پیشرفت در مذاکرات احیای برجام

گروه سیاسی- مسوولان ارشد در دولت ایالات‌متحده روز سه‌شنبه در نخستین نشست محرمانه دولت بایدن با محوریت ایران گردهم آمده و به بیان دیدگاه‌ها و نقطه‌نظرات‌شان درباره چگونگی مواجهه ایالات‌متحده با جمهوری اسلامی پرداختند. این خبری است که روز گذشته ۷ نفر از کارکنان کنگره و مقام‌های دولتی ایالات‌متحده درباره جزئیات آن به نشریه پولیتیکو توضیح داده‌اند. جزئیاتی که حالا در گزارش اخیر این نشریه آمریکایی بازتاب یافته و باتوجه به اهمیت‌شان، مورد توجه بسیاری از دیگر رسانه‌های بین‌المللی نیز قرار گرفته است. این در حالی است که در بخشی از این گزارش به اسامی برخی مسوولان و مقام‌های ارشدی که با حضور در این نشست، به بیان نکاتی در ارتباط با ابعاد گوناگون مساله جمهوری اسلامی پرداخته‌اند، اشاره شده و از جمله آمده است: «وندی شرمن معاون وزیر امور خارجه، کالین کاهل معاون وزیر دفاع، مورگان مویر معاون مدیر اطلاعات ملی، برایان نلسون معاون وزیر خزانه‌داری در امور تروریسم و اطلاعات مالی، استفن کوهلر رییس استراتژی، سیاست و برنامه‌های ستاد مشترک، ساعت ۴ بعد‌از‌ظهر در کنگره برای ارائه توضیحات در جلسه توجیهی محرمانه حاضر شده‌اند.» همچنین در حالی که قرار بود راب مالی، فرستاده ویژه ایالات‌متحده، برای مذاکره با ایران نیز در این نشست حاضر باشد و به دلیل آن‌که در مرخصی است در این نشست حاضر نشده، آبرام پالی که معاون مالی است به‌جای او در این نشست حاضر شده و وندی شرمن را همراهی کرده است.
همزمان میچ مک‌کانل، رهبر اقلیت سنا که چندین‌ماه پیش خواستار برگزاری جلسه توجیهی درباره ایران شده بود، در صحن مجلس سنا گفته که تهدید از سوی ایران در دوران ریاست‌جمهوری جو بایدن افزایش یافته است. همچنین بنابر آنچه دستیار یکی از اعضای دموکرات سنا به پولیتیکو گفته، وندی شرمن از این فرصت برای به‌روزرسانی اطلاعات سناتور‌ها در مورد اوضاع مذاکرات با ایران استفاده کرده و در یکی از مهم‌ترین فرازهای این گزارش گفته «در مذاکرات هسته‌ای پیشرفت‌هایی حاصل شده است.»
این گزاره کلیدی، اگرچه بدون توضیحات تکمیلی مطرح شده، اما آنقدر حائز اهمیت است که نه‌تنها نشان‌دهنده اهمیت نشست محرمانه اخیر دولت بایدن بوده، بلکه علاوه‌بر آن، شاهدی است در اثبات اینکه بزنگاه و مقطع زمانی کنونی، مقطعی بسیار حساس و کلیدی است و احتمال دارد در آینده‌ای نه‌چندان دور شاهد تحولی جدی در مذاکرات و سرنوشت برجام باشیم. آن هم در شرایطی که حالا ماه‌هاست رکود مطلق بر فضای مذاکرات هسته‌ای حاکم شده و هیچ تحرک و تحولی در آن دیده نمی‌شود.
در این میان اگرچه تاکنون جزئیاتی بسیار اندک از برگزاری و محتوای مذاکرات حضار در این نشست محرمانه منتشر شده، اما بنابر همین میزان اطلاعات و داده‌های کلی درباره این نشست نیز می‌توان گفت که برگزاری این نشست لزوماً به‌معنای اتفاق‌نظر و تفاهم تام‌وتمام دو جناح مختلف حاضر در کنگره درباره پرونده ایران نیست. آن هم در حالی که از دیگر موضوعاتی که در این نشست مطرح شده، تهدیدات ایران برای ایالات‌متحده و البته شرکای منطقه‌ای آن، یعنی اسرائیل است. نکته‌ای که باعث شده این جلسه خصوصی کمی تنش‌آمیز شود؛ آن هم دقیقا به همین دلیل که برخی دموکرات‌ها و جمهوریخواهان بر سر نحوه مدیریت پرونده ایران با هم اختلاف دارند. این نشست در حالی برگزار شده که بسیاری از نمایندگان جمهوریخواه کنگره آمریکا در مدت اخیر ادعاهایی را علیه نقش منطقه‌ای و فعالیت‌های هسته‌ای ایران مطرح کرده و گفته‌اند که خطرات ناشی از این فعالیت‌ها در این مدت افزایش یافته است. همزمان جمهوریخواهان تندرو در کنگره آمریکا از دولت بایدن می‌خواهند به‌جای در پیش گرفتن دیپلماسی، سیاست تحریم‌ها را در قبال ایران به‌طور جدی‌تری دنبال کند. از دیگر سو وزارت امور خارجه دولت بایدن که مدعی است اولویت آن در رسیدگی به موضوع هسته‌ای ایران دیپلماسی است، در مدت اخیر و در وقفه‌ای که در مذاکرات احیای توافق هسته‌ای در وین ایجاد شده، با در پیش گرفتن رویکردی مداخله‌جویانه نسبت به امور داخلی ایران و ادعای حمایت نظامی ایران از روسیه در جنگ اوکراین- ادعایی که از سوی تهران و مسکو رد شده- می‌گوید برجام فعلا در دستورکار قرار ندارد. با وجود این، مقام‌های ایرانی گفته‌اند در صورتی که شرکای غربی توافق، اراده سیاسی لازم را نشان دهند، تهران آماده نهایی کردن توافقی خوب برای لغو تحریم‌ها در مذاکرات وین است که در راستای منافع ملی ایران باشد.
اما همزمان با برگزاری این نشست محرمانه در واشنگتن، نشستی در تهران و با حضور شخص وزیر امور خارجه جمهوری اسلامی برگزار شد که از جهاتی حائز اهمیت بود. نشستی که با هدف هم‌اندیشی وزیر امور خارجه با مدیران مسوول و مدیران عامل رسانه‌های داخلی و برخی صاحبنظران رسانه‌ای برگزار شد و حضار به گفت‌وگو، تبادل‌نظر و ارائه پیشنهادهایی پیرامون موضوعات سیاست خارجی و تحولات گوناگون منطقه‌ای و بین‌المللی پرداختند. نشستی که ابتدا، مدیران مسوول و مدیران عامل رسانه‌ها و همچنین فعالان رسانه‌ای دیدگاه‌ها، نقطه‌نظرات، نقد و پیشنهادهایشان را در خصوص طیف متنوعی از موضوعات مختلف سیاست خارجی نظیر مناسبات جمهوری اسلامی ایران و کشورهای عربی، موضوع دیپلماسی اقتصادی و دلار‌زدایی از اقتصاد و تجارت خارجی، دیپلماسی عمومی، موضوع حق‌آبه هیرمند و البته مذاکرات احیای برجام و رفع تحریم‌ها مطرح کردند و در ادامه حسین امیرعبداللهیان در قامت وزیر امور خارجه با مروری بر سیاست خارجی جمهوری اسلامی ایران در دولت سیزدهم، آخرین تحولات مهم در حوزه سیاست خارجی را برشمرد و به پرسش‌های حاضران پاسخ گفت. رییس دستگاه دیپلماسی جمهوری اسلامی در حالی در بخشی از این نشست خطاب به مدیران مسوول رسانه‌ها و صاحب‌نظران و کنشگران رسانه‌ای تاکید کرد که «آماده شنیدن دیدگاه‌ها و نقدهای سازنده آنان است» و معتقد است که طرح این دیدگاه‌ها «به تلاش‌های حرفه‌ای دستگاه دیپلماسی کمک می‌کند» که در سال‌های گذشته نیز شاهد بودیم در آستانه تحولات مهم در حوزه سیاست خارجی و مشخصاً مذاکرات هسته‌ای، چنین نشست‌هایی در وزارت امور خارجه برگزار شده است.
اما همزمان با این تحولات مثبت که می‌تواند نویدبخش گشایش در مذاکرات هسته‌ای و احیای برجام باشد، خبرهایی که ناقض این احتمال است نیز در فضای رسانه‌ای دست به دست می‌شود. چنان‌که روز گذشته خبرگزاری‌ها نوشتند: «معاون سخنگوی وزارت امور خارجه آمریکا در یک نشست خبری با اشاره به همکاری‌های گسترده دفاعی و امنیتی ایران و روسیه، مدعی شده که رابطه میان این دو کشور برای همسایگان آن‌ها و برای جامعه بین‌المللی خطرناک است.» ودانت پاتل که در پاسخ به پرسشی درباره نظر واشنگتن پیرامون وضعیت فعلی روابط تهران-مسکو به طرح این ادعاها پرداخت، با تکرار ادعاهای پیشین مبنی‌بر حمایت ایران از روسیه در جنگ اوکراین گفت: «ایران حامی نظامی اصلی روسیه است و تاکنون تسلیحات و مهمات تانک برای استفاده در جنگ اوکراین در اختیار روسیه قرار داده است. ایران از ماه اوت گذشته به عرضه پهپادهای دارای قابلیت حمله یک‌طرفه به روسیه ادامه می‌دهد. ایران همچنین بیش از ۴۰۰ پهپاد در اختیار روسیه قرار داده است که بیشتر از نوع شاهد هستند و روسیه از بیشتر این پهپادها برای هدف قرار دادن زیرساخت‌های مهم در اوکراین استفاده کرده است.» این مقام ارشد در دستگاه دیپلماسی ایالات‌متحده همچنین ادامه داد: «به‌طور کلی، تعمیق این همکاری تهدید و خطری نه‌تنها برای اوکراین، بلکه برای همسایگان روسیه، همسایگان ایران و جامعه بین‌المللی است.» او در بخش دیگری از این نشست با ابراز نگرانی درباره همکاری‌های دفاعی ایران و روسیه گفت: «ما از یک همکاری امنیتی دوجانبه حرف‌ می‌زنیم، یعنی هم از ایران به روسیه و هم از روسیه به ایران. این یک شراکت تمام‌عیار دفاعی است که هم برای اوکراین و هم برای دیگر کشورهای منطقه خطرناک محسوب می‌شود.»
اظهارات پاتل در پی این مطرح می‌شود که جان کربی، هماهنگ‌کننده ارتباطات راهبردی شورای امنیت ملی کاخ سفید، روز دوشنبه ادعا کرد که ایالات‌متحده شاهد آثار بیشتری از افزایش همکاری‌های دفاعی ایران و روسیه است که تهدیدی علیه همسایه‌های ایران محسوب می‌شود و جنگ روسیه در اوکراین را طولانی‌تر می‌کند. کربی در ادامه مدعی شد که ایران به‌عنوان بخشی از این همکاری‌های نظامی، از ماه اوت تاکنون بیش از ۴۰۰ پهپاد برای روسیه فراهم کرده است. این در حالی است که حسین امیرعبداللهیان پیش‌تر در پاسخ به این ادعاهای اثبات‌نشده مقامات غربی و آمریکایی تصریح کرده بود که جمهوری اسلامی ایران تنها تعداد معدودی پهپاد ماه‌های قبل و پیش از جنگ اوکراین در اختیار روسیه قرار داده است.