چالش باقیمانده پایین ذخایر سنگ‌آهن

گروه معدن- تا اتمام ذخایر سنگ‌آهن کشور تنها ۱۴ سال فاصله داریم. کارشناسان دلایل این امر را در میزان بازدهی، بهره‌برداری و فرآوری دشوار این ماده معدنی می‌دانند. در واقع در شرایط فعلی ایران در حوزه سنگ‌آهن به مشکل برخورده است چراکه برخی از ذخایر روباز آن در حال اتمام هستند. با اینکه مجموع ذخایر قطعی سنگ‌آهن تا به امروز ۳/۳ میلیارد تن برآورد شده اما برای تحقق هدف چشم‌انداز ۱۴۰۴ و دستیابی به ۵۵ میلیون تن فولاد به ۱۶۰ میلیون تن سنگ‌آهن نیاز است. این در حالی است که گفته می‌شود ذخیره کنونی سنگ‌آهن تنها نیاز ۱۴ سال دیگر صنعت فولاد را تامین می‌کند و ذخایر بعد از آن تمام می‌شود. اعلام چنین مطلبی از آن جهت مهم است که از این عدد تلنگری خورده و در حوزه اکتشاف فعال‌تر شویم.
در بهار سال جاری بود که دیوان محاسبات کشور نسبت به اتمام ذخایر سنگ‌آهن کشور ابراز نگرانی کرد. بر اساس گزارش این نهاد دولتی، عدم انجام اکتشافات جدید و جایگزینی ذخایر سنگ‌آهن مصرف‌شده عامل از بین رفتن پشتوانه‌ تامین مواد اولیه مورد نیاز کارخانجات وابسته به فولاد شناخته شده است. به این ترتیب به یک جهش بزرگ در اکتشاف نیاز است، به نحوی که می‌توان گفت دیگر تغییرات و اصلاحات آرام پاسخگوی نیاز اکتشافی سنگ‌آهن نیست.
اما قبل از نظر دیوان محاسبات کشور، مجموعه انجمن سنگ‌آهن و دیگر مجموعه‌های مرتبط نیز بارها تکرار کرده بودند که بی‌عدالتی موجود در زنجیره فولاد باعث شده که بخش اصلی معدن در ابتدای زنجیره تولید مورد غفلت قرار بگیرد. در همین رابطه سعید عسگرزاده دبیر انجمن سنگ‌آهن ایران سخن گفته بود که نیازمند یک جهش بزرگ در اکتشاف هستیم چراکه حتی تغییرات و اصلاحات آرام و کمی افزایش بودجه پاسخگوی نیاز اکتشافی سنگ‌آهن نیست.
محدود بودن ذخایر معدنی از آن رو مهم است که با مباحثی همچون اقتصاد، اشتغال مرتبط بوده و می‌تواند خود عامل بروز بحران‌هایی دیگر شود. کارشناسان باور دارند برای حل این مشکل باید به بخشی از ذخایر زیرزمینی ورود کنیم. هرچند که ما در کشور تجربه آنچنانی در رابطه با ذخیره زیرزمینی در قیاس با آنچه در دنیا اتفاق می‌افتد‌، نداریم بنابراین باید از دانش دیگران بهره گرفت.
دشواری‌های فرآوری
در این رابطه مدیر دفتر برنامه‌ریزی، فناوری اطلاعات و بودجه سازمان زمین‌شناسی و اکتشافات‌معدنی کشور اعلام کرد: بر اساس گواهی کشف‌های صادرشده توسط وزارت صنعت، معدن و تجارت و حجم تولید و مصرف محصولات مبتنی بر سنگ‌آهن از جمله صنایع فولادی، ذخیره باقیمانده بدون در نظر گرفتن پارامترهای بازدهی بهره‌برداری و فرآوری، رقمی در حدود ۳۱ سال و با در نظر گرفتن پارامترهای مذکور و اینکه ذخایر هماتیتی سنگ‌آهن به دلیل دشواری‌های فرآوری عملا مورد استفاده مناسب قرار نمی‌گیرند، به رقمی در حدود ۱۴ سال در خصوص باقیمانده ذخایر سنگ‌آهن کشور خواهیم رسید.
رضا جدیدی با بیان اینکه این حجم ذخیره با همین روند اکتشاف و شناسایی ذخایر به دست آمده است، افزود: در صورتی که در مقوله اکتشاف به ویژه اکتشافات عمقی قدم برنداریم، وارد بحران جدی تامین مواد اولیه مورد نیاز صنایع معدنی کشور از جمله آهن، سرب و روی، بوکسیت، طلا و… خواهیم شد.
وی خاطرنشان کرد: در حال حاضر نگاه به سال باقیمانده ذخایر خوشبینانه بوده، چون صنایع بزرگ کشور به معادن و ذخایر در مقیاس بزرگ نیاز دارند و ذخایر کوچک شناسایی‌شده فعلی تکافوی نیاز آنها را نمی‌دهد و اگر پارامتر اقتصادی بودن ذخایر را هم وارد این اندازه‌گیری کنیم، بحران نزدیک‌تر هم خواهد بود.
بیشتر ذخایر هماتیتی هستند
مدیر دفتر برنامه‌ریزی، فناوری اطلاعات و بودجه سازمان زمین‌شناسی و اکتشافات‌معدنی کشور با اشاره به اینکه بیشتر ذخایر شناسایی‌شده آهن در کشور از نوع هماتیتی هستند، گفت: این نوع ذخایر دارای پیچیدگی در بحث فرآوری هستند و اگر بتوانیم این موضوع را حل کنیم، از ذخایر بیشتری می‌توان در صنایع معدنی بهره‌گیری کرد.
جدیدی ضمن اشاره به عمق کم معدنکاری در ایران و دستیابی به ذخایر جدید با انجام اکتشافات عمیق‌تر تصریح کرد: بدون تردید با توجه به خاستگاه وجود مواد معدنی و تیپ‌های کانه‌زایی در کشور بر اساس شواهد زمین‌شناسی و اکتشافی، انتظار کشف ذخایر عمقی و بزرگ در گستره ایران وجود دارد، اما نکته حائز اهمیت، توجه ویژه به چرخه تولید اطلاعات پایه زمین‌شناسی و اکتشافی و همچنین به‌کارگیری روش‌های نوین اکتشافات عمیق از جمله ژئوفیزیک هوایی و برداشت داده‌های طیفی است.
وی افزود: این امر مستلزم تغییر ساختار تامین منابع مالی و بودجه‌ای سازمان زمین‌شناسی و اکتشافات‌معدنی کشور است که بتوان با طرح‌های مختلف و مشارکتی و در جهت افزایش بازدهی پروژه‌های زمین‌شناسی و اکتشافی برای تولید اطلاعات پایه و کاهش ریسک سرمایه‌گذاری در بخش معدن اقدام کرد که این مهم تاکنون و با وجود پیگیری‌های جدی محقق نشده ‌است.
پرعیارسازی سنگ‌آهن‌ هماتیت
پیش‌تر دبیر انجمن سنگ‌آهن ایران نیز در این رابطه گفته بود: در بخش فرآوری نیازمند این هستیم که عیار حد اقتصادی سنگ‌آهن و همین‌طور نوع آن که الان فقط محدود به سنگ‌آهن‌های مگنتی محدود شده را پیشرفت دهیم تا پرعیارسازی و فرآوری سنگ‌آهن‌های هماتیت توسعه پیدا کند.
وی خاطرنشان کرد: لاجرم این اتفاق‌ها خواهد افتاد، ولی هرچه دیرتر این درک صورت بگیرد، ما بخش بیشتری از ذخایر پرعیار و خوب خود را از دست می‌دهیم. بهتر است که هرچه زودتر به اصلاح قیمت و توجه به این دو فرآیند پسین و پیشین استخراج بپردازیم. هرچه این اتفاق زودتر روی دهد، ذخایر پرعیار بیشتری داریم که امکان تامین هزینه این دو بخش و کمک به ذخایر با عیار کمتر به لحاظ جدا نشدن را دارند.
عسگرزاده به عنوان مثال توضیح داد: اگر عیار معیار ۴۰ درصد تعریف شود، سنگ معدن زیر ۴۰ درصد باید جدا شود، باید فرآوری ما به گونه‌ای باشد که این میزان را به ۲۰ درصد کاهش دهیم، در این صورت بخش عمده‌ای از سنگ‌هایی که استخراج می‌شوند و برای آنها هزینه می‌شود، دیگر دورریز نمی‌شوند و جزو سنگ‌هایی خواهند بود که مورد بهره‌برداری قرار می‌گیرند. او خاطرنشان کرد: هرچه سریع‌تر این درک از سوی تمامی دست‌اندرکاران حوزه سنگ‌آهن اتفاق بیافتد‌، نتایج بهتری خواهیم گرفت.
سنگ‌آهن پرچم‌دار افزایش قیمت فلزات صنعتی
این در حالی است که قیمت سنگ‌آهن در دنیا رو به افزایش است. سنگ‌آهن با وعده چین برای استفاده بیشتر از ابزارهای سیاست پولی برای تحرک بخشیدن به اقتصاد که دورنمای تقاضا برای فلزات خام را روشن‌تر کرد، رکوددار افزایش قیمت در میان فلزات صنعتی شد.
بهای معاملات سنگ‌آهن در سنگاپور بیش از سه درصد افزایش یافت و به بیش از ۱۳۰ دلار در هر تن رسید در حالی که فلزات پایه شامل نیکل و مس به روند صعودی که از ابتدای سال میلادی جاری داشتند، ادامه دادند.
چین که بزرگ‌ترین خریدار فلزات ارزشمند است، در رکود بازار املاک، استرس مالی و تداوم موج‌های شیوع ویروس کرونا فرو رفته است. بانک مرکزی چین هفته جاری در واکنش به این وضعیت، نرخ بهره خود را برای نخستین‌ بار در دو سال گذشته کاهش داد و از آغاز دوره تسهیل سیاست پولی خبر داد.
طبق گزارش مای استیل، دولت محلی تانگشان روز سه‌شنبه برنامه‌هایی برای محدودیت‌های زمستانی اعلام کرد. بر اساس نظرسنجی مای استیل، نرخ استفاده از ظرفیت برای کوره بلند در این شهر با تعطیلی ۱۶ کوره در فاصله ۳۰ ژانویه تا ۲۰ فوریه، از ۷۸ درصد به ۶۳ درصد کاهش پیدا خواهد کرد و روی ظرفیت تولید به میزان ۶۰ هزار تن در روز تاثیر می‌گذارد.
بهای معاملات سنگ‌آهن در سنگاپور حداکثر
۵/۳ درصد رشد کرد و به ۱۳۱ دلار در هر تن رسید و تا ساعت ۱۱ و ۳۰ دقیقه به وقت محلی، ۱۳۰ دلار و ۷۵ سنت معامله شد در حالی که قیمت‌ها در دالیان ۵/۳ درصد افزایش داشت.
بر اساس گزارش بلومبرگ، نیکل در بحبوحه کمبود عرضه، نزدیک به بالاترین حد یک دهه اخیر معامله می‌شود در حالی که قلع در بازار فلزات لندن رکورد بالای جدید را ثبت کرد. نیکل حداکثر ۴/۱ درصد افزایش یافت و به ۲۲ هزار و ۳۸۵ دلار در هر تن رسید در حالی که قیمت مس ۵/۰ درصد افزایش داشت.