چالش‌های زیرساختی و فرصت‌های اقتصادی

گروه حمل‌و‌نقل- ایران با دارا بودن ۵۸۰۰ کیلومتر خط ساحلی و ۲۷۰۰ کیلومتر مرز آبی در دریای خزر، خلیج‌فارس و دریای عمان، از موقعیت جغرافیایی ویژه‌ای برخوردار است که پتانسیل بالایی در توسعه اقتصاد دریامحور دارد. این ظرفیت‌ها نه‌تنها از نظر جغرافیایی، بلکه از نظر تاریخی نیز اهمیت دارند چرا‌که ایران در طول تاریخ به عنوان یک مسیر تجاری مهم در منطقه شناخته می‌شده است.
کشور ما در جنوب غرب آسیا و در تقاطع مسیرهای دریایی بین‌المللی قرار دارد. این موقعیت جغرافیایی ایران را به یک نقطه استراتژیک در مسیر کریدورهای ترانزیتی جهانی تبدیل کرده است. خلیج‌فارس به عنوان یک مسیر اصلی برای ترانزیت نفت و گاز و دریای عمان که به اقیانوس هند راه دارد به ایران امکان می‌دهد تا به یکی از بازیگران اصلی در حمل‌ونقل دریایی جهانی تبدیل شود.
ایران علاوه بر موقعیت جغرافیایی مناسب، دارای منابع طبیعی فراوانی در مناطق ساحلی است. از جمله این منابع می‌توان به ذخایر بزرگ نفت و گاز در خلیج‌فارس اشاره کرد که نقش حیاتی در اقتصاد ایران ایفا می‌کنند. همچنین سواحل جنوبی ایران به دلیل دسترسی به آب‌های عمیق، امکان توسعه بنادر بزرگ و مدرن را فراهم می‌کنند.
ایران دارای بنادر مهمی مانند بندر شهید رجایی، بندر امام خمینی و بندر چابهار است که نقش کلیدی در حمل‌ونقل دریایی کشور دارند. بندر شهیدرجایی در بندرعباس بزرگ‌ترین و پررفت‌وآمدترین بندر ایران است که به عنوان یکی از‌ هاب‌های اصلی ترانزیت منطقه شناخته می‌شود. بندر چابهار نیز به دلیل دسترسی به آب‌های آزاد اقیانوس هند از اهمیت استراتژیک بالایی برخوردار است.
با وجود پتانسیل‌های موجود، زیرساخت‌های دریایی و بندری ایران نیازمند توسعه و به‌روزرسانی است. بهبود ظرفیت‌های لجستیکی، ارتقای تجهیزات بنادر و افزایش تعاملات بین‌المللی از جمله مواردی هستند که می‌توانند به تقویت جایگاه ایران در ترانزیت دریایی جهانی کمک کنند.
یکی از بزرگ‌ترین چالش‌هایی که ایران در توسعه اقتصاد دریامحور با آن مواجه است، تحریم‌های اقتصادی بین‌المللی است. این تحریم‌ها محدودیت‌هایی را برای تعاملات اقتصادی و تجاری ایران ایجاد کرده و بر توسعه زیرساخت‌های دریایی تاثیر منفی گذاشته‌اند.
با این وجود، ایران فرصت‌های قابل‌توجهی برای توسعه همکاری‌های منطقه‌ای و بین‌المللی در حوزه دریامحور دارد. از جمله این فرصت‌ها می‌توان به مشارکت در پروژه‌های مشترک با کشورهای همسایه در حوزه توسعه بنادر و کریدورهای حمل‌ونقل اشاره کرد. به عنوان مثال، توسعه کریدور شمال-جنوب که ایران را به روسیه و اروپا متصل می‌کند، می‌تواند به تقویت نقش ایران در تجارت جهانی کمک کند.
یکی از مهم‌ترین استراتژی‌ها برای توسعه اقتصاد دریامحور در ایران، تقویت و توسعه زیرساخت‌های دریایی و بندری است. این امر شامل بهبود ظرفیت بنادر، ارتقای تجهیزات حمل‌ونقل و تقویت زیرساخت‌های لجستیکی است. دولت باید سرمایه‌گذاری‌های لازم را در این حوزه انجام دهد و با جذب سرمایه‌گذاری‌های خارجی به توسعه این بخش کمک کند.
برای کاهش وابستگی به نفت و گاز، ایران می‌تواند به تنوع‌بخشی به منابع درآمدی خود از طریق توسعه سایر بخش‌های دریامحور بپردازد. این شامل توسعه صنعت شیلات، گردشگری دریایی و همچنین ایجاد مناطق آزاد تجاری در سواحل جنوبی کشور است که می‌تواند به جذب سرمایه و توسعه اقتصادی مناطق ساحلی کمک کند.
توسعه همکاری‌های منطقه‌ای و بین‌المللی در حوزه دریامحور می‌تواند به تقویت جایگاه ایران در اقتصاد جهانی کمک کند. ایجاد کریدورهای ترانزیتی مشترک، توسعه بنادر مشترک با کشورهای همسایه و مشارکت در پروژه‌های بین‌المللی می‌تواند به بهبود تعاملات تجاری و اقتصادی ایران
منجر شود. با توجه به پتانسیل‌های طبیعی و جغرافیایی ایران، توسعه اقتصاد دریامحور می‌تواند به عنوان یکی از استراتژی‌های اصلی در جهت تنوع‌بخشی به اقتصاد کشور و کاهش وابستگی به منابع نفتی مورد توجه قرار گیرد. برای دستیابی به این هدف، لازم است تا دولت و بخش خصوصی با همکاری یکدیگر به تقویت زیرساخت‌های دریایی و بندری، تنوع‌بخشی به منابع درآمدی و توسعه همکاری‌های بین‌المللی بپردازند.
کارشناسان و متخصصان این حوزه پیشنهاداتی را در این رابطه مطرح کرده‌اند. احداث و توسعه بنادر جدید با تجهیزات مدرن و پیشرفته، بهره‌برداری بیشتر و اصولی‌تر از سواحل و جزایر جنوبی برای توسعه گردشگری، افزایش و تقویت مناطق آزاد و ویژه اقتصادی در سواحل جهت جذب سرمایه‌های خارجی، افزایش تعاملات و توافقات با کشورهای همسایه و دیگر کشورهای ذی‌نفع در حوزه ترانزیت دریایی و همچنین تربیت نیروی انسانی متخصص در حوزه‌های مختلف دریامحور و حمایت از پژوهش‌های علمی مرتبط از جمله این پیشنهادات هستند.
توسعه اقتصاد دریامحور می‌تواند به تحقق اهداف بلندمدت اقتصادی ایران کمک کند و جایگاه کشور را در تجارت و ترانزیت جهانی بهبود بخشد.
در همین راستا معاون توسعه ناوگان کشتیرانی جمهوری اسلامی ایران با تاکید بر اینکه راهی جز دریا برای توسعه کشور نداریم، گفت: در تعمیر شناور به خودکفایی ۸۵‌درصدی رسیده‌ایم.
عبدالرضا محبی در آیین گرامیداشت روز خبرنگار با بیان اینکه ایران حدود 8000 کیلومتر مرز با 14 کشور دارد که از این میزان 40‌درصد مرز دریایی و رودخانه‌ای است. این ویژگی نشان‌دهنده اهمیت دریا برای کشور از ابعاد مختلف است. او با اشاره به اینکه می‌توان در چند مقوله از جمله منابع زیر‌دریایی، شیلات، گردشگری و… صحبت کرد، افزود: یکی از موارد مهم و استراتژیک مباحث مربوط به بازدارندگی نظامی، امنیت و حمل‌ونقل است. در این بخش ایران سابقه چندین‌هزار ساله دارد و همچنان جای رشد در این صنعت را داریم.
او با اشاره به حمل‌ونقل دریایی گفت: کشتیرانی جمهوری اسلامی ایران برای کشور طی دوره پس از انقلاب و قبل از آن اهمیت راهبردی داشته است.
معاون توسعه ناوگان کشتیرانی جمهوری اسلامی ایران گفت: در اسناد بالادستی کشور چند سالی است که به صنعت حمل‌ونقل دریایی بیشتر پرداخته شده است. این اتفاق به دلایل آن است که راهی برای توسعه به جز دریا نداریم.البته راه‌های دیگری داریم اما هیچ‌کدام به برجستگی دریا نیستند.
محبی ادامه داد: کشتیرانی جمهوری اسلامی ایران همواره یکی از حوزه‌های قدرتمند کشور بوده که تحریم شده است. اعمال تحریم‌های ظالمانه به واسطه راهبردی بودن کشتیرانی برای جمهوری اسلامی ایران بوده است.
او بیان کرد: یکی از مزیت‌های کشتیرانی در اختیار داشتن ناوگان ملکی است، اگر اینگونه نبود قیمت‌ها چند‌برابر می‌شد. نکته دیگر در کشتیرانی نیروی متخصص است که طی چهار دهه اخیر توانسته‌ایم آنها را تربیت کنیم.
او از راه‌اندازی بیمه، تعمیر شناور، تامین سوخت و … به عنوان شاهکارهای صنعت حمل‌ونقل دریایی یاد کرد و افزود: تامین هر کدام از اینها که به حدود 85‌درصد خودکفایی رسیده‌ایم در سطح ویژه هستند که سال‌ها استانداردسازی می‌خواهد و باید براساس قوانین بین‌المللی در این بخش‌ها عمل شود.