هیچ سدی شکسته نشد

گروه جامعه- در واپسین روزهای سال گذشته توصیه‌های رهبر انقلاب در رابطه با زمین‌خواری و مسایل محیط‌زیستی دیگر، آغاز کار سازمان حفاظت محیط‌زیست در سال ۹۴ را جدی‌تر کرد، به طوری که حتی حسن روحانی نیز در مراسم هفته محیط‌زیست، دولت یازدهم را دولت محیط‌زیست خواند و حفظ و حراست از محیط‌زیست را نیازمند تلاشی همگانی دانست. سازمان حفاظت محیط‌زیست از هفته دولت سال گذشته تا امسال، چالش‌های بسیاری را پشت سر گذاشت و در طول این مدت اصرار سازمان بر اجرای طرح گردشگری در جزیره آشوراده، آتش‌سوزی جنگل‌ها و مراتع، قطع درختان و افزایش بیابان‌زایی، خشکیدن رودخانه‌ها (رود خروشانی همچون کشکان)، کشتن مداوم پلنگ‌ها و مرگ حیوانات بر اثر طاعون جزو اتفاقات روتین محیط‌زیست کشور بود.
سدسازی متوقف نشد
به گزارش «جهان‌صنعت» به گفته کارشناسان سدسازی مانند هر توسعه‌ای که در بستر طبیعت روی می‌دهد، مضرات و فوایدی دارد. بارندگی در کشور ما در فصل‌های پاییز و بهار به شکل باران است و در زمستان به شکل برف. در حالی که کشور ما به طور معمول در تابستان بارش ندارد اما بخش کشاورزی به عنوان مصرف‌کننده، ۹۰ درصد آب کشاورزی را در همین فصل تابستان مصرف می‌کند، در نتیجه سدهایی که ساخت‌شان بر اساس کارشناسی و نه به هیچ دلیل دیگری ساخته شده باشد برای موقعیت ویژه کشور با جمعیت رو به‌ رشد و روند شتابان توسعه‌اش لازم است.
تجربه‌هایی مانند سد گتوند که در حال حاضر نمک‌اندود شدن آن خسارت زیادی به بار آورده و کشاورزی در خوزستان را با بحران مواجه کرده است و همچنین شفارود که هنوز بحث بر سر نداشتن ارزیابی محیط‌زیستی آن ادامه دارد، همچنان در حال تکرار است و بر عکس کشورهای پیشرفته که سدهای بسیاری را به دلیل بالا بودن میزان ضررشان تخریب شده است، در کشور ما با وجود مشاهده میزان ضرر و همچنین انتقاد کارشناسان، سمن‌های زیست‌محیطی و حتی نیروهای خود سازمان حفاظت محیط‌زیست اما تخریب سد‌ها یا حتی جلوگیری از ساخت سدهای غیرکارشناسی تاکنون ممکن نبوده است. به هر روی وجود در جدال میان ساخت و نساختن سد‌ها هر بار این وزارت نیرو است که برنده ماجرا می‌شود و سازمان محیط‌زیست– برای نمونه در رابطه با سد شفارود که نابودی بخش عظیمی از جنگل‌های هیرکانی را به دنبال داشت- ناموفق عمل کرده است. به گفته کارشناسان بعد از صنعت نفت و پتروشیمی بیشترین هزینه‌ها در صنعت سدسازی و بخش وزارت نیرو در حال صرف شدن است و افراد مرتبط با این بخش فشارهای زیادی به بدنه تصمیم‌گیری وارد می‌کنند و متاسفانه برخلاف شعارهایی که داده شده در عمل اتفاق دیگری در حال روی دادن است و سدسازی متوقف نشده است. کارشناسان محیط‌زیست خبر داده‌اند که تکمیل ۱۰۹ سد دیگر در سال ۹۴ به تصویب رسیده است و این در حالی است که خود وزیر نیرو نیز پیش از این اعلام کرده بود «حتی اگر یک سد در حال گذراندن مراحل پایانی ساخت خود باشد و کارایی نداشته یا اینکه برای محیط‌زیست مخرب باشد، آن را تخریب خواهیم کرد.» و سوال اینجاست که در بحران آب که با آن رو‌به‌روایم، معلوم نیست این سدها برای کدام آب دارد ساخته می‌شود؟
آیا آتش‌سوزی‌های امسال کمتر بود؟
اگرچه از نظر ساختار تشکیلانی حفاظت از جنگل‌ها و مراتع کشور بر عهده سازمان جنگل‌ها و آبخیزداری است اما ۱۰/۶ درصد از وسعت عرصه طبیعی کشور تحت مدیریت سازمان حفاظت محیط‌زیست است و مسوولیت حفاظت از این مناطق بر عهده این سازمان است و مابقی مناطق جنگلی تحت نظر سازمان جنگل‌ها و مراتع کشور زیر نظر وزارت جهاد کشاورزی است.
امسال نیز به مانند سال‌های گذشته بخش بزرگی از جنگل‌ها و مراتع کشور در آتش سوخت و براساس آمار در پنج ماهه نخست امسال ۱۹۴ فقره آتش‌سوزی در مناطق حفاظت‌ شده رخ داد. در این باره باز هم عامل انسانی متهم ردیف اول آتش‌سوزی‌ها بود. اگرچه هر روز در رابطه با از بین رفتن عرصه طبیعی سرزمینمان در اثر آتش‌سوزی خبرهای زیادی می‌شنویم اما در هفته‌های گذشته مدیر کل حفاظت و مدیریت شکار و صید سازمان حفاظت محیط‌زیست اعلام کرد که وسعت آتش‌سوزی در پنج ماهه نخست امسال نسبت به زمان مشابه در سال گذشته بیش از ۵۰ درصدی کاهش داشته است. اگرچه در پنج ماهه نخست سال ۹۴ ، ۲۰۹ فقره آتش‌سوزی در ۲۱ استان کشور رخ داد و این در حالی است که در مقایسه با زمان مشابه سال گذشته ۱۹۴ فقره آتش‌سوزی گزارش شد اما علی تیموری معتقد است که دفعات وقوع آتش‌سوزی در مناطق حفاظت شده از لحاظ کمی رشد داشته است و میزان وسعت آتش‌سوزی در مناطق چهارگانه طی پنج ماهه نخست سال ۹۴ نسبت به سال گذشته با وجود افزایش تعداد آتش‌سوزی در مناطق چهارگانه بیش از ۵۰ درصد کاهش یافته است. به هر روی در چند ماه گذشته مانور مقابله با حریق در ۱۴ استان کشور که در سنوات گذشته بالاترین دفعه و وسعت از نظر آتش‌سوزی را داشتند، برگزار شد که از نگاه مسوولان این کار تاثیر بسیاری در کاهش وسعت آتش‌سوزی‌ها داشت.
راهی تازه برای نجات دریاچه ارومیه
در حالی که سال‌های گذشته تلاش‌های مختلفی برای نجات دریاچه ارومیه صورت گرفت و اگرچه به گواه سخن کارشناسان، کشاورزی به رویه در اطراف دریاچه ارومیه و همچنین احداث سد‌های بی‌شمار در این منطقه منجر به نابودی این دریاچه ارزشمند کشور شد اما ماه گذشته نیز طرح انتقال ۶۵۰ میلیون مترمکعب آب به این دریاچه از طریق حفر تونل به عنوان سناریوی تازه نجات این دریاچه کلید خورد. بر اساس این خبر که از سوی یک مقام مسوول در وزارت نیرو اعلام شد، نخستین دستگاه حفر تونل انتقال آب از غرب کشور به دریاچه ارومیه منتقل شده و در حال مونتاژ است و تا دو ماه آینده نصب این دستگاه تمام و حفر تونل انتقال ۶۵۰ میلیون مترمکعب آب به این دریاچه آغاز می‌شود. محمدرضا رضازاده حجم آب تعیین شده عنوان کرد که از سد کانیسید در غرب کشور با حفر تونلی بیش از ۳۰ کیلومتر به دریاچه ارومیه منتقل خواهد شد و زمان آغاز انتقال آب در سال ۹۷ و ابتدای سال ۹۸ خواهد بود.
پیش از این طرح انتقال آب ار دریاچه خزر به ارومیه مطرح بود و حال طرح انتقال آب از طریق حفر تونل آغاز شده است، به هر روی هنوز نمی‌توان در باره موفق بوده این طرح اطمینان حاصل کرد.
اصرار بر اجرای طرح گردشگری در آشوراده
با وجود انتقاد کارشناسان و ارزیابان محیط‌زیست و تلاش سمن‌های زیست‌محیطی برای توقف یا عقب انداختن طرح گردشگری در جزیره آشوراده اما سازمان محیط‌زیست، همچون سال گذشته بر اجرای این طرح اصرار دارد و براساس خبرها مطالعات این طرح تا دو ماه آینده به پایان خواهد رسید. در روزهای گذشته نیز اظهارنظر معاون سرمایه‌گذاری سازمان میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری کشور در رابطه با این طرح و مبتنی بر قیاس گردشگری در آشوراده با تخت جمشید با انتقادات زیادی رو‌به‌رو بود. شیرکوند در اظهارات خود انتقاداتی که به این طرح می‌شود را ناشی از وهم و تخیل منتقدان و مشاور ارشد سازمان حفاظت محیط‌زیست دانست و گفت که «مگر می‌شود که ما در تخت‌ جمشید را ببندیم و نگذاریم؛ کسی از آن بازدید کند؟ در مورد مناطق حفاظت شده زیست‌محیطی نیز این مساله
صادق است.»
این اظهارات در حالی است که بیش از ۱۷۰ سازمان مردم نهاد زیست‌محیطی و بیشتر کارشناسان این حوزه با گردشگری در آشوراده مخالف هستند و نمی‌توان کارشناسان را «متوهم» خواند، همچنین مقایسه تخت‌جمشید و جزیره بکر آشوراده درست نیست چراکه این جزیره آسیب‌پذیر است و برنامه‌ای که سازمان برای آن ریخته گردشگران آموزش ندیده بسیاری را به آشوراده می‌کشاند و نابودی آن را نزدیک می‌کند این در حالی است که تخت‌جمشید سال‌هاست مورد بازدید گردشگران قرار می‌گیرد و البته ضعف در حفاظت و همچنین فرهنگ سبب شده به این اثر تاریخی سنگی نیز آسیب برسد.