واردات خطر بزرگ

گروه اقتصادی- وابستگی ۶۵درصدی درآمد دولت به نفت مهم‌ترین ضعف اقتصاد ایران است که اقتصاد تورمی نیز نتیجه وابستگی به درآمدهای نفتی و پایین بودن بهره‌وری می‌شود.
مشکل تزریق درآمدهای نفتی به اقتصاد کشور این است که وقتی درآمدهای نفتی افزایش می‌یابد، دولت‌ها سعی می‌کنند که درآمدهای نفت را به صورت هزینه‌های عمرانی و جاری هزینه کنند و مردم را از ثمرات درآمدهای نفتی برخوردار کنند.
به همین منظور دولت باید دلارهای نفتی را به بانک مرکزی بفروشد و بانک مرکزی باید در مقابل آن ریال به دولت بدهد که این به معنای افزایش پایه‌ پولی و در نتیجه افزایش نقدینگی است.
براساس مطالعات صورت‌گرفته در اقتصاد ایران، رابطه‌‌ای مستقیم و معنی‌دار میان رشد نقدینگی و تورم برقرار است بنابراین با افزایش نقدینگی، تورم افزایش می‌یابد. برای خنثی کردن اثر تزریق درآمدهای نفتی در بودجه که منجر به افزایش تورم می‌شود، دولت باید واردات را توسعه دهد که معنای افزایش واردات سرکوب تولید ملی، کاهش اشتغال و افزایش بیکاری است بنابراین تزریق درآمدهای نفتی به بودجه‌ دولت از یکسو به تورم می‌انجامد و از سوی دیگر منجر به رکود اقتصادی خواهد شد.
عمده واردات از ۵ کشور خطرناک است
در همین حال داود دانش‌جعفری، عضو هیات علمی دانشگاه علامه طباطبایی یکی از آسیب‌های اقتصاد ایران را محدود شدن مبادلات تجاری با دیگر کشورها دانست و اظهار کرد: اینکه ۶۰ درصد واردات و صادرات ایران با پنج کشور جهان باشد، خطر بزرگ اقتصادی محسوب می‌شود.
وزیر اسبق اقتصاد با حضور در همایش اساتید و دانشجویان ایرانی خارج از کشور با تاکید بر اینکه اقتصاد مقاومتی به عنوان یک اقتصاد مادر است، گفت: اقتصادی مناسب است که بتواند رشد بالای اقتصادی را برای کشورها رقم بزند. در سال‌های گذشته اقتصاد ایران از سال ۶۸ به بعد متوسط رشد اقتصادی را تجربه کرده است.
وی با اشاره به اینکه رشد اقتصادی ایران از سال ۶۸ تاکنون حدود پنج درصد بوده است، گفت: این به آن معنی است که مردم ایران هر ۱۳ سال یک بار سطح زندگی آنها به دو برابر افزایش می‌یابد که این مساله ناشی از نوسان رشد اقتصادی در ایران است.
عضو هیات علمی دانشگاه علامه طباطبایی با بیان اینکه اقتصاد مقاومتی به بررسی عوامل مختلف در اقتصاد مقاومتی می‌پردازد تا نوسان رشد اقتصادی را به حداقل برساند، تصریح کرد: به طور مثال طرح مسکن مهر از طرح‌هایی بود که هدف‌گذاری آن برای اقشار کم‌درآمد بسیار مفید ارزیابی می‌شد اما از آنجا که تامین منابع این طرح با استقراض از بانک مرکزی همراه بود، مفید ارزیابی نشد.
دانش‌جعفری ادامه داد: منظور از اقتصاد مقاومتی ایجاد نهاد مناسب است یعنی مجموعه‌ای از سیاست‌ها، قوانین و تدابیر اجرایی که خطرپذیری اقتصاد ایران را در برابر تکانه‌ها و اختلال‌های آسیب‌زننده داخلی و خارجی به‌ویژه تحریم‌ها به حداقل برساند و زمینه را برای دستیابی به پیشرفت و رشد پایدار اقتصادی فراهم کند.
وی در ادامه با تشریح محورهای مقاوم‌سازی اقتصاد گفت: شناسایی حوزه‌های خطرپذیر اقتصاد ایران، یافتن راهکارهای کاهش خطرپذیری و خروج از حوزه‌هایی که خطرپذیری آن بالاست در این مورد در دستور کار قرار گیرد.
وزیر اسبق اقتصاد در ادامه به بیان چند مثال از اقدامات انجام شده در کشورهای خارجی برای مقاوم‌سازی اقتصادشان پرداخت و افزود: به عنوان مثال آمریکا در زمان بحران نفتی راهکارهایی مبنی بر استفاده از فناوری‌های کمتر انرژی‌بر، استفاده‌ از انرژی‌های جایگزین نفت و ایجاد ذخایر استراتژیک نفت در حدی که کاهش مقطعی عرضه نفت تولید داخلی را متاثر نکند، اتخاذ کرد.
دانش‌جعفری ادامه داد: آمریکا حوزه‌های مصرفی و وارداتی خود را افزایش داد اما این در حالی است که ایران به این موضوع توجه ندارد به عنوان مثال در حال حاضر ۶۰ درصد مصرف انرژی کشورمان از طریق گاز است و این به این معنی است که اگر یک زمان اتفاقی برای گاز بیفتد ۶۰ درصد انرژی ما با مشکل مواجه خواهد شد.
عضو هیات علمی دانشگاه علامه طباطبایی با تاکید بر اینکه اقتصاد مقاومتی دقیقا به این موضوع تاکید دارد که مصارف انرژی در حوزه‌های مختلف گسترده و محدود به یک بخش خاص نباشد، تصریح کرد: ایران باید برای اجرای اقتصاد مقاومتی خطرپذیری خود را کاهش دهد این کاری است که در کشورهایی مانند ترکیه هم اجرا شده است.
وی به خطرپذیری ترکیه به گاز وارداتی از روسیه اشاره و تصریح کرد: در یک مقطعی تمام گاز مورد نیاز ترکیه از روسیه تامین می‌شد اما ترکیه تصمیم گرفت از آسیب‌پذیری انحصار واردات گاز از روسیه نجات پیدا کند و از انحصار دور شود به همین خاطر به هر قیمتی شده گاز ایران را خرید.
دانش‌جعفری در ادامه به تحریم بانکی طی سال‌های اخیر اشاره کرد و گفت: اشکال ما در آن زمان این بود که تبادلات پولی خود را با کشورهای خارجی فقط از طریق پنج بانک اروپایی انجام می‌دادیم و آمریکا توانست با نفوذ در این بانک‌ها از طریق خرید سهام یا تهدید ایران را با مشکل مواجه کند. هرچند بعد از تحریم تعداد بانک‌های طرف معامله به ۲۰۰ بانک افزایش یافت و آسیب‌پذیری کم شد.
عضو هیات علمی دانشگاه علامه طباطبایی تاکید کرد: هرجا اقتصاد ایران آسیب‌پذیر باشد موضوع اقتصاد مقاومتی هم باید مورد توجه مسوولان قرار گیرد.
وی به خطرپذیری وابستگی اقتصاد ایران به نفت اشاره و تصریح کرد: درآمد نفت برای ایران مطمئن نیست چراکه قیمت جهانی نفت توسط شرایط بین‌المللی تغییر می‌کند.
دانش‌جعفری در ادامه به خطرات محدودیت واردات کشور اشاره کرد و گفت: هم‌اکنون عمده واردات ایران از کشورهای امارات، چین، کره، ترکیه و سوییس انجام می‌شود و سهم سایر کشورها تنها ۴۰ درصد است در حالی که از نظر اقتصاد مقاومتی این موضوع آسیب جدی برای اقتصاد ایران است.
عضو هیات علمی دانشگاه علامه طباطبایی با تاکید بر اینکه اقتصاد مقاومتی می‌گوید حتی اگر مجبور به واردات شدید دامنه واردات را از کشورهای مختلف انجام دهید، ادامه داد: یکی از خطرپذیری‌های اقتصادی ایران وابستگی شدید مواد غذایی مردم به واردات است در حالی که ایران برای جلوگیری از خطرات تحریم باید این وابستگی را مدیریت کند.
وی با بیان اینکه اقتصاد مقاومتی مجموعه سیاست‌هایی است تا اقتصاد ایران را از ناحیه فشار داخلی و بیرونی به ثبات و استحکام برساند، به بیان توضیحاتی درباره چرایی اجرای مسکن مهر در دولت قبل پرداخت و گفت: بعضی از مسایل به عنوان اقتصاد سیاسی محسوب می‌شود و همیشه در راهکارهای اقتصادی مسایل سیاسی نیز مورد توجه قرار می‌گیرد.
دانش‌جعفری افزود: دولت‌ها دوست دارند برای مردم‌شان کار کنند و دولت قبل مسکن مهر را با همین هدف اجرا کرد، حتی با وجود تورم‌زا بودنش ترجیح داد مردم صاحب مسکن شوند اما عواقب بعدی این سیاست نشان داد کشور از مسیر توسعه دور شده است.
عضو هیات علمی دانشگاه علامه طباطبایی به هدفمندی یارانه‌ها نیز اشاره کرد و افزود: در هدفمندی یارانه‌ها مسایل مختلف از جمله کمک به تولید و بخش‌های اقتصادی لحاظ شده بود اما فقط پرداخت نقدی اجرا شد و پرداخت یارانه این ریسک را هم به همراه داشت، اگر یک بار پولی پرداخت شد باید در دفعات بعدی نیز ادامه داشته باشد و دولت‌های بعدی قادر به حذف آن نبودند، این دولت هم ترجیح داد به جای افزایش رقم فعلی یارانه را حفظ کند.
افزایش تجارت خارجی با اتکا به منابع ناپایدار
مسعود نیلی، مشاور اقتصادی رییس‌جمهور نیز در ادامه این همایش با اشاره به اینکه اقتصاد ایران در حال حاضر درون‌گرا و برونزاست، تحلیل خود را از درون‌زایی و برون‌گرایی اقتصاد مقاومتی بیان کرد.
نیلی با اشاره به نقشه راه اجرای سیاست‌های کلی اقتصاد مقاومتی گفت:‌ هر کشوری برای پیشبرد اهداف اقتصادی خود سیاست‌گذاری‌هایی را در قالب یک چارچوب مشخص دارد که اگر این چارچوب از بین برود یعنی کادری برای اجرای سیاست‌های اقتصادی وجود ندارد و سیاست‌های جزیی اتخاذ شده در تعارض با هم قرار می‌گیرد.
وی با اشاره به اینکه در حال حاضر ۷۵ درصد مصوبات دولت در راستای اصلاح قوانین قبلی است، افزود: دولت برای اجرای هر بخشنامه یا مصوبه‌ای مجبور است قوانین قبلی را اصلاح کند تا سازگاری لازم برای انجام قوانین جدید محقق شود.
مشاور اقتصادی رییس‌جمهور با بیان اینکه سیاست‌های کلی اقتصاد مقاومتی نقش چارچوب اقتصاد ایران را دارد، اظهار کرد: نسبت به سایر کشورها اسناد بالادستی بسیاری داریم اما کمتر سندی توانسته است سازگاری لازم بین سیاست‌های اتخاذی را فراهم کند این در حالی است که سیاست‌های کلی اقتصاد مقاومتی قابلیت این را دارد که علاوه بر هدایت برنامه‌های اقتصادی در کوتاه‌مدت در برنامه ششم توسعه نیز برای برنامه میان‌مدت مفید واقع شود.
نیلی در ادامه با اشاره به اهداف سیاست‌های کلی اقتصاد مقاومتی تاکید کرد: سیاست‌های کلی اقتصاد مقاومتی با هدف تامین رشد پویا و بهبود شاخص‌های مقاومت اقتصادی و دستیابی به اهداف سند چشم‌انداز ۲۰ ساله با رویکرد جهادی، انعطاف‌پذیر، فرصت‌ساز، مولد، درون‌زا و پیشبرد برون‌گرا ابلاغ شده است.
وی ادامه داد: سند کلی که در جمهوری اسلامی ایران به عنوان سیاست‌های اقتصاد مقاومتی وجود دارد هدفش برقراری عدالت اجتماعی است و به طور کلی هدف اصلی اقتصاد مقاومتی رشد اقتصادی و کاهش آسیب‌پذیری از مخاطرات جهانی است.
مشاور اقتصادی رییس‌جمهور با تاکید بر اینکه رشد اقتصادی در ایران در دوره‌های مختلف برنامه اول تا پنجم توسعه رشد پایداری تجربه نکرده است، اظهار کرد: به ترتیب در برنامه اول رشد اقتصادی ۲/۷ درصد، در برنامه دوم ۵/۲ درصد، برنامه سوم ۸/۵ درصد، برنامه چهارم ۴/۴ درصد و برنامه پنجم منفی ۱/۵ درصد را تجربه کرده است.
نیلی با تاکید بر اینکه ایجاد رشد اقتصادی پایدار برای ایران یک ضرورت است، گفت: آسیب‌پذیری اقتصاد ایران از مخاطرات جهانی امر بسیار مهمی است که به تجارت خارجی کشور بستگی دارد اما این مساله در دوره‌های مختلف با نوساناتی همراه بوده است. در سال‌های پس از جنگ سالانه ۲۰ میلیارد دلار سهم تجارت خارجی ایران بوده که رفته‌ رفته این سهم افزایش و در دهه گذشته به ۸۰ میلیارد دلار رسیده است که این مساله ناشی از برون‌گرا بودن نیست بلکه به استفاده از منابع ناپایدار در تجارت جهانی باز می‌گردد.
وی افزود: متاسفانه واردات ما متکی به منبع پایدار نبوده، وارداتی که با تنوع صادرات همراه باشد می‌توان زمینه رشد را فراهم کند.
مشاور اقتصادی رییس‌جمهور با تاکید بر اینکه متاسفانه مشاهده کردیم که بحث تحریم‌ها محدودیت‌هایی را برای یکی از مهم‌ترین صنایع کشور ایجاد کرد، گفت: باید در بحث آسیب‌پذیری از مخاطرات جهانی به مرحله‌‌ای برسیم که کمتر تحت تاثیر قرار بگیریم.
نیلی به میزان وابستگی بودجه به نفت اشاره کرد و گفت: ما در استفاده از درآمدهای نفتی طی دهه اخیر موفق عمل نکردیم و نتوانستیم استفاده مطلوبی از منابع داشته باشیم.
وی به رویکردهای اساسی اقتصاد مقاومتی اشاره کرد و افزود: منظور از رویکرد درون‌زا در اقتصاد مقاومتی بهره‌برداری حداکثری و بهره‌وری بالا از ظرفیت‌ها و مزیت‌های درونی اقتصاد ایران و عوامل اصلی ثبات و رشد اقتصادی با منشا داخلی است که عوامل ثبات‌ساز اقتصاد در سایه رویکرد درون‌زا باید در داخل کشور کنترل شود.
مشاور اقتصادی رییس‌جمهور بیان کرد: منظور از رویکرد برون‌گرا در سیاست‌های کلی اقتصاد مقاومتی بهره‌برداری حداکثری از فرصت‌های موجود در جهان خارج به منظور پیشبرد اهداف است یعنی باید با بهره‌گیری از دانش فنی و سرمایه به رشد موفق در بازار دست یابیم.
نیلی با اشاره به ظرفیت‌های بالقوه در اقتصاد ایران ادامه داد: برخورداری از جایگاه اول از نظر ذخایر گاز جهان، جایگاه چهارم از نظر ذخایر نفت ایران، ذخایر فراوان معدنی، جایگاه ممتاز در ترانزیت، جایگاه ممتاز از نظر ظرفیت گردشگری و تعداد قابل توجه جوان تحصیلکرده و برخورداری از زیرساخت‌های صنعتی بیشتر نسبت به کشورهای منطقه برای ما ظریفت‌های خوبی فراهم کرده است.
وی ادامه داد: اقتصاد مقاومتی با رویکرد انعطاف‌پذیر و فرصت‌ساز حداکثر بهره‌برداری از امکانات موجود در جهان خارج در جهت بالندگی اقتصاد ملی است که باید در عین حفظ استقلال سیاسی و اقتصادی کشور معیار اصلی در تعامل اقتصادی با جهان مدنظر باشد.
مشاور اقتصادی رییس‌جمهور بیان کرد: اقتصاد مقاومتی از نگاه درون‌زا کاهش وابستگی بودجه به نفت، تقویت نظام مالی و اقتصاد دانش‌بنیان و همچنین توسعه بخش نفت و گاز را به همراه دارد. معنای برون‌زا در اقتصاد مقاومتی برنامه‌ریزی تولید ملی متناسب با نیازهای صادراتی و راهبرد توسعه صادراتی است که می‌تواند زمینه را برای پیشرفت آماده کند.
نیلی با بیان اینکه اقتصاد مقاومتی تکلیف توسعه نفت را مشخص کرده است، گفت: در اقتصاد مقاومتی بیان شده بخش انرژی مزیت اقتصاد ایران در تعامل با جهان است بنابراین با توسعه همه‌جانبه تولید نفت و گاز باید از ظرفیت این بخش در جهت توسعه کشور بهره‌‌‌برداری کرد.
وی افزود: اقتصاد مقاومتی همچنین تکلیف نحوه تعامل ایران با دنیا به لحاظ نگرش راس نظام را روشن کرده است که در این راستا توسعه تجارت با اتکا به صادرات متنوع و پرعمق مقید به آسیب‌پذیری خارجی است.