واشنگتن برجام را هدف گرفته است

گروه سیاسی- سنای آمریکا سرانجام روز پنجشنبه گذشته تحریم‌های جدیدی علیه ایران را با عنوان طرح اقدامات بی‌ثبات‌کننده ایران به تصویب رساند تا سنا منتظر واکنش مجلس نمایندگان و رییس‌جمهور آمریکا برای تصویب نهایی این طرح به‌عنوان یک قانون لازم‌الاجرا بماند. براساس این طرح فرد، نهادها و گروه‌های تجاری که با برنامه موشک بالستیک ایران در ارتباط باشند مشمول آن می‌شوند. آمریکا این طرح را با این بهانه‌ که توسعه موشک‌های بالستیک ایران تلاشی برای حمایت از گروه‌های تروریسم و شبه‌نظامی در منطقه به تصویب رسانده است تا قدرت ایران را در منطقه کاهش دهد.
این طرح در حالی در سنای آمریکا تصویب شد که تنها چند روز پیش از آن فدریکا موگرینی، مسوول سیاست خارجی اتحادیه اروپا در اسلوفروم پایتخت نروژ با قاطعیت از ضمانت اجرایی برجام از سوی طرف‌های اروپایی خبر داده بود. البته در این نشست جان کری، وزیر امور خارجه پیشین آمریکا هم حضور داشت و از برجام حمایت کرد، حمایتی که با وجود گروه‌های تندرو در آمریکا چندان تعهدی برای آمریکایی‌ها برای حفظ این توافقنامه ایجاد نمی‌کند. این طرح در حالی در انتظار امضای مجلس نمایندگان است که از میان ۱۰۰ عضو سنا ۹۸ نفر از آنها این طرح را امضا کردند و تنها برنی سندرز، عضو دموکرات کنگره و راند پاول، عضو حزب جمهوری‌خواه کنگره آمریکا حاضر به امضای آن نشدند. برنی سندرز درباره تصویب این تحریم‌ها گفت: «به‌شدت نگران سیاست‌ها و فعالیت‌های دولت ایران به ویژه حمایت تهران از دولت بشار اسد در سوریه هستم. من در گذشته به تحریم‌ها علیه ایران رای موافق داده‌ام و باور دارم که تحریم‌ها ابزاری مهم برای کشاندن ایران به پای میز مذاکره بود اما معتقدم که این تحریم‌های جدید ممکن است توافق بسیار مهم هسته‌ای را که بین آمریکا و متحدانش و ایران در سال ۲۰۱۵ منعقد شد، در معرض خطر قرار دهد. این ریسکی است که ارزش آزمودن ندارد به ویژه در شرایطی‌که تنش‌ها بین ایران و عربستان سعودی و متحدان آن رو به فزونی است. فکر می‌کنم که آمریکا باید نقش بی‌طرفانه‌تری در خاورمیانه ایفا کند و نه‌تنها برای مقابله با فعالیت‌های ایران بلکه برای مقابله با حمایت چند دهه‌ای عربستان سعودی از افراط‌گرایی رادیکال راه‌هایی بیابد.»
نگاه ترامپ به برجام
و اما موضع ترامپ نسبت به برجام! او نسبت به دولت اوباما دیدگاه کاملا متفاوتی در قبال توافق هسته‌ای ایران دارد. اوباما توافق هسته‌ای ایران را یکی از دستاوردهای خود می‌دانست و برای به نتیجه رسیدن، انتقاد‌های زیادی را تحمل کرد چیزی که دولت جمهوری‌خواه کنونی از آن غافل است و شاید در ظاهر تلاش نیز می‌کنند تا برجام را زیرپا بگذارند. از طرفی طیف مخالفان دولت طی این ۴ سال عمده میدان مانور خود در انتقاد از دولت را بر محور برجام گذاشته و مدعی است که توافق هسته‌ای برخلاف منافع ایران است و تیم مذاکره‌کننده هسته‌ای امتیازات زیادی به طرف غربی و به‌خصوص آمریکا داده است. حال آنکه همین موضع را ترامپ هم در دوران تبلیغات انتخاباتی خود مطرح کرده و با انتقاد از سیاست‌های دولت اوباما، مدعی بود که برجام یک‌طرفه به نفع ایران و به ضرر منافع آمریکاست البته به نظر می‌رسد خرسندی دلواپسان از اینکه ترامپ برجام را پاره خواهد کرد معطوف به رقابت‌های انتخاباتی اردیبهشت ۹۶ بوده تا بهانه‌ای دیگر برای القای ناکارآمدی روحانی و کابینه‌اش داشته باشند.
اما واقعیت آن است که رویه ترامپ با آمدن او به کاخ سفید تغییر پیدا کرد و او بحث بازبینی توافق هسته‌ای را جایگزین پاره کردن برجام کرد هرچند بحث بازبینی نیز به مرور زمان مانند ادعاهای دیگر به فراموشی سپرده خواهد شد. دوازدهم خرداد‌ماه بود که آژانس در گزارش فصلی خود به اعضای شورای حکام، بار دیگر تایید کرده که فعالیت‌های هسته‌ای ایران طبق محدوده‌های مشخص‌شده در توافق هسته‌ای این کشور با گروه ۱+۵ بوده است. این در حالی است که دفتر سازمان‌های بین‌المللی آمریکا در وین از گزارش اخیر آژانس بین‌المللی انرژی اتمی درباره اجرای ماموریت راستی‌آزمایی فعالیت‌های ایران برای عمل به برجام استقبال کرد. از طرفی اتحادیه اروپا نیز تضمین می‌کند توافق هسته‌ای با ایران دوام خواهد داشت حتی اگر ایالات متحده که خود عضوی از اعضای ۱+۵ محسوب می‌شود به‌دلیل شکل‌گیری تحولاتی در سیاست داخلی خود از همراهی با دیگر اعضای این گروه خودداری کند. ظریف در اجلاس مسکو نیز موضوع برجام و ضرورت پایبندی طرف مقابل به توافق را در گفت‌وگو با افرادی چون موگرینی، جان کری وزیر امور خارجه سابق آمریکا و کوفی عنان دبیرکل اسبق سازمان ملل مطرح ساخت و اجرای درست برجام به‌عنوان توافق معتبر بین‌المللی از سوی همه طرف‌ها را خواستار شد؛ موضعی که نشان‌دهنده مشارکت فعالانه وزیر امور خارجه کشورمان در اجلاس اسلو نامید که البته در کارنامه موفق او در این ۴ سال ثبت خواهد شد.
البته عقب‌نشینی ترامپ در قبال برجام به منزله تایید توافق هسته‌ای نیست چراکه مقامات کاخ سفید هر از گاهی مخالفت خود را با برجام اعلام می‌دارند. چهارشنبه رکس تیلرسون، وزیر امور خارجه این کشور که در کمیته روابط خارجی مجلس نمایندگان با ابراز بدبینی دولت جمهوری‌خواه ترامپ به توافق هسته‌ای، اظهار کرد «واقعیت این است که این توافق، بد بنا شده. سطح لازم برای پایبندی ایران خیلی پایین است بنابراین نباید عجیب باشد که دارند به آن عمل می‌کنند چون عمل کردن به آن اصلا برایشان دشوار نیست. با این حال وزیر امور خارجه ایالات متحده آمریکا در تازه‌ترین سخنان خود پس از تصویب این طرح مدعی شد که با کمک عناصری از داخل کشور به دنبال ایجاد تغییر در رژیم ایران هستند. حرفی عجیب و غریب که تا حدودی دوباره سیاست‌های ناپخته و خام سیاستمداران آمریکایی را به نمایش گذاشت. رکس تیلرسون گفت: «سیاست در قبال ایران در دست تدوین است و هنوز به رییس‌جمهور ارائه نشده است اما می‌توانم به شما بگویم که ما قطعا به حضور ادامه‌دار بی‌ثبات‌کننده ایران در منطقه، پرداخت‌هایش به جنگجویان خارجی، صدور نیروهای شبه‌نظامی به عراق، سوریه و یمن، حمایتش از حزب‌الله واقف هستیم و در پاسخ به هژمونی ایران اقدام می‌کنیم. تحریم‌هایی علیه افراد و دیگران وضع شده است.» وی در ادامه افزود: دائما امتیازات و پیامدهای دیپلماتیک و بین‌المللی تروریست اعلام کردن سپاه پاسداران ایران را بررسی می‌کنیم. وزیر خارجه آمریکا افزود: سیاست ما در قبال ایران پس زدن این هژمونی، مهار کردن توانایی‌اش برای ساخت سلاح هسته‌ای و تلاش برای حمایت از عناصری در داخل ایران است که به تغییر مسالمت‌آمیز رژیم آن منجر می‌شود.
البته این سخنان از سوی دستگاه دیپلماسی هم بی‌پاسخ نماند. ظریف هم در صفحه توئیتر خود در واکنش به سخنان وزیر امور خارجه آمریکا نوشت: برای آمریکایی‌ها بهتر است که به‌جای اینکه به تغییر رژیم در ایران که ۷۵ درصد مردم به صندوق رای اعتماد دادند، فکر کنند، به فکر حفظ رژیم خودشان در آمریکا باشند. مقامات آمریکایی قبل از بازگشت به سیاست غیرقانونی و توهم‌آلود تغییر رژیم، تاریخ را مطالعه کنند و از آن درس بگیرند. افتضاح کودتای ۱۳۳۲ و تجربه انقلاب ۵۷ ثابت کرد که مردم ایران در برابر تلاش‌های خارجی برای تعیین سرنوشت‌شان مقاومت می‌کنند. پس از چند دهه پیگیری سیاست شکست‌خورده تغییر رژیم و تحریم، دولت آمریکا مجبور به عذرخواهی برای سال ۳۲ شد و پذیرفت که مذاکره، تنها راه‌حل است.
سخنگوی وزارت امور خارجه نیز در واکنشی جداگانه به تصویب قانون جدید مربوط به تحریم‌های غیرهسته‌ای ایران در سنای آمریکا تاکید کرد: برنامه‌های دفاعی موشکی جمهوری اسلامی ایران کاملا مشروع بوده و حتی با قطعنامه ۲۲۳۱ مغایرتی ندارد و هیچ اقدامی قادر نخواهد بود جمهوری اسلامی ایران را از حق دفاع مشروع خود منع کند. بهرام قاسمی افزود: تصویب قانون جدید مربوط به تحریم‌های غیرهسته‌ای علیه ایران در کمیته روابط خارجی سنای آمریکا با توجه به عملکرد و سوابق این‌ مجلس در ضدیت و دشمنی با ملت شریف ایران غیرقابل پیش‌بینی نبود و در ادامه خصومت‌های ذاتی آمریکا با جمهوری اسلامی ایران به شمار می‌رود.
وی ادامه داد: دولت ایالات متحده آمریکا براساس برجام که یک سند بین‌المللی است، تعهداتی دارد که باید آنها را به طور کامل و با حسن نیت انجام دهد. در این زمینه مقررات داخلی کشورها ملاک عمل نیست و دولت‌ها نمی‌توانند با توسل به چنین مقرراتی از زیر بار تعهدات قانونی خود شانه خالی کنند.‌ قاسمی خاطرنشان کرد: همان‌گونه که جمهوری اسلامی ایران تاکنون دقیقا به تعهدات خود عمل کرده و آژانس بین‌المللی انرژی اتمی نیز بارها به آن اذعان داشته است، همه طرف‌های برجام موظف و متعهدند به‌طور کامل به تعهدات خود عمل کنند. جمهوری اسلامی ایران مفاد و متن این قانون و روند تصویب آن در مجلس نمایندگان و امضای احتمالی توسط رییس‌جمهور آمریکا را با دقت زیر نظر و بررسی دارد و هیات نظارت بر اجرای برجام اقدامات متقابل و متناسب را برای تامین منافع ملی کشور با قاطعیت انجام خواهد داد. قاسمی اضافه کرد: آنچه درخصوص نیروهای نظامی و توانمندی‌های موشکی ایران در این طرح مطرح شده، کاملا ناموجه و غیرقانونی است و اعلام می‌کنیم نیروهای مسلح جمهوری اسلامی ایران شجاعانه از امنیت و منافع کشور خود دفاع خواهند کرد و چنین اقداماتی کوچک‌ترین خللی در این راه ایجاد نخواهد کرد.
مقامات آمریکایی سعی دارند فضای منفی سیاسی علیه ایران در جامعه بین‌الملل ایجاد کنند که مواضع سیاسی ترامپ موجب شده بیش از پیش آمریکا در انزوا فرو رود. ترامپ به‌عنوان رییس‌جمهوری که هیچ احترامی برای قوانین بین‌المللی قابل نیست، موجب شد میان آمریکا و اتحادیه اروپا شکاف ایجاد شود. ترامپ با امضا نکردن پیمان اقلیمی پاریس و مواضعی که درباره ناتو اتخاذ کرده است، دیوار بلندی میان خود و متعهدان اروپایی کشید که نتیجه آن، دوری و انزوای آمریکا از سیاست‌های حمایتگرانه‌ اروپا در طرح‌های ضدایرانی آمریکاست. آمریکا درحالی یکجانبه این طرح را در سنای خود به تصویب رسانده است که اتحادیه اروپا با او همراه نیست و به درستی می‌توان پیش‌بینی‌کرد که آمریکا این بار برای اجرای این طرح چندان حامی در جامعه بین‌الملل ندارند بنابراین مجبور خواهد شد به صورت انفرادی برای پیشبرد اهداف خود گام بردارد که این هزینه زیادی را برای آمریکا دربردارد. طرف آمریکایی به دلیل مناقشات منطقه‌ای همچون تنش‌ میان قطر و عربستان، درگیری‌های داخلی سوریه و حضور داعش به دنبال ایجاد هزینه‌های بیشتری برای خودشان نیستند. ترامپ و همفکران وی معتقدند توافق هسته‌ای راه را برای قدرت‌یابی فزون‌تر ایران باز کرده و تهران را به بازیگری موثر در منطقه مبدل ساخته است. آنان با چنین نگرشی سعی می‌کنند حتی اگر خود قادر به زیر پا گذاشتن برجام نیستند ایران را تحریک و به نقض آن وادار کنند. آنها گمان می‌کنند اگر تحریم‌های ایران برداشته نشود یا تحریم‌های جدید اعمال شود، باعث می‌شود انگیزه بالای ایران در انجام تعهدات خود کاهش یابد. البته در جریان یک تعهد نمی‌توان انتظار داشت که یک طرف قرارداد به وظایف خود پایبند باشد و طرف دیگر تعهدات خود را به هر بهانه‌ای انجام ندهد. اما ایران باید گوشش را در برابر لفاظی‌های آمریکا بگیرد و رفتار هیجانی از خود بروز ندهد و خود زمینه نابودی برجام را فراهم نکند. ایران باید رابطه کامل و بی‌نقص خود با اروپا و سایر شرکا را ادامه دهد و به همه این پیام مشخص را بدهد که برجام نیازمند تعهد کامل همه است. از طرفی به این موضوع واقف باشیم که آمریکایی‌ها برای اینکه خود را از وضعیت و سیاست داخلی نجات دهند به تداوم فشار علیه جمهوری اسلامی ایران روی می‌آورند.
آنها فکر می‌کنند با تداوم این بهانه‌جویی‌ها می‌توانند جمهوری اسلامی را به‌سمت ناکارآمدسازی پیش ببرند اما هوشیاری ایران نسبت به تهدیدات دشمن و موقعیت کشور در منطقه و نظام بین‌الملل می‌تواند کشورمان را به‌عنوان پیروز این میدان بیرون آورد.