چالش‌های بورس در غیبت فرهنگ‌سازی عمومی

بازار سرمایه با چالش‌های متعددی دست به گریبان است. گاه افزایش حجم دخالت‌های دولتی این بازار را تحت تاثیر قرار می‌دهد و گاه موج‌سازی رسانه‌ای اهالی مجلس سهامداران را برای ورود به معاملات با تردید مواجه می‌کند. در این میان برخی قوانین و مقررات داخلی بازار سرمایه نیز برای شرایط کنونی ناکافی یا دارای نواقصی هستند. مانند دستورالعمل‌های بازارگردانی که در مدت اخیر نیز حساسیت برانگیز شده است. از سوی دیگر نیز عدم فرهنگ‌سازی صحیح و همچنین ورود معامله‌گران فاقد آموزش‌های مرتبط بر رنج بازار افزوده است. کارشناسان بازار سرمایه به بررسی مشکلات اساسی بازار سرمایه از جنبه‌های مختلف و آثار آن در شرایط کنونی بورس پرداخته‌اند.
فقدان زیرساخت‌های مناسب
فردین آقابزرگی- کارشناس بازار سرمایه- در این باره به نحوه فعالیت بازارگردان‌ها در بورس و نقش آنها در وضعیت کنونی بازار اشاره کرده است. او اظهار کرد: تا زمانی که زیرساخت‌ها و فرهنگ سرمایه‌گذاری و سرمایه‌داری در بورس در حد و اندازه لازم نباشد به طوری که این میزان رشد از حجم معاملات را نتواند هضم کند، بازار سرمایه با مشکل موجه خواهد شد. آقابزرگی افزود: نسبت تامین مالی در بازار اولیه نسبت به بازار ثانویه از سال ۱۳۹۴ از ۴۵ به ۶ درصد در سال ۱۳۹۸ رسیده و در مقابل نسبت معاملات بازار ثانویه از ۱۶ درصد به ۳۰ درصد رسیده است. این به معنای پرداختن بیش از اندازه به بازار ثانویه و افزایش زیرساخت‌های لازم ضروری است. این کارشناس ارشد بازار سرمایه تصریح کرد: انتظار ماهانه ۲۰ درصد سود از ابتدای سال جاری برای خیلی از افرادی که خارج از گود هستند و در واقع عنوان حقیقی دارند، کم است و به دنبال سود‌های بیشتر هستند و اگر ۲۰ درصد سود دریافت کنند، بازار بورس رخوت آمیز و رکودی است. آقابزرگی در گفت و گو با عصر مالی بیان کرد: حقوقی‌ها و حقیقی‌ها همیشه در بازار حضور داشتند و یک شبه ظاهر نشده اند. کد‌های حقوقی لزوما به شرکت‌ها مربوط نیستند و کد‌های حقوقی وجود دارند که مربوط به یک شخص حقیقی است و در قالب سبدگردانی در حال فعالیت است.
ترس سهامداران از تصمیمات بورسی دولت
مجید عبدالحمیدی دیگر تحلیلگر بازار سرمایه نیز گفت: تصمیمات دولتی همچون ممنوعیت معاملات الگوریتمی و ضرورت بازارگردانی، همانند سدی هستند که به شکل موقت، مانع از خطر می‌شوند، اما سهامداران را دچار ترس خواهد کرد. وی با اشاره به پتانسیل شاخص کل برای افزایش، درباره راه‌کارهای ثبات بخشی به شاخص بورس و احیای روند طبیعی آن در روزهای اخیر گفت: فرصت‌های سرمایه‌گذاری زیادی در چارچوب اقتصاد داخلی وجود دارد، که از جمله آن می‌توان به فرصت سرمایه‌گذاری در بانک، بورس، مسکن، سکه، طلا و ارز اشاره کرد که البته ورود به هر یک از این حوزه‌ها، مستلزم آشنایی و شناخت کافی برای فعالیت در آن زمینه است. این تحلیلگر بازار سرمایه افزود: بر این اساس، باید به این نکته توجه داشت که چنانچه در بورس، قیمت سهام بیش از اندازه رشد کند یا بیش از حد پایین بیاید، بازار دچار هیجان می‌شود؛ اما در بلندمدت این قیمت‌ها به سمت ارزش ذاتی خود باید حرکت کنند تا شاهد طی شدن روال طبیعی آنها باشیم. وی تصریح کرد: بر این اساس باید توجه داشت که در فضای کسب و کار در بازار سرمایه، دولت و مجلس و بزرگان بازار نیت حمایت دارند؛ ضمن اینکه در بین سهامداران نیز، حداقل از لحاظ گفتاری و توصیه‌ای، نظر مثبتی به بازار سرمایه وجود دارد که این خود نشانه‌های خوبی در میان‌مدت و بلندمدت برای فعالان بازار است و آنها را به این باور می‌رساند که برگشت بازار به روال طبیعی حتمی است. عبدالحمیدی گفت: ذات بازار سرمایه، نوسان‌های کوتاه‌مدت است و بر این اساس، باید روی آموزش و کنترل هیجان سرمایه‌گذاران در مقاطع خاص کار کرد؛ همان‌طور که در این مدت، بارها مشاهده شده دولت و سازمان بورس، با اتخاذ تصمیماتی سعی در آرام کردن بازار داشته‌اند، اما با وجود تصمیمات و حمایت‌های دولتی، بازار همچنان بر مدار نزول و ترس قرار دارد؛ بنابراین به طور قطع، بازار سرمایه چه در کوتاه‌مدت و چه در بلندمدت با چنین تصمیماتی نمی‌تواند به ثبات برسد. وی معتقد است مجموعه اقداماتی که انجام شده، جدای از اینکه تصمیمات درستی بوده است یا خیر، تنها می‌تواند سقوط و صعود بازار را به تعویق بیندازد و نمی‌تواند اهرمی قدرتمند برای جلوگیری از ترس‌ها و رفتارهای هیجانی در بازار باشد؛ به این معنا که تصمیمات دولتی همچون ممنوعیت معاملات الگوریتمی، ضرورت بازارگردانی به شکل کنونی برای شرکت‌های فعال در بورس و مواردی از این دست، همانند سدی هستند که به شکل موقت، مانع از خطر می‌شوند، بنابراین خواه و ناخواه، بازار دچار ترس شده و تا زمانی که این ترس برطرف نشود، نمی‌توان انتظار چندانی از آینده خوب بورس داشت.
عوامل موثر در موفقیت سهامداران
عبدالحمیدی با اشاره به راهکارهای ایجاد ثبات در بازار سرمایه گفت: سرمایه‌گذاری در بورس روش‌های متفاوتی دارد و هر فردی که قصد سرمایه‌گذاری در این بازار را دارد، باید این کار را بر اساس برخی معیارها انجام دهد؛ سرمایه‌گذار در بورس باید قبل از سرمایه‌گذاری، ابتدا شرایط خود را برای این کار بسنجد و برخی فاکتورها را بررسی کند؛ به این معنا که این فاکتورها، شامل میزان آشنایی فرد با بازار سرمایه، سطح اطلاعات مالی وی، میزان ریسک‌پذیری، مقدار زمانی که می‌تواند به بررسی و تحلیل اختصاص دهد و همچنین مهارت‌های فرد در سرمایه‌گذاری و خرید و فروش سهام است. وی اظهار داشت: معامله‌گران بازار سرمایه، همواره برای تشخیص نقطه ورود به و خروج از سهام مورد نظر خود، به دنبال راه‌های علمی و روشی برای خرید و فروش موفق باشند؛ البته روش‌های مختلفی برای تعیین زمان مناسب تصمیم‌گیری در بازار سهام وجود دارد که توجه به ارزش ذاتی سهم، یکی از این معیارها است. این تحلیلگر بازار سرمایه ادامه داد: ارزش‌ذاتی در واقع همان ارزش واقعی هر سهم است که در نتیجه تجزیه و تحلیل عوامل موثر بر وضعیت یک شرکت به دست می‌آید؛ به این معنا که ارزش ذاتی در بیشتر مواقع با ارزش روز سهام تفاوت دارد و همین مساله‌ای است که برای سرمایه‌گذاران با تجربه‌تر، فرصت کسب سود را فراهم می‌کند؛ پس می‌توان با دسته‌بندی کردن فعالان بازار و هدایت کردن آن دسته از افرادی که وقت و اطلاعات کافی برای سرمایه‌گذاری مستقیم ندارند، به سمت سرمایه‌گذاری غیرمستقیم در بورس از قبیل صندوق‌های سرمایه‌گذاری و شرکت‌های سبدگردان، تا حدودی بازار را از هیجانات دور کرده و تناسب بین رشد بازار با عوامل بنیادی اقتصاد کشور و ارائه فرصت تحلیل سهام به سرمایه‌گذاران بالقوه و تازه‌وارد را فراهم کرد.