پتانسیل سی‌ان‌جی

عباس شیبانی‌فر*- معاون وزیر نفت خبر داد که برنامه‌ریزی‌هایی برای توسعه CNG و متنوع‌سازی سبد سوخت بخش حمل‌و‌نقل در دستور کار قرار گرفته است. به طور کلی این اقدامات در زمره سیاست‌های غیرقیمتی قرار می‌گیرد. درخصوص قضیه بنزین تمام تلاش‌ها بر این بوده که حتی‌الامکان با توسل به تمامی راهکارها بتوان به جنگ رشد مصرف رفت.
موضوع استفاده از CNG از سال‌های گذشته مطرح بوده و هنوز هم بخش‌هایی از مصرف ناوگان‌های حمل‌و‌نقل عمومی را برعهده دارد. اما در عین حال هنوز نتوانسته به جذابیت‌های لازم برای گسترده‌ترشدن به‌عنوان یک رقیب جدی برای بنزین یا گازوئیل دست پیدا کند.
طبق آمارها مثلا در خرداد‌ماه سال جاری کمتر از 20 میلیون مترمکعب در روز از این فرآورده در بخش حمل‌ونقل استفاده شده است. معمولا در محاسبات مربوطه میزان پیمایش یک لیتر بنزین با یک مترمکعب برابر فرض می‌شود. بنابراین در حال حاضر فقط 20 میلیون لیتر بنزین از این محل صرفه‌جویی می‌شود. متاسفانه این رقم طی سال‌های اخیر هیچ افزایشی نداشته است. به عبارت دیگر در تمام این سال‌ها ناوگان‌های دارای سوخت CNG ازدیاد نیافته‌اند. این در حالی است که وزارت نفت با هزینه فراوان کارگاه‌های متعددی در اقصی‌نقاط کشور راه‌اندازی کرده تا متقاضیان بتوانند به طور ایمن و اصولی از خدمات دریافت کپسول و تجهیزات CNG بهره‌مند شده و بخشی از هزینه این کار را هم متقبل شده است.
اما با این همه میزان مصرف این فرآورده در بخش حمل‌و‌نقل افزایشی نداشته است.
طبق آنچه مسوولان می‌گویند، میزان ظرفیت جایگاه‌های مربوطه از مرز 45‌میلیون مترمکعب در روز عبور کرده است. این یعنی بالغ بر بیش از 60درصد از ظرفیت‌هایی که با هزینه‌های فراوان به دست پیمانکاران جایگاه‌ها ایجاد شده است، هنوز عاطل و بلااستفاده است. این وضعیت عملا سال‌ها است که جریان نقدینگی پیمانکاران مذکور را مختل کرده است.
اخیرا مطالعه گسترده‌ای در حوزه بخش CNG صورت گرفته که نتایج مربوطه در اختیار مدیران صنعت نفت کشور قرار گرفته و متتناسب با آن راهکارهایی در سه سطح کوتاه‌مدت، میان‌مدت و بلندمدت اندیشیده شده است. ذی‌نفعان پروژه شناسایی و برنامه‌ها متناسب با افق‌ها تعریف شدند.
هدف اصلی همانا مدیریت مصرف سوخت و بهره‌گیری از ظرفیت‌های بلااستفاده این بخش است. به عنوان نمونه افزایش حق‌العمل پیمانکاران و بهینه‌‌کردن سهمیه سوخت تخصیصی به خودروهای دوگانه‌سوز از جمله اقدامات کوتاه‌مدت خواهد بود.
قابل ذکر است که این فرآورده برای خود همانند سایر فرآورده‌ها زنجیره عملیاتی دارد. اکنون وزارت نفت با تولیت بخش‌های پایین‌دستی خود قصد دارد با مشارکت تمامی ارکان فعال در این زنجیره و ذی‌نفعان واقعی آن، رشد موردنظر را در مصرف CNG محقق کند. با توجه به اینکه به‌طور مداوم به تعداد خودروهای دوگانه‌سوز اضافه می‌شود ولی میزان رشد مصرف CNG در سال‌های اخیر را می‌توان نزولی دانست. اکنون دولت می‌تواند از طریق سیاست‌گذاری صحیح، نسبت به معکوس‌ساختن رشد مصرف بنزین و گاز طبیعی فشرده اقدام نماید تا کاهش مناسبی در رشد مصرف بنزین و افزایش مصرف سی‌ان‌جی در کشور حاصل آید.
بدیهی است بدین واسطه ضمن ارائه یک مجموعه قیمتی جذاب، بخشی از فشارهای روانی ناشی از افزایش قیمت بنزین از جامعه برداشته شده و از سوی دیگر ظرفیت‌های بلااستفاده امروز در جایگاه‌های عرضه گاز طبیعی فشرده (که هزینه‌های سرمایه‌ای هنگفتی برای احداث آنها صرف شده) مورد استفاده قرار خواهد گرفت.
پرواضح است که توسعه طرح سی‌ان‌جی و کاهش مصرف بنزین، در قواره یک طرح ملی قابل طرح است و نمی‌توان مانند هر بار از وزارت نفت انتظار داشت چنین معضلی با این درجه از پیچیدگی و این تعداد از دستگاه‌ها و ارگان‌های ذی‌مدخل را به تنهایی مرتفع کند.
از این حیث ضرورت دارد تمامی ظرفیت‌های بخش‌های مختلف اجرایی و فنی کشور مانند صنایع خودروسازی، صنایع نفت، دانشگاه‌ها، صنایع الکترونیک و الکترومکانیک، شهرداری‌ها، رسانه‌ها و سایر بخش‌های فعال و دی‌مدخل تقنینی در این قضیه تحت راهبری واحدی به مقابله با روند افزایشی مصرف بنزین برخیزند.