وین؛ خیالبافی به واقع‌گرایی تبدیل می‌شود

نادر کریمی‌جونی- هنوز مذاکرات وین به نتیجه نرسیده و چشم‌اندازهای متناقضی برای آن ارائه می‌شود. با این حال برخی به پیشواز توافق رفته و از احتمال سقوط آزاد قیمت دلار سخن می‌گویند. ابراز امیدواری درباره حصول توافق هنگامی تشدید شد که یک هیات سیاسی از کره‌جنوبی وارد وین شد و با مقامات مذاکره‌کننده برای رفع تحریم‌ها و نجات برجام دیدار و گفت‌وگو کرد.بلافاصله پس از این دیدارها، برخی ناظران و فعالان اقتصادی این سفر هیات کره‌ای را به نرمش ایالات متحده در قبال ایران ربط دادند و گفتند احتمالا در روزهای آینده بدهی کره‌ای‌ها به ایران پرداخت خواهد شد و به همین دلیل قیمت دلار در بازار آزاد ایران سقوط خواهد کرد. برخی از همین فعالان اقتصادی حتی به گمانه‌زنی در مورد میزان سقوط دلار پرداختند و ابراز عقیده کردند که احتمالا نرخ دلار تا سه هزار تومان کاهش خواهد یافت.
این خوشبینی و امیدواری، البته در اظهارات دیپلمات‌ها و به ویژه دیپلمات‌های غربی مشاهده نمی‌شود. در طرف ایران، نه فقط مقامات ایرانی که مقامات روسی و چینی هم با احتیاط از روند رو به پیشرفت مذاکرات خبر داده‌اند و گفته‌اند که این گفت‌وگوها روندی مثبت دارد.
همین دیپلمات‌ها انکار نمی‌کنند که مذاکرات در وین روند کندی دارد و به آرامی پیش می‌رود. این مذاکره‌‌کنندگان، بلافاصله تاکید می‌کنند که با وجود کندی مذاکرات، تهدید، هشدار و تعیین ضرب‌الاجل برای به ثمر نشستن گفت‌وگوها مفید و موثر نیست و به همین دلیل حتی اگر طرفین مذاکره برای خویش ضرب‌الاجل ذهنی تعیین کرده باشند باید از بیان و اعلام این ضرب‌الاجل‌ها پرهیز و خودداری کنند.
این توصیه نشان می‌دهد که در طرف ایران، کسی برای حصول توافق و دستیابی به نتیجه، عجله‌ای ندارد.
نداشتن عجله در نزد طرف ایرانی و همراهی متحدان ایران یعنی روسیه و چین با این مساله، از نگاه غربی‌ها و به ویژه ایالات متحده آمریکا به خرید زمان برای پیشبرد توانایی‌های هسته‌ای ایران با چراغ خاموش و به دور از نظارت‌ها تفسیر شده است.
بدترین اتفاق برای آمریکایی‌ها آن است که اکنون به دلیل خارج شدن از گروه ۱+۵، قدرت تاثیرگذاری و راهبری مذاکرات را از دست داده‌اند و اگرچه تمایل شدیدی برای بازگشت به این گروه و تحت فشار قرار دادن ایران را دارند اما طرف ایرانی می‌خواهد این بازگشت با بالاترین هزینه ممکن باشد و از این بابت خارج نگه‌داشتن واشنگتن از گروه مذاکرات برجام و یادآوری بیرون بودن آمریکا از توافق هسته‌ای برای بالا بردن هزینه بازگشت، به راهبرد ایران در این گفت‌وگوها تبدیل شده است.
راهبردی که عصبانیت هم‌پیمانان آمریکا یعنی آلمان، انگلستان و فرانسه را به همراه داشته و رضایت روسیه و چین را جلب کرده است. گاهی چنین به نظر می‌رسد که روسیه و چین رفتارهای طرف غربی در موضوع‌های گوناگون مانند اوکراین، تایوان، تحریم‌های اقتصادی، جنگ تجاری و… را در گفت‌وگوهای توافق هسته‌ای با حمایت از ایران تلافی می‌کنند؛ حمایتی که طرف مقابل نمی‌داند و یا نمی‌تواند چگونه تلافی کند و به آن، چه پاسخی بدهد تا ابتکار عمل را دوباره به دست گیرد.
تاکنون طرف‌ غربی به طرف ایرانی مذاکرات فهمانده که از خریدن زمان و وقت‌کشی در مذاکرات آگاه است و در مقابل خواست حداکثری تهران برای بازگشت ایالات‌متحده به توافق هسته‌ای، کوتاه نمی‌آید. همچنین ایالات‌متحده و متحدانش با تکرار این موضع که زمان رو به پایان است و ایران فرصت‌های زیادی را از دست داده، این پیام را به تهران ارسال می‌کنند که صبرشان نامحدود نیست و بهتر است ایران به همین امتیازهای اندک هدیه شده از جانب غرب، بسنده کند و با همین امتیازها بازگشت ایالات‌متحده به توافق هسته‌ای را خیرمقدم بگوید.
اما این احتمال به ‌طور جدی وجود دارد که آمریکا در صورت بازگشت به گروه فعلی ۱+۴ و تبدیل آن به ۱+۵ این رفتارهای ایران و هم‌پیمانانش را تلافی کند و پیشرفت‌های اتمی ایران در این دوره فترت را متوقف و مجازات نماید. از این‌رو ایران ممکن است بخواهد ضمانت‌های اجرایی محکمی را تمهید نماید که از این خطر مصون بماند.
البته یک دیدگاه آن است که ایران با استفاده از اهرم‌های فعلی و در دسترس، از بازگشت ایالات‌متحده به گروه توافق هسته‌ای جلوگیری کند و یا تا حد امکان این بازگشت را به تاخیر اندازد اما با توجه به نیاز ایران به رفع تحریم‌های اعمال شده از سوی دونالد ترامپ، گمان نمی‌رود که ممانعت و یا به تاخیر انداختن بازگشت ایالات‌متحده به گروه توافق هسته‌ای، در دستور کار ایران باشد ضمن آن‌که این راهبرد، مورد حمایت روسیه و چین هم نیست.
رفته‌رفته این اختلاف‌های پیچیده و مزمن، خسته‌کننده و غیرقابل تحمل می‌شود حتی برای طرف ذی‌نفع یعنی ایران هم تداوم این روند پیچیده، جذابیت‌های خود را از دست می‌دهد.
فشار افکار عمومی بر دولت رییسی و تقاضای شهروندان ایرانی برای تعیین‌تکلیف این مذاکرات هم مزید بر علت شده و اگرچه ابراهیم رییسی و همکارانش با صدای بلند اعلام می‌کنند که نوسان‌های اقتصادی و قیمت دلار ارتباطی به گفت‌وگوهای وین ندارد اما شهروندان ایرانی بر این باورند که بسیاری از چیزها به این مذاکرات و نتایج آن بستگی دارد به همین دلیل حتی اگر محافظه‌کاران افراطی و حامیان رسانه‌ای آنها به دنبال خرید زمان برای کسب منافع و امتیازات حداکثری باشند، افکار عمومی و شهروندان ایرانی آنان را وادار خواهد کرد به جای خیالبافی، به واقع‌گرایی روی بیاورند.