پژوهشگر شکاف

گروه اقتصادی- مجتبی اسکندری- جایزه نوبل سال ۲۰۲۳ به فردی با رویکردهای نهادگرایانه مایل به چپ و سویه‌های فمینیستی اهدا شد. پروفسور کلودیا دیل گلدین، زاده مه ‌۱۹۴۶ در شهر نیویورک ایالات‌متحده، اقتصاددان ۷۷ ساله آمریکایی است که با تکیه بر کرسی پروفسور هنری لی در دانشگاه‌ هاروارد مشغول به تدریس و پژوهش است. وی این جایزه را برای تحقیقات متعدد خود در مورد وضعیت نیروی کار زنان، شکاف جنسیتی در دستمزدها و همچنین پژوهش‌هایش در ارتباط با وضعیت ارتقای شغلی زنان پس از ازدواج و زایمان برده است. وی همچنین از مدیران گروه مطالعات جنسیت در موسسه NBER (دفتر ملی تحقیقات اقتصادی) در ماساچوست است. وی از سال ۱۹۸۹ تا ۲۰۱۷، به عنوان مدیر بخش موسوم به «برنامه توسعه اقتصادی آمریکایی» در دفتر ملی تحقیقات اقتصادی بوده و پس از آن به عنوان مشاور بازنشسته در پروژه تحقیقاتی یادشده مشغول به همکاری است.
بیشتر تحقیقات او معطوف به مسائل کاری زنان، مطالعات جنسیت و اشتغال، شکاف درآمدی، تغییرات تکنولوژیکی و اثرش بر دستمزد و ارزش‌افزوده نیروی کار و همچنین ارزیابی نسبت سطح تحصیلات و مهاجرت بوده و عموم مسائل یادشده را با روش مطالعاتی تاریخی و با تکیه بر ارزیابی حال حاضر از دریچه تحولات مشابه گذشته، مورد تحقیق و بررسی قرار داده است و در این رویکرد نظری، مسائل حال از منظر سرچشمه‌های تاریخی شکل‌گیری مساله مورد بررسی قرار می‌گیرند.
مشهورترین اثر او که البته مورد توجه داوران دبیرخانه نوبل نیز واقع شده است، اثری تحت عنوان «شغل و خانواده: سفر صد ساله زنان به سوی برابری» است که به تاریخچه تحولات حضور زنان در بازار کار پس از انقلاب صنعتی تاکنون و تلاش صدساله زنان برای به دست آوردن برابری اقتصادی در بازار کار پرداخته است. این اثر که در ذیل مجموعه آثاری مرتبط با نقش زنان در توسعه اقتصادی به رشته تحریر درآمده، در اکتبر سال ۲۰۲۱ و از سوی انتشارات دانشگاه پرینستون به زیور طبع آراسته شده است.
گلدین همچنین در سال‌های ۲۰۱۳ و ۲۰۱۴ ریاست انجمن اقتصاددان آمریکا را بر‌عهده داشت. وی نخستین زنی بود که در دپارتمان اقتصادی دانشگاه‌ هاروارد به کرسی استاد رسید (در سال ۱۹۹۰) و به عنوان برنده نوبل اقتصاد ۲۰۲۳ جایزه خود را به پاس آنچه که «تلاش برای بهبود درک ما از تحولات بازار کار زنانه» عنوان شده بود، دریافت کرد.
اقتصاددانی که می‌خواست باستان‌شناس و میکروب‌شناس باشد
او در خانواده‌ای یهودی‌تبار و در مجتمع مسکونی پارک‌چستر در برانکس نیویورک در سال ۱۹۴۶ درست یک سال پس از پایان جنگ جهانی دوم دیده به جهان گشود. در سال‌های نخست تولد او اقتصاد دنیا به علت تبعات ناشی از جنگ و کسری شدید نیروی کار و نابودی سرمایه‌های بسیار، با رکود عمیقی همراه بود. وی در کودکی به شدت به باستان‌شناسی تمایل داشت و می‌خواست در بزرگسالی باستان‌شناس شود (و احتمالا این علاقه به دیرینه‌شناسی پدیده‌ها تاکنون نیز همراه او مانده و در شیوه پژوهشی‌اش آثار ژرفی برجای گذاشته است) ولی در نوجوانی با مطالعه کتاب «شکارچیان میکروب» اثر پل دوکرویف، به میکروبیولوژی تمایل پیدا کرد و در دوران کالج، دوره تابستانی میکروب‌شناسی دانشگاه کرنل را به پایان رساند و پس از دانش‌آموختگی در کالج برانکس، برای تحصیل تمام وقت همین رشته، به دانشگاه کرنل رفت. در سال دوم دانشجویی، او در کلاس درس آلفرد کان شرکت کرد. کان کسی بود که هنگام طرح مباحث مختلف، با تکیه به مبانی اقتصادی در پی کشف حقایق طبیعی بود و این جرقه‌ای در وجود گلدین جوان زد و او پس از آن، به همان شکلی که از باستان‌شناسی به میکروب‌شناسی تمایل پیدا کرده بود، به همان شکل هم به علم اقتصاد متمایل شد. گلدین پس از ورود به رشته اقتصاد، آن را تا مقطع کارشناسی ارشد در همان دانشگاه کرنل ادامه داد و سپس برای استخدام شدن در سازمان توسعه صنعتی ایالات‌متحده، در آزمون دکترای دانشگاه شیکاگو (که آن زمان محل شکل‌گیری یک مکتب اقتصادی لیبرال به رهبری میلتون فریدمن بزرگ بود) شرکت کرد و پذیرفته شد. او بیشتر وقت خود را در دستیاری دکترا در دانشگاه شیکاگو، به همراهی با پروفسور گری بکر (استاد مطالعات روابط کار) و رابرت ویتفوگل (استاد تاریخ اقتصاد) می‌گذراند و از این دو نفر، بسیار آموخت.
مسیر علمی آخرین نوبلیست
او پایان‌نامه دکترای خود را زیر نظر دو فرد یاد شده و با موضوع «برده‌داری صنعتی در شهرهای جنوبی ایالات‌متحده پیش از وقوع جنگ‌های انفصال» نوشت. وی از سال ۱۹۷۲ که دکترای خود را از دانشگاه شیکاگو دریافت کرد تا زمانی که در سال ۱۹۹۰ (به عنوان نخستین زنی که طرف پیشنهاد دپارتمان اقتصادی دانشگاه‌ هاروارد قرار گرفت) به ‌هاروارد برود، در دانشگاه‌های مدیسون ویسکانسین و پرینستون و پنسیلوانیا اقدام به تدریس کرده بود.
او پیش از حضور در ‌هاروارد، در دانشگاه پنسیلوانیا به مقام استاد تمامی (پروفسوری) دست یافته بود. وی علاوه بر کرسی تدریس و کرسی مدیریت در NEBR، سابقه ریاست انجمن اقتصاددان آمریکا، ریاست انجمن علمی تاریخ اقتصادی آمریکا ۲۰۰۰-۱۹۹۹ و عضویت در آکادمی ملی علوم سیاسی و اجتماعی آمریکا (پیوسته)، انجمن اقتصاددانان روابط کار (پیوسته)، انجمن ملی اقتصادسنجی (پیوسته) و آکادمی هنر و علوم (افتخاری)‌ را در کارنامه علمی خود دارد. وی عضو دپارتمان‌های ۵۳ و ۵۴ علوم ایالات‌متحده نیز هست و از چندین دانشگاه مختلف مانند نبراسکا، لوند، موسسه مطالعات اروپایی، زوریخ، روچستر و کالج دارتموث به پاس تحقیقاتش دکترای افتخاری دریافت کرده است. او در سال‌های ۱۹۸۸-۱۹۸۴، سردبیری مجله تاریخ اقتصادی و از سال‌ ۲۰۱۷-۱۹۹۰ سردبیری مونوگراف‌های مختلف دفتر ملی تحقیقات اقتصادی موسوم به پارامترهای توسعه اقتصادی را بر‌عهده داشته است.
چرا زنان اقتصاد نمی‌خوانند؟
کلودیا گلدین در سال ۲۰۱۵ با حمایت مالی بنیاد آلفرد پی اسلون، چالشی تحت عنوان UWE به راه انداخت و در پی آن بود تا بفهمد که چرا زنان به تحصیل در مقطع کارشناسی رشته اقتصاد تمایلی ندارند. او در همین راستا با کمک ۲۰ کلینیک و بیمارستان و مرکز مشاوره روانشناسی آزمایشاتی به راه انداخت که به شکل تصادفی شده هم علل ماجرا را مورد ارزیابی قرار دهد و هم تا جایی که ممکن است با مداخلاتی کم‌هزینه، زنان را تحریک به تحصیل در این رشته کند. بیشتر شهرت او، به علت تحقیقاتش در مورد تاریخ اقتصادی زنان بوده است. تاثیرگذارترین مقالات او به ترتیب در حوزه‌های تلاش زنان برای کسب شغل و حفظ جایگاه خانوادگی، تحصیلات مختلط در حوزه آموزش عالی و به ویژه مقاطع تحصیلات تکمیلی، تاثیرات مصرف قرص‌های هورمونی و ضدبارداری بر تصمیمات شغلی و ازدواج زنان، تغییرات نام خانوادگی زنان پس از ازدواج و چرخه جدید زندگی شاغلانه و اقتصادی زنان است. او تحقیقات اقتصادی خود را با پژوهش درباره تحولات اقتصادی جنوب ایالات‌متحده آغاز کرد. نخستین کتاب او با الهام از تز دکترایش «برده‌داری شهری در جنوب آمریکا» بود. او سپس به همراه فرانک لوئیس فقید، مقاله بسیار پراستناد «هزینه‌های اقتصادی جنگ داخلی آمریکا» را به رشته تحریر درآورد. بعدها با همراهی کنت سوکولوف، مقالاتی را در ارتباط با صنعتی شدن اولیه ایالات‌متحده، نقش کارگران زن و کودک در این پروسه، بررسی اثرات نقش کارگران مهاجر در پروسه صنعتی شدن و موارد دیگری ادامه داد‌ و متوجه شد که کارگران زن چه به شکل کلی و چه به شکل صنفی در تاریخ تحولات اقتصادی نادیده گرفته شده‌اند و از آن پس به شروع به مطالعات و تحقیقات بیشتر در همین حوزه کرد. مقالاتی که او در دوره پژوهشی عمرش به رشته تحریر درآورد عبارتند از: «پایش هزینه‌ها و جداسازی شغلی براساس جنسیت» (۱۹۸۷)، «مشارکت چرخه زندگی نیروی کار زنان متاهل» (۱۹۸۹)، و «نقش جنگ جهانی دوم در افزایش اشتغال زنان» (۱۹۹۱). کتاب مشهور او در این دوران «درک شکاف جنسیتی: تاریخچه اقتصادی زنان آمریکایی» (۱۹۹۰) داستان افزایش اشتغال زنان در ایالات‌متحده از قرن هجدهم تا اواخر قرن بیستم، نقش آن در رشد اقتصادی و چرایی شکاف‌های جنسیتی در درآمد و اشتغال را -که همچنان وجود دارد- روایت می‌کند. بردن جایزه نوبل توسط او، به خوبی نشان می‌دهد که دبیرخانه جایزه نوبل امسال، برای کاهش تبعیض علیه زنان به پژوهشگران و فعالان زن توجه بیشتری نشان داده است.