6 - 03 - 2023
همکاری با آژانس، نخستین گام از عقلگرایی
نادر کریمیجونی- همه چیز حاکی از آن است که پس از صدور دو قطعنامه انتقادآمیز علیه فعالیتهای هستهای جمهوری اسلامی ایران، مقامات کشورمان تصمیم گرفتهاند از تداوم صدور این قطعنامهها جلوگیری کنند و مانع از پیچیدهتر شدن شرایط علیه تهران شوند. هر چند سخنگوی سازمان انرژی اتمی برخی مفاد بیانیه منتشرشده در پایگاه اطلاعرسانی IAEA را تکذیب کرده، اما گمان نمیرود که اطلاعات انتشاریافته روی این پایگاه رسمی با واقعیت منطبق نباشد. البته بیانیه یادشده به عنوان بیانیه مشترک ایران و آژانس بینالمللی انرژی اتمی معرفی شده و به همین دلیل از وقوع توافق میان مقامات تهران و این سازمان بینالمللی خبر میدهد.
در این بیانیه تصریح شده است که ایران امکان بازرسیهای بیشتری به آژانس میدهد و شنبه گذشته رافائل گروسی در گفتوگو با خبرنگاران تصریح کرد که آژانس روندی مثبت و سازنده با ایران خواهد داشت که این روند طولانی و زمانبر خواهد بود. جالب توجه آن است که ایران برخلاف لفاظیهای گذشته از تعامل مثبت با آژانس سخن گفته و این تعامل مثبت را زمینهساز توافقهای بیشتر دانسته است. این ادبیات نشانگر آن است که پس از ماهها عدم همکاری و رفتار سختگیرانه با آژانس بینالمللی انرژی هستهای، اکنون در تهران مواضع چرخش کرده و نوعی همکاری که رضایت آژانس و اعضای شورای حکام را کسب کند، در دستور کار مقامات و دولت جمهوری اسلامی ایران قرار گرفته است. روشن است که رهبران ایران نگاه دقیق و انتظار مشخصی از نشست هفته آینده شورای حکام دارند. چنانکه بهطور غیررسمی این تهدید از سوی جمهوری اسلامی ایران مطرح شده که اگر در نشست آینده قطعنامهای علیه ایران تصویب شود، ایران به آن پاسخ متقابل خواهد داد. چنین تهدیدی احتمالا به این معناست که اجرای توافقهای انجامشده در سفر گروسی گروگان نتیجه نشست روزهای آینده آژانس خواهد بود. در عین حال ایالاتمتحده نیز تلویحا این دیدار مدیرکل آژانس و نتایج آن را بر روند نشست آتی موثر دانسته است، چنانکه نماینده ویژه ایالاتمتحده در امور ایران تصریح کرد برای تصمیمگیری درباره گام بعدی مقابله با فعالیتهای هستهای ایران، واشنگتن منتظر نتایج سفر گروسی میماند.
در این میان پرسش اساسی آن است که آیا توافق فعلی ایران و آژانس سرآغاز یک همکاری پایدار است و تاثیر مثبت این همکاری روی توافق هستهای هدف گرفته شده است؟ این رویکرد خوشبینانه در گفتار گروسی بهطور تلویحی مورد اشاره قرار گرفت و هنگامی که برخی خبرنگاران غیرایرانی به مدیرکل آژانس تذکر دادند که ایران در گذشته هم چنین مواضعی اتخاذ کرده و چنین وعدههایی داده بود، گروسی به آنان گفت که اینبار موضوع تفاوت میکند. معلوم میشود گفتوگوهایی که این مقام سازمان ملل متحد در زمینه انرژی هستهای، با مقامات ایرانی داشته است حاوی اطمینانبخشیهایی بوده که اگرچه تضمینی برای اجرای وعدههای دادهشده وجود ندارد، اما مدیرکل آژانس مطمئن شده که در هفتهها و ماههای آینده رفتار جمهوری اسلامی ایران در قبال کارشناسان تغییر خواهد کرد و نوعی همکاری سازنده میان ایران و آژانس شکل خواهد گرفت.با این حال هنوز ناظران غربی در اینباره که مواضع اخیر ایران انفعالی و مقطعی است یا حرکتی بلندمدت و پایدار، تردید دارند. بهویژه فرا رسیدن موعد برگزاری نشست شورای حکام در روزهای آینده احتمال آنکه حرکت ایران برای پیشگیری از صدور قطعنامه در این دور از جلسههای شورای حکام باشد را تقویت کرده است. در این صورت اگرچه این احتمال وجود دارد که نشستهای فنی ایران و آژانس مطابق برنامه در هفتههای آینده برگزار و تصمیمهای گرفتهشده در گفتوگوهای گروسی با مسوولان ایرانی عملیاتی و اجرایی شود اما این احتمال نیز وجود دارد که با عبور از نشست شورای حکام و عادی شدن اوضاع، دوباره رفتار ایران اندکاندک سرد شود و سوءتفاهمها و اتهامزنیهای گذشته در روابط ایران و IAEA مشاهده شود. در چنین شرایطی روشن است که دوباره همان مشکلات برقرار میشود و از اعتماد به مواضع و وعدههای جمهوری اسلامی ایران کاسته خواهد شد.
البته محافظهکاران تندرو که برخی از ایشان در دولت سیدابراهیم رییسی حضور دارند و عناصر پرنفوذی به حساب میآیند، حتی از پیش از ورود گروسی به تهران، حملات تندی به آمادگی ایران برای همکاری با آژانس داشتند و مایل به قطع این همکاری بودند. به هر حال دولت محافظهکار رییسی واقعبینی را از دست نداد و نه فقط گروسی را در تهران پذیرفت بلکه وعده داد تا همکاریها عمیقتر و سازنده باشد.در این صورت و با توجه به مجموعه تحولات رخ داده، این احتمال وجود دارد که محافظهکاران و دلواپسانی که اکنون سکان دستگاههای حکومتی را در دست دارند از آرمانگرایی توهمآمیز فاصله گرفته و به سوی عقلگرایی گرایش پیدا کرده باشند.
لطفاً براي ارسال دیدگاه، ابتدا وارد حساب كاربري خود بشويد