پناه به آوارگی

گروه جامعه- مهاجرت پدیده تازه‌ای نیست، بلکه در طبیعت انسان نهفته است و در اروپا نیز تاریخ طولانی دارد‌‌. یوخن اولتمر، پژوهشگر مهاجرت در این متن مهاجرت را از دید تاریخی می‌نگرد و ما را در درک این پدیده یاری می‌کند‌‌. مهاجرت از ابتدای تاریخ بشر عنصر اصلی تحول اجتماعی بوده است‌‌. بنابراین تصور اینکه تحرکات جغرافیایی پدیده مدرنیته یا حتی مربوط به زمان ماست افسانه‌ای بیش نیست‌‌. مهاجرت‌های جهانی در ابعاد بزرگ فقط پس از توسعه وسائط نقلیه امروزی پدید نیامده بلکه انسان پیشامدرن نیز مانند انسان مدرن مهاجرت می‌کرد‌‌. همچنین تصور اینکه مهاجرت در گذشته همواره مستقیما در یک جهت بوده یعنی برون‌کوچی دائمی از یک منطقه و درون‌کوچی دائمی به منطقه دیگر نیز افسانه‌ای بیش نیست‌‌.
بازگشت از مهاجرت و اشکال مختلف مهاجرت دایره‌وار و نوسانی از ویژگی‌های مهاجرت‌های محلی و منطقه‌ای و جهانی در گذشته و در زمان ماست‌‌. مهاجران نه امروز و نه در گذشته، به غربت کاملا ناشناخته‌ای نمی‌رفتند بلکه تحرکات در محدوده شبکه‌های خاصی عنصر اصلی تاریخ مهاجرت بوده است‌‌. شرایط و اشکال اساسی در سده‌های گذشته چندان تغییری نکرده است‌‌.
از مهاجرت جهانی می‌توان کمابیش پس از توسعه سیاسی و ارضی و اقتصادی و فرهنگی اروپا در سراسر جهان در قرن پانزدهم سخن گفت‌‌. مهاجرت از اروپا به سایر نقاط جهان از قرن شانزدهم تا نوزدهم هنوز از لحاظ ابعاد آن متعادل بود ولی پس از این دوره تا اوایل قرن بیستم منجر به تحولات بزرگ جهانی در ترکیب جمعیت به‌ویژه در آمریکا و در جنوب اقیانوس آرام و همچنین در بخشی از آفریقا و آسیا شد‌‌. در اواخر قرن نوزدهم و اوایل قرن بیستم در نقطه اوج مهاجرت از اروپا در عین حال تاریخ مهاجرت به قاره اروپا شروع شد‌.
اتباع مجاز و غیرمجاز
مهدی محمودی، مدیرکل امور اتباع و مهاجرین خارجی وزارت کشور درباره روند مهاجرت به ایران گفت: براساس اعلامی که توسط سازمان ملل تصویب شده است هرسال در تمامی کشورهایی که دارای پناهنده هستند این مراسم برگزار می‌شود و ماهم به تبع آن باتوجه به اینکه کشوری هستیم که آمار بالایی از پناهندگان را در کشور خود جای داده‌ایم حدود ١٩سال است که این مراسم را برگزار می‌کنیم. مشکلات اقتصادی، جنگ سیاسی در کشور افغانستان باعث شد تا آمار مهاجرت از آنجا به ایران زیاد شود و از همان ۴٠سال گذشته نیز ایران خدماتی را به مهاجران ارائه می‌کرد.
وی با اشاره به آمار مهاجران گفت: در حال حاضر بیش از سه میلیون اتباع مجاز و غیرمجاز در کشور داریم، اتباع غیرمجاز یک مقوله مشخصی دارند و باید به کشور مبدا بازگردند، این افراد غیرمجاز به صورت غیرقانونی از کشور مبدا وارد شده‌اند برخی نیت‌شان حضور در کشور مقصد است و برخی به صورت ترانزیت و یا توسط شبکه‌های قاچاق انسان می‌خواهند از کشور خارج و به کشور ثالث وارد شوند. به هرحال این افراد اتباع غیرمجاز هستند و ما برنامه‌هایی برای برخورد با این افراد داریم و آنها قطعا دستگیر و از کشور طرد می‌شوند. در موضوع ما در ارتباط با اتباع مجاز یعنی افرادی که دارای گذرنامه فردی یا خانوادگی بوده یا در طرح‌های آمایش شرکت کرده و اجازه اقامت در کشور دارند.
محمودی با اشاره به شرایط اقتصادی در کشور گفت: تحریم‌ها بر اقدامات بشردوستانه ایران تاثیر گذاشته و این موضوع برای ما جای سوال دارد که این افراد که مدعی حقوق بشر بوده و از آن دفاع می‌کنند در راستای کمک به پناهندگان و اقشاری که دردمند بوده و نیاز به کمک دارند چه اقدامی را انجام داده‌اند زیرا که تحریم بر کمک‌رسانی به آنان نیز موثر بوده و خلاف آنچه ادعا کرده و می‌گویند، عمل می‌کنند. حدود ٨۵٠هزار نفر اتباع سرشماری شده‌اند و افرادی هستند که به نوعی مدارک اقامتی آنها منقضی شده است این افراد در گروه‌های مختلف دسته‌بندی شده‌اند؛ این افراد در گذشته دارای مدرک بودند اما در حال حاضر مدارک‌شان منقضی شده است، این افراد غیر از کسانی هستند که در طرح آمایش به آنها اشاره کرده‌ایم. طرح آمایش نیز مشخص است و افراد سال به سال در آن شرکت می‌کنند و چنانچه وقفه‌ای در آن ایجاد شود و اگر کسی سال گذشته در آن شرکت کرده و مجدد نتواند در آن شرکت کند به عنوان فرد غیرمجاز شناخته می‌شود.
آواره شدن ۷۰ میلیون نفر در سراسر دنیا
ایوو فریسن، نماینده کمیسر عالی سازمان ملل متحد در امور پناهندگان در ایران در نشست خبری که ظهر روز گذشته به مناسبت روز جهانی پناهنده در محل وزارت کشور برگزار شد، گفت: دو هفته پیش کمیساریا گزارشی ارائه کرد که طبق گزارش تلاش می‌کرد تا توجه جوامع بین‌المللی را به مقیاس و اهمیت جابه‌جایی افراد جلب کند‌‌. تعداد افرادی که مجبور شدند خانه و کاشانه خانوار و کسب‌و‌کار خود را رها کنند امروزه به بیش از ۷۰ میلیون نفر رسیده است‌‌. علت بالا بودن این آمار و ارقام این است که تعدادی از این پناهندگان به مدت طولانی در وضعیت پناهندگی در سراسر دنیا به سر می‌برند‌‌. برای مثال در خود ایران نیز این قضیه وجود دارد‌.
وی تصریح کرد: علاوه بر این شرایط و درگیری‌های جدیدی در دنیا ایجاد شده که باعث افزایش تعداد پناهندگان شده است‌‌. برای نمونه می‌توان به ونزوئلا، یمن و سوریه اشاره کرد‌‌. اینها مثال‌هایی هستند که جابه‌جایی را در داخل مرزها و فرای مرزها ایجاد می‌کند‌‌. این وقایع ناگوار عاملی است که جامعه بین‌المللی برای حل و فصل آن باید اقدامات جدی‌تری انجام دهد‌‌. نتیجه تمام این تلاش‌ها در آذرماه سال گذشته منجر به این شد که در مجمع عمومی سازمان ملل متحد سندی تحت عنوان پیمان جهانی برای پناهندگان تصویب شود که اقتدار توان و علاقه برای حل مشکل پناهندگان را استحکام جدیدی بخشند‌.
فریسن در ادامه با بیان اینکه این پیمان جهانی برای پناهندگان در کنار سند راه‌حل‌های راهبردی برای پناهندگان حاوی چهار اصل کلی است، گفت: اصولی که دنبال می‌کنیم این است که باید به کشور مبدا پناهندگان نیز توجه و سعی کنیم به افراد کمک شود تا درصورت مناسب شدن شرایط در کشورشان با آسایش به موطن خود بازگردند‌‌. اصل دیگر این است تا زمانی که پناهندگان همچنان در وضعیت پناهندگی قرار گرفته‌اند باید به کشور میزبان کمک شود و تمام بار بر دوش کشور میزبان نباشد‌.
وی در ادامه تصریح کرد: اصل دیگر این است در شرایطی که پناهندگان در کشور میزبان به سر می‌برند باید به اسکان مجدد آنها در کشورهای ثالث مانند سوئد، نیوزلند، انگلستان و سایر کشورها کمک شود‌‌. در نهایت سعی می‌کنیم با پیمان جهانی برای پناهندگان به حل‌وفصل مشکل پناهندگان در هر جایی که هستند، بپردازیم‌.
چرا مهاجرت
دلایل گسترده‌ای برای مهاجرت وجود دارد‌‌. مهاجران از سرکوب و آزار و اذیت، جنگ و نقض حقوق انسانی‌شان فرار می‌کنند‌‌. وضعیتی که در آن زندگی می‌کنند، ایشان را وادار به ترک کشورشان می‌کند‌‌. در نقطه مقابل، تا زمانی که عوامل خارجی آنها را مجبور به مهاجرت نکند، مهاجران آگاهانه تصمیم ترک کشور را می‌گیرند‌‌. جوانان اغلب مهاجرت می‌کنند تا شرایط و چشم‌اندازهای زندگی‌شان را بهبود بخشند‌‌. لیست بلندبالایی از عوامل تاثیرگذار مانند اشتغال، درآمد، آب، انرژی، غذا و خدمات اجتماعی نقش مهمی بازی می‌کنند‌‌.
میلیون‌ها پناهنده هر روز با خطر رو‌به‌رو شده و مجبور می‌شوند برخلاف میل‌شان راهی جاده‌ها شوند‌‌. ما باید درک کنیم که هیچ کس از روی میل انتخاب نمی‌کند که پناهنده شود‌‌. به این دلیل ما ‌باید دست به دست هم دهیم تا از آنهایی که از همه آسیب‌پذیرترند حمایت کنیم‌‌. بر اساس کنوانسیون پناهنده سال ۱۹۵۱، کمیساریا همراه با کشور‌هایی مانند جمهوری اسلامی ایران، پیوسته تلاش می‌کند تا آنهایی که مجبور به فرار شده‌اند را کمک کند تا در امنیت باشند و امید از دست رفته‌شان را باز یابند چون حتی «۱» پناهنده بدون امید هم زیاد است‌. ایران و پاکستان‌، بیشترین شمار پناهجو را که اغلب آنها افغان هستند در خود دارند‌‌. این در حالی است که اروپا و کشورهای ثروتمند کمترین شمار پناهجویان را می‌پذیرند‌‌. به عنوان نمونه Hanne Mathisen مسوول کمیساریای امور پناهندگی سازمان ملل UNHCR در سوئد می‌گوید که از آغاز ناآرامی‌ها در لیبی، حدود یک میلیون نفر از این کشور گریخته‌اند که تنها دو درصد آنها به اروپا آمده‌اند و بقیه به کشورهای همسایه مانند مصر و سودان رفته‌اند‌‌. افزایش موج پناهندگی از کشورهایی که دچار بحران‌های مختلف سیاسی، اقتصادی، اجتماعی و جنگ داخلی هستند، تعیین روزی جهانی برای پناهندگان را از سوی سازمان ملل ضروری ساخت‌‌. از جمله موارد تعیین شده برای بحث و بررسی در جلساتی که در این روز برگزار خواهد شد، علاوه بر مشکلات و همچنین دلایل پناهندگی، پرداختن به جنبه‌های مثبت و نقش سازنده پناهندگان در محل‌های جدید زندگی‌شان است‌.
یکی از وظایف اصلی کمیساریای عالی امور پناهندگان سازمان ملل، یاری‌رسانی به پناهجویان و انتقال آنها به کشوری امن است‌‌. اما سازمان ملل تا چه حد توانسته این وظیفه را به خوبی به انجام برساند؟ با اینکه پناهجویان زیادی توانسته‌اند از طریق این سازمان به کشورهای دیگر منتقل شوند، اما انتقادهای زیادی نیز از سوی پناهجویانی که سازمان ملل نتوانسته به آنها کمک کند، شده استو برای نمونه می‌توان به شماری از پناهجویان ایرانی در وان ترکیه اشاره کرد که سال‌های مدیدی است در شرایط بسیار دشوار در آنجا به‌سر می‌برند‌.