پایان بیست و هفت سال انتشار

ثمین مهاجرانی – روز پنجشنبه خبری به گوش اهالی و مخاطبان ادبیات رسید و امید آنها را نسبت به تغییر وضعیت «نشر چشمه» ناامید کرد‌‌. خبر از قول معاون فرهنگی وزارت ارشاد می‌گفت که پروانه نشر چشمه لغو شده است و این ناشر نمی‌تواند کتاب جدیدی را برای عرضه به ارشاد ارایه کند‌‌. خبری که می‌تواند نقطه پایان فعالیت‌های انتشاراتی باشد که از سال ۱۳۶۴ تا امروز یکی از مهم‌ترین ناشران آثار ادبی ایران و جهان بوده است‌‌.
بهمن‌ماه ۹۰؛ تعلیق فعالیت
اخبار و حساسیت‌های دور و اطراف «نشر چشمه» از بهمن‌ماه سال ۹۰ شروع شد‌‌. همان روزها بود که معاون فرهنگی وزیر ارشاد خبر از «تعلیق» فعالیت‌های نشر چشمه داد و بسیاری از اهالی ادبیات را نگران کرد‌‌. بهمن دری در حاشیه یک همایش این خبر را به رسانه‌ها داد: «بر اساس این حکم نشر چشمه تا اطلاع ثانوی به دلیل تعلیق فعالیت خود نمی‌تواند کتابی را برای اخذ مجوز به اداره کتاب ارایه کند‌‌. پس از صدور این حکم این ناشر به مدت ۲۰ روز مهلت دارد تا تقاضای کتبی تجدید نظر خود را به هیات رسیدگی به تخلفات ارایه کرده و مستندات خود را ارایه کند که این موضوع در کمیسیون تجدیدنظر همان هیات رسیدگی و نتیجه اعلام خواهد شد‌‌.» بعد از اعلام رسمی تعلیق فعالیت‌های نشر چشمه بود که با نزدیکی به بازگشایی نمایشگاه کتاب تهران خبر رسید که «نشر چشمه مجوز حضور در نمایشگاه کتاب را دریافت نکرده است‌» و نمایشگاه کتاب تهران بدون حضور این انتشارات برگزار شد و خیلی از مخاطبان آن ترجیح دادند راهی فروشگاه مرکزی چشمه شوند و از تخفیف ویژه آنها استفاده کنند‌‌. بعد از آن اهالی نشر چشمه به حکم تعلیق اعتراض کردند و در انتظار صدور رای تجدیدنظر ماندند‌‌؛ تجدیدنظری که نتیجه آن روز پنجشنبه، ۱۸ خردادماه اعلام شد: «لغو امتیاز نشر»
خرداد ماه ۹۱؛ لغو امتیاز
یکی از نویسندگانی که کتاب‌هایش را به وسیله نشر چشمه راهی بازار کرده است، درباره این حکم جدید می‌گوید: خبری که نزدیک عید منتشر شد و می‌گفت فعالیت‌های نشرچشمه به حالت تعلیق در آمده، حکم‌اولیه‌ای بود که اهالی چشمه به آن اعتراض کردند‌‌. حکمی که امروز منتشر شده، حکم قطعی و نهایی است و یک مرحله بعد از تعلیق به حساب می‌آید‌‌. نتیجه‌ای که می‌توان از حرف‌های بهمن دری هم گرفت‌‌. گویا روند بررسی کتاب‌هایی که از انتشارات مختلف به وزارت ارشاد فرستاده می‌شوند، اینگونه است که اگر تعداد کتاب‌های غیرقابل انتشار زیاد شوند برای آن انتشارات امتیاز منفی به حساب می‌آید‌‌. دری در رابطه با نشرچشمه به این مساله اشاره کرده و توضیح داده است: «اول اینکه ما همه تلاشمان را در ارتباط با این نشر انجام دادیم‌‌. توجه داشته باشید زمانی شما کتابی ارایه می‌کنید و غیرقابل انتشار تشخیص داده می‌شود و مساله خاصی نیست ولی زمانی که این غیرقابل انتشارها تعدادشان زیاد می‌شود و حجم اصلی کار ناشر را دربر می‌گیرد آن هنگام نشان‌دهنده نوعی کج‌روی و ترویج تفکری خاص، مضر و غلط است‌‌. باز هم ما گفتیم یک فرصت بدهیم که اصلاح کنند شاید با درایت لازم بتوانند مسیر خودشان را اصلاح کنند اما متاسفانه کار به اینجا رسید که این انتشارات کتابی عرضه کرد که سراسر ضد قیام کربلا و ضد امام‌حسین(ع) بود‌‌.‌‌.‌‌. در یک جمله بگویم که این نشر براساس رای هیات رسیدگی به تخلفات که از خود اعضای صنف و اتحادیه هم در آن حضور دارند پروانه نشرش لغو شده است و بلافاصله پرونده‌اش برای رسیدگی به مرجع قضایی ارسال می‌شود‌‌. البته اینکه می‌گویم لغو به این مفهوم نیست که فروشگاه را پلمب کنند بلکه می‌تواند به حالت کتابخانه‌ای و کتابفروشی به فعالیتش ادامه دهد ولی کتاب تازه‌ای نمی‌تواند برای انتشار عرضه کند‌‌.
ماجرایی که بسیاری از اهالی چشمه و ادبیات را متعجب کرده، این است که وقتی کتابی برای گرفتن مجوز ارایه می‌شود، طبعا می‌تواند اصلاحیه بخورد یا جلو انتشار آن گرفته شود و این حرفی است که بسیاری از آنها می‌زنند: وقتی کتابی منتشر نشده چگونه می‌توان به دلیل ارایه آن به ارشاد، انتشارات را لغو امتیاز کرد؟
سوالی که فعلا پاسخی برای آن وجود ندارد و تنها می‌دانیم اگر این حکم قطعی و نهایی بماند و اعتراض‌ها به جایی نرسد، نشر چشمه بعد از ۲۷ سال فعالیت، فروشگاه پرخاطره‌ای در تقاطع میرزای‌شیرازی و کریمخان باقی می‌ماند‌‌.»