل غیر‌سخت و زیان‌آور اشتغال و بیمه پرداخت کرده‌اند می‌توانند بدون برهم خوردن توالی سوابق بیمه‌خود پس از ۲۰ سال بازنشسته شوند.
علی ربیعی در تشریح ویژگی‌های آیین‌نامه جدید گفته بود: به موجب این آیین‌نامه از این پس کارگران بیمه شده دارای مشاغل سخت و زیان‌آوری که در طول دوران اشتغال و بیمه‌پردازی خود به مدت یک سال و کمتر از آن در مشاغل غیرسخت و زیان‌آور اشتغال و بیمه پرداخت کرده‌اند، می‌توانند بدون بر هم خوردن توالی سوابق بیمه خود پس از ۲۰ سال بازنشسته شوند.
وزیر تعاون، کار و رفاه اجتماعی یادآور شد: به موجب آیین‌نامه جدید، مشکل کارگران بیمه شده مشمولی که به دلیل داشتن بیش از ۱۰ روز غیبت در سال از مزایای احتساب توالی سوابق بیمه‌ای خود محروم می‌شدند، برطرف شده است.
به گفته ربیعی، به موجب اصلاحیه انجام شده، عدم اشتغال در مشاغل سخت و زیان‌آور در طول دوران اشتغال برای مدت بیشتر از یک‌سال موجب برهم خوردن توالی سابقه بیمه‌ شده و کارگران بیمه شده مشمول برای استفاده از قانون بازنشستگی پیش از موعد مشاغل سخت و زیان‌آور باید حداقل ۲۵ سال کار کنند.
وی در عین حال افزود: به موجب آیین‌نامه جدید کارفرمایان مکلف هستند تا پس از ارایه تقاضای بیمه شده مشمول و احراز شرایط بازنشستگی وی اقدامات لازم را جهت بازنشستگی به عمل آورند.
با وجود اعلام شرایط بازنشستگی در مشاغل سخت و زیان‌آور طبق آیین‌نامه یادشده و نحوه ارایه درخواست به سازمان تامین اجتماعی، متاسفانه اکثر متقاضیان بازنشستگی در مشاغل سخت و زیان‌آور از دشواری‌ها، موانع و محدودیت‌های پیش رو‌ و سنگ‌‌اندازی‌های ادارات تامین اجتماعی گله‌مندند به نحوی که غالب کسانی که ۲۰ سال تمام سختی کار را به امید بازنشسته شدن به جان خریده و تحمل کرده‌اند باید چند سالی دوندگی را هم به آن اضافه کنند.
مشاغل سخت و زیان‌آور چیست‌؟
کارهای‌ سخت‌ و زیان‌آور کارهایی‌ است‌ که‌ در آنها عوامل‌ فیزیکی‌، شیمیایی‌، مکانیکی‌ و بیولوژیکی‌ محیط‌ کار غیراستاندارد بوده‌ و‌ نیروی کار در اثر اشتغال‌ به این کارها دچار بیماری‌های شغلی و عوارض جسمی، روحی و روانی متعدد می‌شوند.
ضعف بینایی، کاهش شنوایی، آسیب‌های جسمی و حرکتی، بروز مشکلات قلبی ‌عروقی و تنفسی، انواع فشارهای عصبی و مواردی از این دست از جمله پیامدها و آسیب‌های ناشی از کار در حرفه‌های سخت و زیان‌آور است؛ آسیب‌هایی که می‌تواند حتی با گذشت سال‌ها پس از بازنشستگی در افراد بروز کند بنابراین به جهت جلوگیری از فرسایش جسمی و روحی افراد، قانون مشاغل سخت و زیان‌آور پیش بینی شده تا به موجب آن متقاضیان بتوانند با داشتن شرایطی خود را بازنشسته کنند اما شرایط قانونی برای بازنشستگی در مشاغل سخت و زیان‌آور چیست؟ این سوالی است که بسیاری از بیمه‌شدگان سازمان تامین اجتماعی همواره درصدد یافتن پاسخ آن هستند. بر این اساس ابتدا باید تعریف دقیق مشاغل سخت و زیان‌آور را دانست.
بر این اساس کارگران شاغل درکوره‌ پزخانه‌ها، معادن، کارگاه‌های ریخته‌گری، سمپاشی باغات و اماکن، حمل و دفن زباله و…در زمره کارهای سخت و زیان‌آور قرار می‌گیرند.
تمامی بیمه‌شدگانی که حداقل ۲۰ سال سابقه کار متوالی یا ۲۵ سال سابقه کار متناوب در کارهای سخت و زیان‌آور را با پرداخت حق بیمه دارا باشند؛ می‌توانند بدون شرط سنی درخواست بازنشستگی خود را به سازمان تامین اجتماعی ارایه دهند یعنی به ازای هر سال، ۵/۱ سال برای بیمه شده به عنوان سابقه محسوب و به همان نسبت هم از خدمات تامین اجتماعی بهره‌مند می‌شود؛ همچنین چهار درصد حق بیمه و مستمری به هنگام تقاضای بازنشستگی برای مدت مزبور محاسبه و از کارفرما مطالبه و وصول می‌شود به عبارتی از نظر سازمان تامین اجتماعی، شرط اولیه و لازم برای برخورداری از مزایای این قانون، داشتن حداقل ۲۰ سال متوالی یا ۲۵ سال کار پیاپی در مشاغل سخت و زیان‌آور است و در صورتی که بیمه شده فاقد شرط یاد‌شده باشد دارای حقی در احتساب سنوات اشتغال خود به ازای هر سال معادل یک و نیم نخواهد بود.
برای تعیین و شناسایی سخت و زیان‌آور بودن مشاغل، کمیته‌ای پنج نفره در وزارت تعاون، کار و رفاه اجتماعی تشکیل می‌شود که سازمان تامین اجتماعی یک نماینده در بخش بیمه‌ای این کمیته دارد. بیمه شدگان و کارفرمایان متقاضی که احساس می‌کنند مشاغل آنها سخت و زیان‌آور است، می‌توانند مراجعه کرده و فرم درخواست خود را ارایه دهند تا در کمیته مورد بررسی قرار گیرد. کمیته استانی مربوط به شناسایی مشاغل سخت و زیان‌آور نیز در ادارات زیرمجموعه وزارت کار یا سازمان کار و آموزش فنی و حرفه‌ای تشکیل می‌شود و ریاست آن بر عهده مدیر‌کل کار است.
بر اساس آیین نامه مشاغل سخت و زیان‌آور، برخی ایام چنانچه در فواصل اشتغال به کارهای سخت و زیان‌آور واقع شود به عنوان سابقه اشتغال در کارهای سخت و زیان‌آور محسوب می‌شود که این ایام شامل تعطیلات هفتگی،‌ تعطیلات رسمی، ایام مرخصی استحقاقی، ایام مرخصی ازدواج و فوت و ایام مرخصی استعلاجی یا استراحت پزشکی است؛ همچنین برخی ایام هستند که در صورت قرار گرفتن در فواصل اشتغال بیمه شده به کارهای سخت و زیان‌آور موجب زایل شدن توالی اشتغال وی در کارهای سخت و زیان‌آور نمی‌شوند که از جمله این ایام می‌توان به ایام خدمت وظیفه سربازی مشروط بر اینکه بیمه شده ظرف دو ماه پس از پایان خدمت به کار سابق خود برگشته باشد، ایام خدمت در جبهه که به تایید مراجع ذی‌صلاح رسیده باشد، غیبت غیرموجه حداکثر به مدت ۱۰ روز در سال در مورد کارگاه‌های مشمول قانون کار که منجر به اخراج، انفصال موقت یا دائم نشده باشد و ایام استفاده از مقرری بیمه بیکاری مشروط بر اینکه بیمه شده قبل از اتمام یا بلافاصله پس از اتمام دوره مزبور در مشاغل سخت مشغول کار شده باشد.
در مقابل ایامی هم هستند که چنانچه در فواصل اشتغال بیمه شده به کارهای سخت و زیان‌آور واقع شود، توالی اشتغال را از بین برده و موجب تناوب اشتغال می‌شود این ایام شامل‌: استفاده از مرخصی بدون حقوق به هر منظور و تحت هرعنوان، اخراج، استعفاء، انفصال و بازخریدی، اشتغال در مشاغل عادی، بیمه اختیاری، بیکاری بدون دریافت مقرری بیکاری، اشتغال در مشاغل آزاد و غیبت غیر موجه بیش از ۱۰ روز در هر سال در کارگاه‌های مشمول قانون کار که منجر به اخراج، انفصال موقت یا دایم شده باشد.
چند سال دوندگی متقاضیان بازنشستگی
با وجود اعلام شرایط بازنشستگی در مشاغل سخت و زیان‌آور طبق آیین‌نامه یاد‌شده و نحوه ارایه درخواست به سازمان تامین اجتماعی، متاسفانه اکثر متقاضیان بازنشستگی در مشاغل سخت و زیان‌آور از دشواری‌ها، موانع و محدودیت‌های پیش‌ رو و سنگ‌اندازی‌های ادارات تامین اجتماعی گله‌مندند به نحوی که غالب کسانی که ۲۰ سال تمام سختی کار را به امید بازنشسته شدن به جان خریده و تحمل کرده‌اند باید چند سالی دوندگی را هم به آن اضافه کنند.
یکی از مشکلات متقاضیان بازنشستگی در مشاغل سخت و زیان‌آور تغییر عنوان شغلی آنهاست به عنوان مثال کارفرمایی تا چندین سال نام کارگر تراشکار خود را در لیست حق بیمه با عنوان کارگر رد کرده ولی بعد از آن به سمت تراشکار تغییر نام پیدا کرده است یا نام خبرنگاری که در یک روزنامه یا خبرگزاری شاغل بوده و نام او در لیست حق بیمه چند سالی به اسم خبرنگار رد شده اما از یک سال مشخص به بعد با سمت کارمند در لیست حق بیمه رد شده است و همین تغییر در عنوان سمت و نوع شغل در لیست بیمه موجب شده تا فرد در هنگام درخواست بازنشستگی با مشکلاتی مواجه شود و اداره بیمه از پذیرش این افراد به عنوان شاغلان مشاغل سخت و زیان‌آور خودداری کند بنابراین متقاضیان بازنشستگی در مشاغل سخت و زیان‌آور باید به این موارد دقت و توجه کافی داشته باشند تا هنگام بازنشستگی به دلیل رفتار کارفرمایان خود دچار مشکل نشوند چرا که لیستی که از سوی کارفرما به ادارات بیمه ارسال می‌شود ملاک عمل است.
به گفته فعالان کارگری و کارشناسان بازار کار، پراکنده بودن سوابق بیمه‌ای، غیر‌منظم واریز شدن لیست حق بیمه‌ها از سوی کارفرمایان، اعمال سلیقه در اجرای قانون، وجود تعاریف متفاوت از مشاغل سخت و زیان‌آور، مغایرت عنوان شغلی و تلاش برای اثبات هویت شغلی همه و همه از مشکلات پیش روی بیمه‌شدگان شاغلی است که به امید استفاده از مزایای بازنشستگی در مشاغل سخت راهی شعب تامین اجتماعی می‌شوند اما سرگردان و بلاتکلیف می‌مانند. به نظر می‌رسد که قانون مشاغل سخت و زیان‌آور روی کاغذ شیرین و فریبنده است اما وقتی پای عمل به میان می‌آید باید هفت خوان بازنشستگی را پیمود!
در همین زمینه حمید حاج اسماعیلی، کارشناس حوزه کار‌ چندی پیش به دشواری‌های بازنشستگی در مشاغل سخت و زیان‌آور اشاره کرده و می‌گوید:وجود تفاسیر و برداشت‌های متعدد و اعمال سلیقه‌های مختلف مانع از اجرای قانون مشاغل سخت و زیان‌آور و بهره‌مندی افراد از مزایای این قانون شده است.
سازمان تامین اجتماعی و کمیته‌های مشاغل سخت از اجرای قانون طفره می‌روند
وی در پاسخ به این پرسش ایسنا که چرا ادارات کار و صندوق‌های تامین اجتماعی با وجود تصویب و ابلاغ قانون مشاغل سخت و زیان‌آور از اجرای آن سر‌باز می‌زنند، می‌افزاید: متاسفانه با وجود ابلاغ قانون، به دلایل و تفاسیر متعدد نسبت به اجرای قانون تمکین نمی‌شود و سازمان تامین اجتماعی و کمیته‌های مشاغل سخت در ادارات کار نیز هر بار به یک بهانه از اجرای قانون طفره می‌روند و نظر و سلیقه متفاوتی ارایه می‌کنند به همین دلیل شخصا معتقدم که مجلس باید یک‌بار دیگر وارد عمل شود تا پرونده مشاغل سخت و زیان‌آور برای همیشه بسته شود و افرادی که در کارهای سخت و زیان‌آور سال‌ها زحمت کشیده‌اند از مزایای این قانون بهره‌مند شوند.
بازنشستگی مشاغل سخت و زیان‌آور رویای کارگران شده
اما این همه ماجرا نیست چرا که برخی محدودیت‌ها در توالی و تناوب مشاغل سخت و زیان‌آور موجب شده تا بازنشستگی با مصوبات آن‌ به یک خواسته رویایی تبدیل شود، به عنوان مثال بر اساس یکی از مواد قانون مشاغل سخت و زیان‌آور هر بیمه شده تنها ۱۰ روز در هر سال حق غیبت موجه دارد و چنانچه بیش از ۱۰ روز و فرضا به ۱۱ روز تبدیل شود از حالت متوالی به متناوب تغییر می‌کند، در این صورت به جای ۲۰ سال سابقه متوالی باید ۲۵ سال متناوب در آن کار بازنشسته شود و در واقع وجود یک روز غیبت بیشتر‌ معادل پنج سال کار برای رسیدن به بازنشستگی در مشاغل سخت و زیان‌آور قلمداد شده که این مدت در نوع خود زیاد است هر چند در آیین‌نامه جدید مشاغل سخت و زیان‌آور این موارد اصلاح شده و ظاهرا با تغییرات و اصلاحاتی همراه شده است.
در همین راستا محمد‌حسین زدا، معاون فنی و درآمد سازمان تامین اجتماعی‌ از تسهیل در شرایط بازنشستگی در مشاغل سخت و زیان‌آور خبر داده بود و شرط بازنشستگی در مشاغل سخت و زیان‌آور را پرداخت حق بیمه چهار درصد توسط کارفرمایان پس از اتمام کار عنوان کرده بود.
وی با اشاره به اصلاح آیین‌نامه مشاغل سخت و زیان‌آور ابراز امیدواری کرده در صورت تصویب آن بخشی از مشکلات نیروهای کار متقاضی کاهش یابد.
زدا اشاره‌ای هم به جزییات آیین‌نامه جدید داشته و اظهار کرده است: براساس آیین‌نامه قبلی اگر فردی در سال ۱۰ روز غیبت موجه داشت می‌توانست با ۲۰ سال سابقه و بدون شرط سنی بازنشسته شود اما اگر فردی در سال ۱۱ روز غیبت داشت به خاطر یک روز اضافه باید پنج سال بیشتر کار می‌کرد تا بازنشسته شود به طوری که سنوات وی باید به ۲۵ سال می‌رسید که تمامی این موارد در آیین‌نامه جدید اصلاح شده است.