پولتیک نفتی

گروه انرژی- هفته گذشته سه طرح نفتی به بهره‌برداری رسید که از میان آنها احداث خط لوله انتقال نفت‌خام از غرب کارون تا سواحل مکران اهمیت ویژه‌ای دارد؛ طرحی که به گفته رهبر معظم انقلاب، ‌استراتژیک‌ترین طرح دولت تدبیر و امید به شمار می‌رود زیرا علاوه بر منافع اقتصادی که به همراه دارد این امکان را فراهم می‌کند تا ایران برای صادرات نفت خود بتواند تنگه هرمز را دور بزند.
تنگه هرمز که گذرگاه حدود یک‌پنجم نفت دنیاست دهه‌هاست مرکز درگیری‌های منطقه‌ای بوده است. این هیاهو سال گذشته با عدم تمدید معافیت‌های نفتی ایران از سوی آمریکا به بیشترین میزان خود رسید.
از این رو عمده کشورهای منطقه خاورمیانه و حوزه خلیج‌فارس کوشیده‌اند برای صادرات نفتی خود تنها به عبور از این آبراه متکی نباشند و با احداث خطوط لوله، نفت خود را به کشورهای دیگر صادر کنند. اما به گفته حسن روحانی، تنها کشوری که در این میان مانده بود و اگر روزی تنگه هرمز به دلیلی بسته می‌شد، صادرات نفتش به طور کامل متوقف می‌شد، جمهوری اسلامی ایران بود.
در همین حال ایران نیز برای رهایی از وابستگی به تنگه‌ای که کانون تنش تلقی می‌شود، گام برداشت و اکنون افتتاح خط لوله انتقال نفت گوره-جاسک این اطمینان را به خریداران نفت ما می‌دهد که ایران در صورت بسته شدن تنگه هرمز هم به صادرات نفت ادامه می‌دهد.
حسن روحانی رییس‌جمهور ایران نیز معتقد است «این یک تصمیم استراتژیک و یک قدم مهم برای ایران است تا به صادرات نفت خود ادامه دهد.»
به گفته روحانی ایران قصد دارد تا ماه مارس یک میلیون بشکه در روز نفت از بندر جاسک در دریای عمان، درست در جنوب تنگه هرمز، صادر کند.
رییس‌جمهور افتتاح طرح‌های عظیم ملی در ایران اسلامی را پیامی بسیار محکم به آمریکایی‌ها، مخالفان و تحریم‌کنندگان ملت بزرگ ایران دانست و تاکید کرد: دشمنان بدانند تلاش‌های آنان بی‌نتیجه است و راه به جایی نخواهد برد و ما بدون حتی یک دقیقه توقف، به پیشبرد طرح‌ها و اهداف مهم ملی خود ادامه می‌دهیم.
روحانی معتقد است امروز، روز اعتماد خریداران ما و روز بسیار مهمی در تاریخ انرژی کشور است چرا که جمهوری اسلامی ایران در شرایط تحریم و فشار، امروز قادر است از استان بوشهر و منطقه گوره تا استان هرمزگان و جاسک هزار کیلومتر این طرح را ادامه دهد؛ کار بسیار مهمی است که ما امروز انجام می‌دهیم و این نشان توانمندی ملت ایران و محققان و صنعتگران ما و بخش انرژی ما است که این کار عظیم و بزرگ را انجام داده است.
وزیر نفت هم در پیامی درباره امکان صدور نفت‌خام ایران در بیرون از تنگه هرمز از طریق احداث پایانه صادرات نفت در جاسک، نوشت: امنیت صادرات نفت ایران دوچندان می‌شود.
بیژن زنگنه، وزیر نفت همچنین روز گذشته در خصوص این پروژه استراتژیک اظهار کرد: پیشرفت فیزیکی طرح پایانه صادراتی جاسک به بیش از ۴۰ درصد رسیده است.وی افزود: بیشترین پیشرفت طرح در دو ماه گذشته با هفت درصد پیشرفت در هر ماه بوده است که بسیار کار باارزشی است و امیدواریم این طرح امسال تکمیل و صادرات از این پایانه آغاز شود.
وی به اتصال خط انتقال ۶۰۰ تا ۷۰۰ هزار بشکه‌ای میعانات گازی پالایشگاه ستاره خلیج‌فارس به خط نفت اشاره کرد و گفت: با اتصال این دو خط در صورت لزوم می‌توان میعانات گازی را از طریق جاسک صادر کرد.
زنگنه طرح پایانه صادراتی جاسک را طرح مهمی دانست و افزود: با اجرای این طرح افزون بر ساخت یک پایانه صادراتی برای کشور، یک محور و کانون توسعه در منطقه میانی دریای عمان نیز ایجاد می‌شود.
وزیر نفت با بیان اینکه تاکنون حدود ۳۰۰ میلیون دلار در این طرح هزینه شده است و حدود ۸۵۰ میلیون دلار دیگر برای تکمیل باید هزینه شود تا کامل شود، تصریح کرد: البته موانع و مشکلات وجود دارد که برخی از آنها حل شده است و بقیه منابع مورد نیاز نیز از طریق بازار سرمایه تامین خواهد شد تا این طرح در زمان مقرر تکمیل شود.
وی اظهار امیدواری کرد صادرات نفت از پایانه جاسک به عنوان استراتژیک‌ترین طرح دولت تا پایان امسال آغاز شود.
تمرکززدایی از پایانه‌های صادراتی موجود در تنگه هرمز و بهره‌گیری از ظرفیت بنادری چون جاسک و سواحل مکران، ریسک صادرات نفت از این تنگه را کاهش می‌دهد.
اما ایران برای یافتن و ساختن این طرح دوم با مشکلاتی به ویژه پس از سال ۹۷ و خروج آمریکا از برجام و بازگشت تحریم‌ها روبه‌رو بود. ساختن هر یک متر از این خط لوله و تکمیل ضمائم آن با وجود انسداد در ورود بسیاری از مواد اولیه پتروشیمی یکی از دشوارترین کارها بود اما انجام شد تا رییس‌جمهوری در روز افتتاح آن یادآور شود: «تحریم با همه مشکلاتی که برای کشور دارد نقاط فرصت هم برای کشور دارد.» و زنگنه هم اعلام کند: «برای اولین بار تمام تجهیزات مورد نیاز آن در داخل تولید شده است.» جملاتی کلیدی که در توصیف این خط لوله و طرح انتقال گفته شد، نشان می‌داد صنعت حساس و مهم نفت هم می‌تواند در تحریم‌های آمریکا به راه خود ادامه دهد و همین جمله نقطه تمایز طرح انتقال از دیگر طرح‌های مورد بهره‌برداری دولت است که درصدی از آنها یا با توان یا تکنولوژی خارجی ساخته شده و به مرحله بهره‌برداری رسیده است.
این طرح راهبردی، طرحی تمام‌ایرانی است که از سوی پیمانکاران داخلی اجرا می‌شود و استفاده حداکثری از توان سازندگان ایرانی و کالاهای ساخت داخل از ویژگی‌های آن است.هدف از اجرای آن نیز شامل ایجاد ظرفیت انتقال یک میلیون بشکه نفت‌خام در روز از گوره به جاسک، ذخیره‌سازی نفت‌خام و صادرات آن از طریق پایانه جدید جاسک، تضمین استمرار صادرات نفت خام، تمرکززدایی از پایانه‌های صادراتی کشور و متنوع‌سازی آن و توسعه پایدار و اشتغالزایی در سواحل مکران است که با هزینه‌ای ۵/۱ میلیارد یورویی اجرا می‌شود.
البته علاوه بر آن ذخایر ذخیره‌سازی نفت و طرح‌های پالایشگاهی و پتروپالایشگاهی نیز در پایانه جاسک احداث خواهد شد که هزینه آن در هزینه تمام‌شده اعلامی نیامده زیرا توسط بخش خصوصی اجرا می‌شود.
این طرح که در مجموع میزان پیشرفت آن ۳۹ درصد است،‌ تمام‌ایرانی است تا آنجا که حتی ۹۵ درصد تجهیزات نیز توسط پیمانکاران و سازندگان ایرانی تامین شده است.
این در حالی است که تحریم‌کنندگان امیدوار بودند با تحریم ایران بتوانند ابتدا اقتصاد و سپس تمام کشور را تسلیم خواسته خود کنند؛ امری که با ادامه توسعه در صنعت نفت به کابوسی برای آنها تبدیل شده و دولت نیز استوارتر از همیشه برای رونق اقتصاد قدم برمی‌دارد.

توسعه صنعت نفت راهگشای تجارت خارجی
احمد صرامی*- در سال‌های اخیر صادرات نفت ایران تحت تاثیر مسائل سیاسی کاهش چشمگیری داشته است اما این امر نباید ما را از ساخت و توسعه زیرساخت‌های تجاری غافل کند چراکه مشکلات سیاسی با مذاکرات و در طول زمان حل خواهد شد و اگر زیرساخت‌ها فراهم نباشد امنیت تجاری کشور تامین نخواهد شد.از این رو طرح احداث خط لوله انتقال نفت‌خام گوره به جاسک با تمرکززدایی از پایانه‌های صادراتی و متنوع‌سازی آن و توسعه پایدار و اشتغالزایی در سواحل مکران می‌تواند در آینده راهگشای صنعت و تجارت کشور باشد.
به طور کلی هر گونه راه مواصلاتی که بتواند به جابه‌جایی فرآورده‌ها به محل بازار‌های هدف کمک کند قطعا بازخورد خوبی خواهد شد به خصوص زمانی که خط لوله باشد چراکه از این روش برای انتقال فرآورده‌ها با حجم بالا استفاده می‌شود که با پایین آوردن هزینه‌ها و کرایه‌های حمل، توجیه‌‌پذیری تولید یا صادرات بالا می‌رود.اما مهم‌ترین بحث در هر طرح و پروژه‌ای به ویژه طرح‌های حوزه نفت، گاز و پتروشیمی آن است که بتوانیم بر اساس جدول زمانی تعیین شده و با کمترین اختلاف با سرمایه‌گذاری پیش‌بینی شده پروژه را به پایان برسانیم.
به نظر می‌رسد در اجرای طرح فوق نیز با توجه به نقش‌آفرینی فعالان بخش خصوصی در چهار دهه اخیر و ارتباطات گسترده آنها در حوزه نفت، گاز و پتروشیمی، بهترین روش این است که پیمانکاران صنعت نفت با استفاده از پتانسل‌ها و تجارب کاری و تجاری بازرگانان این حوزه کار را پیش ببرند. تجربه‌های گذشته نشان داده است که با به کارگیری توان شرکت‌های خصوصی و دولتی در کنار هم به نتیجه بهتری خواهیم رسید.
* عضو هیات‌مدیره اتحادیه صادرکنندگان فرآورده‌های نفت، گاز و پتروشیمی