پایان بانوی آهنین

گروه جهان- آنگلا مرکل شامگاه پنجشنبه دو دسامبر (۱۱ آذر) بعد از ۱۶ سال صدراعظمی آلمان طی مراسمی رسمی در محوطه وزارت دفاع آلمان در برلین از این مقام خداحافظی کرد. شهروندان آلمانی پس از ۱۶ سال با کت‌های رنگارنگ آنگلا مرکل در مقام رییس دولت فدرال آلمان وداع کردند. او در این مراسم که با رژه سربازان مشعل به‌ دست همراه بود از مردم آلمان به دلیل اعتمادشان تشکر کرد.
مطابق برنامه‌ای که احزاب ائتلاف سه‌گانه سوسیال دموکرات، سبزها و دموکرات‌های لیبرال ارائه کرده‌اند، آنها در هفته دوم ماه دسامبر اولاف شولتس را به عنوان صدراعظم جدید آلمان انتخاب می‌کنند و آنگلا مرکل بنا به گفته خود دیگر فرصت زیادی برای مطالعه و خواب خواهد داشت.
در اینکه در این سال‌ها آنگلا مرکل رهبر اتحادیه اروپا بود و امروزه آلمان یک اقتصاد عظیم و موتور محرکه اروپا است، جای شک و شبهه‌ای وجود ندارد و اکنون یکی از مباحث مطرح در بین کارشناسان اروپا این است که چه کسی می‌تواند جایگزین آنگلا مرکل در اتحادیه اروپا باشد و آیا فردی چون امانوئل ماکرون پتانسیل ایفای چنین نقشی را دارد یا نه؟
یکی از دستاورهای مهم مرکل در طول این ۱۶ سال گذشته ایجاد شکوفایی و رشد اقتصادی در آلمان بوده است، چنان که به نوشته روزنامه نیویورک‌تایمز، آنگلا مرکل در طول ۱۶ سال فعالیت خود به‌ عنوان صدراعظم آلمان به الگویی از آرامش، عقل‌گرایی و باور به ارزش‌های دموکراتیک برای مدیریت بحران‌ها در عرصه بین‌الملل تبدیل شد که در این زمینه می‌توان به موفقیت او در بحران مالی منطقه یورو، ورود بیش از یک میلیون مهاجر و پاندمی کرونا اشاره کرد.
مرکل در ابتدا به خاطر این که به واسطه حمایت‌های هلموت کهل توانست در حزب دموکرات مسیحی آلمان رشد کند و با حضور در کابینه صدراعظم وقت آلمان به صورت جدی وارد دنیای سیاست شود «دخترک کهل» نامیده می‌شد، اما او به سرعت به خاطر توانمندی‌ها، تلاش‌ها و ظرفیت‌هایش توانست از زیر سایه پدر خارج شود و تبدیل به «مادر ملت» و قدرتمندترین زن جهان شود، چنان که او در حال حاضر الهام‌بخش بسیاری از زنان جوانی است که سودای حضور جدی در قدرت و تاثیر‌گذاری بر عرصه بین‌المللی دارند.
او سیاستمداری عمل‌گرا بود، در مدت ۱۶ ساله صدراعظمی‌اش توانست توانمندی‌هایش را به رخ بزرگ‌ترین سیاستمداران جهان بکشد و در همین راستا طی سال‌های اخیر از طرف نهادهای مختلف لقب «قدرتمندترین زن جهان» را از آن خود کرده‌ است. مجله آمریکایی فوربز برای چندین سال متوالی این سیاستمدار ۶۷ ساله آلمانی را به عنوان قوی‌ترین زن جهان انتخاب کرده و به او لقب «قابل اعتمادترین رهبر» دنیا و همچنین «بانوی آهنین» داده شده است.
مرکل در مراسم خداحافظی خود بار دیگر از زحمات پزشکان، پرستاران و همه دست‌اندرکاران حوزه بهداشت و درمان به دلیل مبارزه بی‌‌وقفه با پاندمی کرونا تشکر و قدردانی کرد. مرکل گفت: «من می‌خواهم از همه کسانی که با تمام توان خود با کرونا مبارزه کرده‌اند تشکر کنم.»
او نه تنها از کادر درمان بلکه از همه دست‌های یاری‌بخش در سازمان‌های امدادی و ارتش آلمان قدردانی به عمل آورد. این سیاستمدار کهنه‌کار حزب دموکرات‌مسیحی آلمان همزمان از همه کسانی که در دوران پاندمی کرونا دانش عملی را انکار کرده و آشوب به پا می‌کنند، انتقاد کرد. مرکل گفت: «آن‌جا که نفرت و خشونت ابزاری مشروع در مسیر منافع تلقی می‌شود، تحمل ما به عنوان افرادی دموکرات به انتها می‌رسد.» مرکل ۱۶ سال صدارت خود را پرحادثه و چالش‌برانگیز خواند؛ فراز و نشیبی که صدراعظم را چه از نظر سیاسی و چه از نظر انسانی از سویی به مبارزه طلبیده و از دیگر سو غنی کرده‌اند.
مرکل گفت که وظیفه‌اش را همواره با شادی قلبی انجام داده است. در این مراسم که تحت تدابیر شدید کرونایی انجام شد به درخواست او، دو تصنیف «برای من باید فقط رز قرمز ببارد» هیلدگارد و «فیلم رنگی را فراموش کردی» نینا‌هاگن و همچنین آهنگ کلیسایی «خدای بزرگ، تو را می‌ستایم» پخش شد.
مطابق برنامه‌ای که احزاب ائتلاف سه‌گانه سوسیال‌دموکرات، دموکرات‌ آزاد و سبزها ارائه کرده‌اند، قرار است در دومین هفته دسامبر اولاف شولتس سیاستمدار حزب سوسیا‌ل‌دموکرات به عنوان صدراعظم جدید آلمان انتخاب شود.
مرکل اگرچه شامگاه پنجشنبه رسما با صدارت اعظمی آلمان خداحافظی کرده اما تا انتخاب شولتس هدایت امور را به صورت نیابتی بر عهده خواهد داشت. او پیش از این بارها گفته بود که کنار کشیدن از مسند قدرت برایش دشوار نیست و پس از آن فرصت زیادی برای مطالعه و خواب خواهد داشت.
به نوشته ال پائیس، چهار دوره ریاست مرکل با بحران‌های بزرگی مشخص شده است. یورو، اوکراین، پناهندگان و همه‌گیری. در آلمان، بیش از سه دهه دولت مرکل با ثبات سیاسی و رفاه اقتصادی همراه بوده است اما اکنون صدراعظم با فهرستی طولانی از وظایف معلق، جایگاه خود را ترک می‌کند. وقتی مرکل در سال ۲۰۰۵ به قدرت رسید، آلمان با بیکاری بیش از پنج میلیون نفر مواجه بود و بیمارترینِ بیماران اروپا محسوب می‌شد. اما امروز اقتصاد بزرگ منطقه یورو دارای سه میلیون بیکار کمتر است و نیاز فوری به کارگران در بخش‌ها و مناطق خاصی وجود دارد. در همین حال، بخش چشمگیری از پناهندگان که در سال ۲۰۱۵ وارد آلمان شدند، با موفقیت نسبی وارد بازار کار شده‌اند.
با این حال، تاخیر سرسام‌‌آور در دیجیتالی شدن، عدم اقدامات اقلیمی در اوج شرایط اضطراری تاریخی، تاخیر در نوآوری و مشکلات اقتصادی برخی از چالش‌هایی است که در انتظار جانشین وی است. به وضعیت اقتصاد آلمان باید دوقطبی نگران‌کننده اجتماعی را نیز اضافه کرد.
با کنار رفتن مرکل از دنیای سیاست، دوره‌ای تاثیرگذار از سیاست‌ورزی ژرمن‌ها در مسائل بین‌المللی نیز پایان می‌یابد. آنگلا مرکل رهبر دفاکتو اتحادیه اروپا خوانده شده ‌است؛ مجله فوربس دو بار او را دومین شخص قدرتمند جهان نامید که بالاترین رتبه‌ای است که یک زن تاکنون بدان رسیده‌ است. مرکل در سال ۲۰۱۵ از سوی مجله تایمز به عنوان شخصیت سال برگزیده شد و این نشریه او را صدراعظم دنیای آزاد نامید. وی از ۲۶ مارس ۲۰۱۴ رکورد طولانی‌ترین دوره تصدی دولت را در بین سران کشورهای عضو اتحادیه اروپا داشته است. همچنین وی در سال ۲۰۱۶ برای دهمین سال به عنوان قدرتمندترین زن دنیا از سوی مجله فوربس برگزیده شد.