2 - 01 - 2020
پاسکاری مسوولان
گروه جامعه-خردادماه امسال، طیبه سیاوشیشاهعنایتی در اجرای ماده ۲۰۷ آییننامه داخلی مجلس از محمد شریعتمداری، وزیر تعاون، کار و رفاه اجتماعی درباره ماموریت این وزارتخانه در زمینه سیاستگذاری اجتماعی و برنامهریزی در خصوص زبالهگردی کودکان، برخورداری از کرامت انسانی، برابری، حق تحصیل، امنیت و رفاه مورد تاکید در اصول ۲، ۳، ۳۰ و ۳۴ قانون اساسی برای این کودکان، تدبیر برای حذف زبالهگردی کودک، علت اصرار بر انجام اقدامات ناکارآمد گذشته، پاککردن صورتمساله و شیوع پدیده زبالهگردی در شهرهای تهران، مشهد، کرمانشاه، زاهدان و شهرهای دیگر ایران سوال کرد.
در همین رابطه نشست وزیر تعاون، کار و رفاه اجتماعی و مسوولان این وزارتخانه برای پاسخگویی به سوال نماینده تهران مبنی بر اقدامات آن وزارتخانه در جهت حذف زبالهگردی کودکان با حضور جمعی از نمایندگان مجلس و نمایندگانی از سازمانهای مردمنهاد فعال در حوزه کودکان در دفتر وزیر کار برگزار شد.
محمد شریعتمداری در نشستی با حضور مسوولان این وزارتخانه برای پاسخگویی به سوال سیاوشی با تاکید بر چندوجهی بودن مشکل کودکان زبالهگرد گفت: در گذشته شاهد انکار پدیده کودکان کار در تمام اشکال آن توسط مسوولان بودیم اما امروز با پذیرش وجود این معضل، آنان در سیاستگذاریهای اجتماعی جای داده شده و خوشبختانه مورد دغدغه نمایندگان مجلس نیز قرار گرفتهاند.شریعتمداری افزود: ما به کنوانسیون بینالمللی حقوق کودک پیوستهایم و موظفیم حقوق کودکان را تامین کنیم. اما ابتدا باید به ریشههای این معضل ازجمله مدیریت پسماند زباله و تفکیک زباله در مکانهای ناامن توجه کنیم.وزیر کار اظهار داشت: با وجود دستگاههای دیگر و موانعی که بر سر راه وزارت کار برای حمایت از کودکان کار و ساماندهی مطلوب آنان قرار دارد اما این وزارت موظف است پاسخگوی مطالبه نمایندگان باشد و بر همین اساس سازمان بهزیستی مکلف است ظرف دو هفته برنامه جامع عملی برای مبارزه با زبالهگردی کودکان را تدوین و گزارش آن را به نمایندگان محترم مجلس ارائه کند.
وی با اشاره به ضرورت ریشهیابی پدیده زبالهگردی کودکان گفت: مشکل زبالهگردی کودکان، چندوجهی است و نیاز به ایجاد هماهنگی بین دستگاههای مختلف است و بر همین اساس به جلسات خود با شهرداری و وزارت کشور ادامه خواهیم داد تا به برنامه مشترک و جمعبندی روشنی در کوتاهمدت برای مبارزه با این پدیده برسیم.
یکسوم جمعیت زبالهگردها، کودکان هستند
در ادامه طیبه سیاوشیشاهعنایتی، نایبرییس مجمع نمایندگان استان تهران گفت: با توجه به اینکه از خردادماه این سوال را مطرح کرده بودیم و مسوولان وزارت تعاون، کار و رفاه اجتماعی باید در صحن مجلس شورای اسلامی به این سوال پاسخگو میبودند اما برای اینکه به نتیجه مطلوبتری برسیم از سازمانهای مردمنهاد دعوت کردیم در کنار نمایندگان مجلس و مسوولان وزارتخانه، عمیقتر به این موضوع بپردازیم و خروجی بهتری داشته باشیم زیرا از ابتدا به دنبال حل مشکل بوده و از اقدامات انجام شده سوال کردیم و قصد انکار زحمات مسوولان را نداشتیم.عضو فراکسیون زنان با قدردانی از پژوهش «یغمای کودکی» درباره کودکان زبالهگرد که انجمن حمایت از حقوق کودکان تدوین آن را برعهده داشته است، گفت: پژوهشهای سازمانهای مردمنهاد در حوزه زبالهگردی کودکان و مواجهه مستقیم آنان با این کودکان، میتواند راهکارهای مشخص و روشنی به مسوولان ارائه کند.
سیاوشی با اشاره به سودآوری صنعت زباله گفت: قطعا تولید ثروت عظیمی در میان است و همین، بهانهای برای عدم رسیدگی به معضلات اجتماعی و جانبی بحث زبالهگردی شده است. در بازدیدهایی که از گودهای مختلف جمعآوری زباله در اطراف تهران و حتی شهرهایی مانند زاهدان داشتیم، جمعآوری زباله به شکل سنتی و عدم تفکیک از مبدا کاملا مشهود بود. از آنجا که ورود پیمانکاران به این حوزه بدون سرمایه اولیه است و وزارت کار نظارتی روی قراردادهای این پیمانکاران ندارد و با توجه به نفع اقتصادی، شاهد افزایش درصد استفاده از کودکان زبالهگرد در این حوزه هستیم بهطوری که یکسوم جمعیت زبالهگردها را کودکان تشکیل میدهند.
عضو کمیسیون فرهنگی مجلس با اشاره به مواد قانون کار و ممنوعیت اشتغال کودکان زیر ۱۵ سال، گفت: وزارت کار قطعا متولی اصلی روابط بین کارگر و کارفرماست و موظف است به قراردادهای پیمانکاری و جلوگیری از ورود کودکان به این حوزه ورود کند.
نماینده مردم تهران تصریح کرد: با توجه به ماده ۸۰ برنامه ششم توسعه، طرح جامع کنترل آسیبهای اجتماعی با محوریت کودکان کار و خصوصا زبالهگرد باید توسط بهزیستی تدوین میشده که تاکنون گزارشی از تدوین این طرح ارائه نشده است.
سیاوشی با اشاره به صحبتهای شریعتمداری، گفت: مشکل چندوجهی بودن کودکان زبالهگرد روشن است و وزارت امور خارجه و وزارت کشور نیز به دلیل عدم سیاستگذاری صحیح در قالب مهاجران قانونی و غیرقانونی و بیبرنامگی در شیوع این پدیده نقش داشتهاند و برخوردهایی که تاکنون شده نیز صرفا خروج موقت این کودکان از کار یا اخراج آنان از کشور بوده که مشکل را حل نکرده است. به هر حال طبق کنوانسیون حقوق کودکان در قبال این کودکان نیز مسوولیت داریم و صرف مهاجر بودن این کودکان، رافع مسوولیت نیست.
زبالهگردی از بدترین اشکال کار کودک است
در ادامه فاطمه قاسمزاده از شبکه یاری کودکان کار گفت: پژوهشها نشان میدهد زبالهگردی یکی از بدترین اشکال کار کودک است اما متاسفانه مسوولان کشور به تعهدات بینالمللی در حوزه کودک پایبند نبوده و رویکردهایی که بارها برای محو پدیده زبالهگردی کودک اتخاذ شده، صرفا معطوف به جمعآوری این کودکان بوده و بههیچوجه مشکل را حل نکرده است.
قاسمزاده با اشاره به حمایت از ۱۶ هزار کودک زیر نظر شبکه یاری و بدون هیچ حمایت دولتی و ارتباط با شهرداری و بهزیستی افزود: اخراج از کار و جمعآوری باعث شده این کودکان به حوزههای آسیبزای دیگر ازجمله مشاغل زیرزمینی و تنفروشی رو بیاورند بهطوری که کف سن تنفروشی پایین آمده است.
انتقاد از نبود سیاستهای مهاجرتی درست
جلال کریمیان که از انجمن دوستداران کودک پویش در این جلسه حاضر شده بود با اشاره به پژوهشهای این انجمن گفت: معضل کودک کار با بیکار کردن و برکناری آنان از کار حل نشده و باعث ورود آنان به حوزههای پنهانتر شده است.
وی با اشاره به استفاده پیمانکاران رده دوم و سوم از این کودکان، اتخاذ سیاستهای مهاجرتی نادرست را ازجمله عوامل مهم شیوع این پدیده برشمرد و گفت: متاسفانه در سیاستهای مهاجرتی هیچ حقوحقوقی برای مهاجران در نظر گرفته نشده و آنان در حوزههای مختلف استثمار میشوند و هیچ توازنی بین حقوق کارگر ایرانی با کارگر خارجی وجود ندارد.
وی فراهمبودن صحنه عرضه و ورود آسان مهاجران به ایران را از دیگر موارد قابل ذکر عنوان کرد و افزود: متاسفانه هنوز سیاست مشخصی در خصوص ادغام مهاجران با شهروندان یا تفکیک مهاجران غیرقانونی از شهروندان وجود ندارد.
عضو انجمن دوستداران کودک پویش در پایان گفت: با توجه به نوع قراردادهای شهرداری و متولیبودن وزارت کار، باید روی این قراردادها و رعایت مفاد قانون کار نظارت شود و درآمدهای کلان شهرداری از این معضل و موازیکاری دستگاههای مختلف، عاملی برای بیتوجهی به این حوزه نشود.
محمدی از انجمن حمایت از حقوق کودک با اشاره به سهم زیر یک درصد کودکان ایرانی از کل بودجه کشور اظهار داشت: هیچ تفاوتی بین نژاد و ملیت کودکان زبالهگرد وجود ندارد و این بهانه که اکثر این کودکان، مهاجر و غیرایرانی هستند نباید باعث مسوولیتگریزی شود؛ تخریب محل اسکان مهاجران در حواشی شهرها که هیچ دستگاهی در نهایت مسوولیت آن را برعهده نمیگیرد، بر اساس همین تبعیضهای غیرانسانی است که بین کودکان ایرانی و غیرایرانی در نظر گرفتهاند.
کاظمی، نماینده کمیسیون حقوق بشر کانون وکلا نیز با اشاره به پاسکاری نهادها، دستگاهها و وزارتخانههای مختلف برای حل مشکل گفت: متاسفانه گسترش آسیبهای اجتماعی باعث شده حوزه سازمانهای مردمنهاد بهقدری گسترش پیدا کند که وارد فازهای اجرایی شوند و کوتاهی دستگاهها را بر دوش کشند. در حالی که وظیفه اصلی سمنها، نظارت بر دستگاههای اجرایی است چراکه سمنها زیرساختهای دولت را ندارند و نمیتوانند بهاندازه دولت و دستگاههای اجرایی در حل مشکلات موثر واقع شوند. بنابراین نیاز به عزم بهخصوصی در جلوگیری از موازیکاری دستگاهها احساس میشود تا بتوانند با استفاده از ظرفیتها و زیرساختها، به وظیفه اجرایی خود عمل کنند.
شهرداری پاسخگو نیست
همچنین زهرا رحیمی، مدیرعامل جمعیت امام علی(ع) با انتقاد از عدم پاسخگویی شهرداری درباره شیوع پدیده زبالهگردی کودک، عدم نظارت بر پیمانکاران و به رسمیتشناختن کودک زبالهگرد توسط شهرداریها بهعنوان نیروی کار گفت: جمعیت امام علی با وجود تلاشهای زیادی که در این حوزه داشته و حتی برای کار پژوهشی نیروهای خود را وارد کار زبالهگردی کرده تا آسیبهای این پدیده را به دقت بررسی کند اما به دلیل وجود مافیای قدرتمند زباله و عدم اهتمام دستگاهها نتوانسته تلاشی موثر و کارآمد داشته باشد.
وی با انتقاد از مهاجرخواندن عمده کودکان زبالهگرد گفت: در جعفرآباد کرمانشاه، عمده کودکان زبالهگرد ایرانی هستند و در تمام کلانشهرهای ایران بهتدریج وارد پدیده زبالهگردی شدهاند.
وزارت کار و آموزشوپرورش برای آموزش کودکان کار کمکاری کردهاند
فاطمه سعیدی، عضو کمیسیون آموزش مجلس شورای اسلامی نیز در این جلسه عنوان کرد: عدم توجه به آموزش کودکان کار و ضرورت شناسایی آنان از کمکاریهای وزارت کار و آموزشوپرورش است. بنابراین باید نقش وزارت کار برای ایجاد هماهنگی با وزارت آموزشوپرورش برای این منظور مشخص شود و در این راستا رایزنیهایی با وزارت آموزشوپرورش انجام دهد.
هیچ برنامهای برای تامین آموزش و بهداشت کودکان کار وجود ندارد
سیدفرید موسوی، نماینده مردم تهران در مجلس با انتقاد از روند موجود در مراکز نگهداری کودکان کار و جمعآوری آنان گفت: متاسفانه در این مراکز هیچ توجهی به آموزش و بهداشت این کودکان نمیشود و آنان در بازههای زمانی چندین ماهه و بدون هیچ برنامه روشنی صرفا در این مراکز نگهداری میشوند و بعد از مدتی دوباره رها شده و مجددا وارد حوزههای دیگر کار کودک میشوند.
دستگاه قضایی هم اقدام موثری انجام نداده است
علیرضا محجوب، نماینده مردم تهران و دبیر کل خانه کارگر نیز اظهار داشت: سوال خانم سیاوشی از وزارت کار، یک معیار برای سنجش دغدغه مسوولان این وزارتخانه و پاسخگویی آنان در مجلس بوده است و میتوانست بهانه خوبی برای دغدغهسنجی مسوولان و یک فرصت برای پرداخت به معضل کودکان کار باشد. بنابراین اسباب تعجب است که چرا با تاخیر چندین ماهه به این سوال رسیدگی میشود.
محجوب با اشاره به الحاق ایران به کنوانسیونهای بینالمللی گفت: متاسفانه نهتنها دستگاههای دولتی که حتی دستگاههای قضایی نیز تاکنون اقدامی موثر و مجازاتی بازدارنده برای استفاده از کودکان در کارهای پرخطر در نظر نگرفتهاند و امروز شاهد استثمار کودکان در بدترین اشکال کار مانند مواد مخدر، زبالهگردی و… هستیم.
نیاز به عزم جدی وزارت کار برای ایجاد فرماندهی مشترک در حوزه کودکان کار
علیرضا رحیمی، عضو کمیسیون امنیت ملی مجلس شورای اسلامی با اشاره به ملاحظات امنیتی بحث کودکان زبالهگرد و کودکان کار و تبعات امنیتی آن برای ایران اظهار داشت: نیاز به پیگیری مجدانه وزارت کار برای ایجاد فرماندهی مشترک و جلوگیری از موازیکاری دستگاهها برای مقابله با این پدیده بهشدت حس میشود که با عنایت و عزم ویژه وزیر کار باید یک مرکز فرماندهی در وزارت کار و با نظارت بر دیگر دستگاهها برای مقابله با معضل کودکان کار و زبالهگرد ایجاد شود.
کردونی، رییس موسسه عالی پژوهش تامین اجتماعی وزارت کار در پاسخ به صحبتهای مطرح شده به آییننامه ساماندهی کودکان خیابانی مصوب سال ۱۳۸۴ اشاره کرد و گفت: با وجود اینکه در آییننامه ساماندهی کودکان خیابانی، تقسیم کار ملی برای کنترل و کاهش آسیبهای اجتماعی، وزارت کار مسوولیت هماهنگی برای کنترل و کاهش آسیبهای اجتماعی کودکان و همچنین نظارت بر حسن اجرای این آییننامه را برعهده دارد، اما وجود آییننامهها، شوراها و دستگاههای دیگر باعث تداخل وظایف شده است. به عنوان نمونه آییننامه ساماندهی متکدیان خیابانی که در سال ۱۳۷۸ به تصویب رسیده است، تصریح میکند که مسوول مجتمع اردوگاهی توسط فرماندار تعیین میشود همچنین الفاظی مانند اردوگاه، فرماندهی و… در این آییننامه بهکرات به چشم میخورد که نشاندهنده رویکرد قهری برای مقابله با آسیبهای اجتماعی است و دست فرمانداریها و استانداریها را باز گذشته و باعث وجود تداخل وظایف شده است.وی با اشاره به وعده وزیر سابق بهداشت گفت: وزیر بهداشت قول داده بود بیمارستانهایی برای درمان و تامین بهداشت کودکان کار و زبالهگرد در نظر خواهد گرفت اما تاکنون به این وعده عمل نشده است.در ادامه نشست، حبیبالله مسعودیفرید، معاون اجتماعی سازمان بهزیستی، سیاستهای مهاجرتی نامشخص و ورود آسان مهاجران غیرقانونی به ایران و همچنین اهمالهای شهرداری در بستن قراردادهای پیمانکاری را از عوامل مهم شیوع پدیده کودکان زبالهگرد عنوان کرد.
همچنین حماد شمس، رییس مرکز روابط عمومی و اطلاعرسانی وزارت کار با برشماری خدمات این وزارتخانه اظهار داشت: با پیگیریهای صورتگرفته تاکنون ۱۴۱ هزار کودک بازمانده از تحصیل شناسایی شدهاند و با تماس تلفنی با خانوادهها و پیگیریهای دیگر، علل بازماندگی از تحصیل این کودکان بررسی شده است.
وی همچنین از برگزاری چندین جلسه در وزارت رفاه برای مبارزه با زبالهگردی کودکان خبر داد و گفت: وزارت کار در اقدامی، صلاحیت ۲۲ پیمانکار شهرداری برای جمعآوری زباله را بررسی کرد که صلاحیت هیچکدام به تایید نرسید. همچنین چندین جلسه توجیهی با پیمانکاران برگزار کردیم که به نتیجه روشنی ختم نشد.
وی به ضرورت اصلاح آییننامه ساماندهی کودکان خیابانی مصوب سال ۱۳۸۴ اشاره کرد و افزود: نیاز داریم تا این آییننامه با محوریت وزارت کار اصلاح شده و نقش وزارت کار برای ایجاد انسجام میان دستگاههای مختلف پررنگ شود تا از تداخل و موازیکاری دستگاهها کاسته شود.وحید قبادیدانا، معاون وزیر کار و رییس سازمان بهزیستی نیز از برگزاری جلساتی با شهردار تهران و سایر مسوولان شهرداری برای جلوگیری از استفاده از کودکان در فرآیند جمعآوری زباله خبر داد و گفت: تفکیک زباله از مبدأ و بررسی صلاحیت پیمانکاران از موضوعاتی بود که در جلسه با مسوولان شهرداری روی آن تاکید کردیم. رییس سازمان بهزیستی با تفکیک کودکان کار به سه دسته کودک کار، کودک زبالهگرد و کودک خیابانی گفت: تاکنون برای این تفکیک و همچنین تعیین تکلیف اتباع خارجی، جلساتی با مسوولان وزارت کشور داشتهایم. وی همچنین در خصوص جمعآوری و ساماندهی کودکان کار و خیابان به نقش پررنگ و متولیبودن فرمانداریها و شهرداریها اشاره کرد و با انتقاد از محدودیتهای منابع و بودجه بهزیستی، نقش این سازمان را با توجه به موازیکاریها و بودجه بیشتر نهادهای دیگر، کمرنگ دانست و از نمایندگان مجلس خواست در لایحه بودجه سال ۱۳۹۹، تمهیداتی در این خصوص بیندیشند.
نتیجه نشست
دیر زمانی است که نشستهای پرهزینه زیادی در خصوص ساماندهی کودکان زبالهگرد برگزار میشود. این نشستها اکثرا بینتیجه است چراکه مسوولان کشوری عادت دارند وظایف خود را بین هم پاسکاری کنند.
آنان تا امروز گرهی از مشکلات کودکان کار باز نکردند بلکه بعضا گره را کورتر هم کردند. امیدواریم روزی بهجای برگزاری نشستهای پردردسر و بیثمر، مسوولان هر کدام به تنهایی برای حل معضلات اجتماعی آستینهای خود را بالا زنند و راهکار اصولی برای کودکان کار و زبالهگرد بیندیشند.
لطفاً براي ارسال دیدگاه، ابتدا وارد حساب كاربري خود بشويد