وزیر آینده آموزش‌و‌پرورش باید چه کار کند

مهدی بهلولی*
این روزها بحث آموزش‌و‌پرورش تبدیل به یکی از بحث‌های نسبتا داغ رسانه‌ها شده است.استعفای علی‌اصغر فانی، وزیر آموزش‌و‌پرورش و معرفی فخرالدین احمدی‌دانش‌آشتیانی به‌عنوان وزیر پیشنهادی دولت به مجلس برای آموزش‌و‌پرورش از یک‌سو و بحث صندوق ذخیره فرهنگیان و آنچه از اختلاس و سوء‌استفاده‌های مالی دیگر در آن رخ داده است از سوی دیگر باعث شده است که رسانه‌ها بیش از پیش به آموزش‌و‌پرورش توجه کنند. واقعیت این است که خواسته‌ها و انتظارات حقوقی بدنه فرهنگیان، فراتر از کاری بود که فانی در سه سال گذشته انجام داد. فانی توانست در مهرماه ۹۴ مرحله نخست رتبه‌بندی معلمان را اجرا کند و به‌طور میانگین ۲۰۰ تا ۳۰۰ هزار تومان بر حقوق بخش بزرگی از فرهنگیان بیفزاید اما از آن زمان به بعد برخی پرداختی‌های فرهنگیان، پرداخت حق‌التدریس و دستمزد برگزاری آزمون‌های هماهنگ کشوری با تاخیر و تعویق‌های زیادی روبه‌رو شد. فانی البته در نیرومندسازی بیمه تکمیلی فرهنگیان نیز نتوانست کار مهمی انجام دهد و با حذف برخی موارد بیمه پیشین همانند کمک‌هزینه ۲۰۰ هزار تومانی دندانپزشکی حتی این بیمه را ناکارآمدتر ساخت (البته کارگزاران فرادست این بیمه در آموزش‌و‌پرورش بر این باورند که با توجه به بودجه کم آموزش‌و‌پرورش و شمار زیاد فرهنگیان، آموزش‌و‌پرورش توان پشتیبانی نیرومند از این بیمه را ندارد و در گذشته هم که مثلا کمک‌هزینه دندانپزشکی وجود داشته، باعث شده است که آموزش‌و‌پرورش زیر بدهی بیمه ایران برود و این بیمه نیز در سال ۹۱ حدود ۱۰ ماه از سهم قراردادی خود به فرهنگیان را بازپرداخت نکند). علی‌اصغر فانی در جلسه رای اعتماد خود در مجلس به این نکته مهم اشاره کرد که سهم آموزش‌و‌پرورش ما از تولید ناخالص داخلی خیلی کمتر از آن چیزی است که باید باشد و او در نظر دارد این سهم را دست‌کم به سطح کشورهای منطقه برساند. هم‌اکنون و پس از گذشت سه سال به نظر نمی‌رسد این مهم به انجام رسیده باشد. بحث صندوق ذخیره فرهنگیان هم به کلاف سر‌در‌گمی بدل شده که ذهن بیشتر فرهنگیان را به خود مشغول کرده است. اینکه اختلاس و سوء‌استفاده‌های مالی در این صندوق، چهار هزار یا هشت هزار میلیارد تومان بوده است و اینکه چه بخشی از آن در دولت دهم رخ داده و چه بخشی در دولت یازدهم، چندان محل توجه دقیق خیلی از فرهنگیان نیست. بحث این است که چرا این صندوق سال‌هاست به دور از نظارت فرهنگیان و با کمترین خدمات‌دهی به آنان اداره شده و می‌شود و هر دولتی که سر کار می‌آید از سودهای کلان این صندوق، چیز چندانی نصیب صاحبان اصلی سرمایه این صندوق، یعنی همان فرهنگیان عضو نمی‌شود.
باری وزیر جدید آموزش‌و‌پرورش باید توان اثرگذاری بر هیات دولت و مجلس را داشته باشد تا در برنامه‌ریزی‌ها، اولویت آموزش‌و‌پرورش را بالاتر ببرد. وزیر آینده باید به این نکته دقت کند که اگر چنین توان و اثرگذاری را ندارد و در خود نمی‌بیند پا گذاشتن به این پهنه در واقع نزد بسیاری از فرهنگیان تنها برای آرام کردن اوضاع و پاسخی صوری به خواسته‌های آنان تعبیر خواهد شد. در گذشته آموزش‌و‌پرورش، وزرای زیادی بوده‌اند که نتوانسته‌اند در رفع دشواری و سختی‌های معیشتی فرهنگیان و همچنین بهسازی آموزش‌و‌پرورش کاری جدی انجام دهند و هم‌اکنون به ندرت می‌توان آموزگاری را یافت که بتواند یک نکته مثبت در کارنامه کاری آنان پیدا کند و از آن نام ببرد- بگذریم از اینکه پیامد وزارت برخی از آنان بدتر شدن اوضاع بوده است. حسن روحانی، رییس‌جمهور محترم هم نباید از یاد ببرد که نیک و بد مدیریت کلان آموزش‌و‌پرورش به پای دولت یازدهم نوشته می‌شود بنابراین حمایت‌های جدی خود و دولتش را نباید از وزیر آینده آموزش‌و‌پرورش دریغ دارد.
آموزش‌و‌پرورش امکان بهسازی دارد. تجربه برخی کشورهای پیشرو در آموزش، نشان‌دهنده درستی این سخن است. بهسازی آموزش از رهگذر مدرسه و کلاس درس می‌گذرد: آموزگار خوب آموزش دیده با حقوق متناسب با یک زندگی شرافتمندانه، مدارس خودرهبر، شمار مناسب دانش‌آموزان کلاس، درس‌های معنادار و همبسته با زندگی آنها و مواردی از این دست که در ادبیات بهسازی جهانی آموزش‌و‌پرورش، بسیار به آن پرداخته می‌شود. البته این سخن به معنای نادیده گرفتن نقش عوامل بیرونی آموزش‌و‌پرورش نیست؛ هم‌اکنون بیکاری گسترده دانش‌آموختگان دانشگاهی، یکی از برجسته‌ترین عوامل افت انگیزه تحصیلی دانش‌آموزان است. از وزیر آموزش‌و‌پرورش آینده دولت یازدهم انتظار می‌رود در فرصت برجای مانده از این دولت بتواند مرحله دوم رتبه‌بندی معلمان را- بر همان شیوه گذشته- به اجرا درآورد اما شاید مهم‌ترین کار یک وزیر نیرومند در آموزش‌و‌پرورش ما، پویا کردن بخش پژوهشی این وزارتخانه باشد. شاید یکی از دلایلی که در ایران، ارزش بایسته به آموزش‌و‌پرورش داده نمی‌شود نبود کار پژوهشی نیرومند در این گستره است. آموزش‌و‌پرورش نیرومند، آموزش‌و‌پرورش پژوهش محور است.
* عضو کانون صنفی معلمان