چالش عدم دسترسی به آمارهای درست و ناهمخوانی اکتشافات معدنی در کشور

معاون وزیر صمت گفت: طبق آخرین آمارهای منتشرشده در ۷ فوریه سال ۲۰۲۴، سهم بخش معدنی کشور در درآمد ناخالص ملی تنها ۴۹صدم درصد است که عدد قابل‌توجهی نیست.
علیرضا شهیدی رییس سازمان زمین‌شناسی و اکتشافات‌معدنی کشور تصریح کرد: یک درصد جمعیت دنیا، یک درصد خاک دنیا و ۷ درصد ذخایر معدنی در ایران وجود دارد و در عین حال بسیاری از منابع در کشور دست‌نخورده باقی مانده است.
شهیدی با تاکید بر اینکه نیاز است تا مواد معدنی در سطح یا در عمق را شناسایی شود و تحت فرآیند اکتشاف قرار گیرد، اظهار کرد: بررسی خصوصیات کشورها از نظر معدنی نشان می‌دهد که محیط‌های مستعد کانی‌های معدنی در دنیا ۴۸ محیط و در ایران ۳۵ محیط وجود دارد. همچنین تیپ‌های معدنی شناخته‌شده در دنیا ۱۱۴ تیپ و در ایران ۸۹ تیپ و تنوع مواد معدنی در دنیا ۵۱۲ نوع و در ایران ۸۱ مورد وجود دارد.
وی خاطرنشان کرد: ایران از نظر مواد معدنی همانند اقیانوسی با عمق کم است و آنچه که تاکنون اکتشاف کردیم همخوانی با شرایط کشور ندارد، چراکه ایران در کمربند کوهزایی آلپ هیمالیا قرار دارد و تنوع بسیار زیادی از مواد معدنی در کشورهاست ولی در ایران فاصله‌ای مشاهده می‌شود.
معاون وزیر صمت با اشاره به سهم مواد معدنی در تولید ناخالص ملی گفت: طبق آخرین آمارهایی که در ۷ فوریه سال ۲۰۲۴ منتشر شده، سهم بخش معدنی کشور در درآمد ناخالص ملی تنها ۴۹ صدم درصد است که عدد قابل‌توجهی نیست.
وی تامین مواد معدنی مورد نیاز صنایع را یکی از مهم‌ترین چالش‌های حکمرانی در این حوزه دانست و یادآور شد: صنایع معدنی به عنوان صنعت مادر برای سایر صنایع محسوب می‌شود و چنانچه صنایع معدنی با کمبود خوراک مواجه شوند، همه صنایع در کشور متضرر می‌شوند.
شهیدی نیروی انسانی متخصص را از دیگر چالش‌های این صنعت نام برد و یادآور شد: ما چه به لحاظ کیفی و چه به لحاظ کمی در این حوزه مشکلات زیادی داریم و افرادی که وارد این حوزه می‌شوند نیاز است تا تحت آموزش‌های تخصصی قرار گیرند. البته به شرط آنکه نیروهای انسانی را دریابیم؛ ما در ۳ سال اخیر نتوانستیم یک نفر نیروی انسانی متخصص جذب کنیم.
وی با تاکید بر اینکه ورودی دانشگاه در رشته‌های مرتبط با علوم انسانی کاهش یافته سطح سرمایه‌گذاری‌های اکتشاف را از دیگر چالش‌های این حوزه عنوان کرد و گفت: به هیچ عنوان سهم اکتشاف در چرخه معدنکاری به درستی مشخص نشده، علاوه بر اینکه این حوزه با چالش‌های قانونی مواجه است چون در حوزه معدن یکسری قوانینی وجود دارد که دست و پا گیر است و اجازه پیشرفت به ما نمی‌دهد.
رییس سازمان زمین‌شناسی و اکتشافات‌ معدنی کشور، دسترسی برای انجام عملیات اکتشافی به دلیل وجود معارضان محلی را از دیگر چالش‌ها ذکر کرد و گفت: یکی دیگر از مسائل ما، زمین است، دیگر زمینی برای اکتشاف باقی نمانده و این یکی از بحران‌هایی است که با آن مواجه هستیم.
وی با تاکید بر ضرورت ایجاد بانک داده برای ارزیابی ذخایر معدنی یادآور شد: ما نیازمندیم که برای توسعه اکتشافات از شرکای بین‌المللی استفاده کنیم و اطمینان داریم که اکتشاف در سطح در ایران به پایان رسیده و باید به سمت اکتشافات و حفاری‌های عمیق و ژئو‌فیزیک هوایی برویم. علاوه بر آن وجود آزمایشگاه‌ها از دیگر ضروریات این حوزه است که چالش‌هایی در این زمینه نیز وجود دارد.
شهیدی، عدم دسترسی به آمارها را از دیگر مسائل موجود در حوزه اکتشاف دانست و گفت: براساس گزارش آمار ایران میزان ذخایر معدنی در ایران ۲۶ میلیارد تن اعلام شده که این مقدار شامل ذخایر فلزی، غیرفلزی، سنگ ساختمان و گوهر‌سنگ‌ها می‌شود.
معاون وزیر صمت با تاکید بر اینکه باطله‌های معدنی گاهی ارزش بیشتری از مواد معدنی دارند، تصریح کرد: باید به این حوزه وارد شویم، زیرا در دنیا تا سال ۲۰۵۰ دیگر معدن جدیدی را استخراج نمی‌کنند، بلکه معاون آینده از دل این باطله‌ها خواهد بود، سرعت تغییرات آنقدر زیاد شده که هر یک سالی که عقب می‌مانیم معادل ده‌ها سال از نظر فناوری عقب می‌مانیم.
چالش مهم حوزه معدن عدم دسترسی به آمارهای متقن است
شهیدی با تاکید بر ضرورت توجه به اکتشاف مواد جدید معدنی تاکید کرد: دنیای آینده دنیایی است که از انرژی‌های پاک و سبز استفاده می‌کند.
رییس سازمان زمین‌شناسی و اکتشافات ‌معدنی کشور، به بیان چالش‌های بخش مواد معدنی پرداخت و با تاکید بر اینکه میزان مصرف با میزان ذخایر تراز نیستند، گفت: اکتشاف ما با سرعت کندی در جریان است و در آینده با چالش‌های زیادی مواجه می‌شویم و طبق آمارهای رسمی میزان مصرف سنگ‌آهن ۱۱۲ میلیون تن برای تولید ۵/۳ میلیون تن فولاد است و اگر اکتشاف جدیدی رخ ندهد با چالش‌های زیادی مواجه می‌شویم.
وی اضافه کرد: طبق آمارهای شرکت ملی فولاد اگر ظرفیت فولادسازی به بیش از ۵۵ میلیون تن و ۱۰۰ درصد شود، بعد از سال ۱۴۰۰ برای ۵/۱۴ سال، سنگ‌آهن داریم به شرط آنکه منابع جدیدی وارد نشود و اکتشاف جدیدی صورت نگیرد.
معاون وزیر صمت با اشاره به آمارهای وزارت صمت در حوزه ذخیره معادن در زمینه ناترازی مصرف در سنگ‌آهن گفت: یکی دیگر از چالش‌های حوزه اکتشاف زمان تبدیل کانسار به معدن در ایران طولانی است، میانگین جهانی ۷ سال و در ایران معدن گل‌گهر که زمان کمتری داشته ۲۰ سال طول کشیده است.
شهیدی تصمیم‌گیری‌های آنی را از دیگر چالش‌ها دانست و گفت: ما نیاز به پایش ذخایر مواد معدنی داریم که در صورت زیاد بودن آنها صادر کنیم و اگر نیاز بیشتری داریم اقدام به واردات مواد معدنی کنیم و در صورتی که در این حوزه برنامه‌‌ریزی درستی داشته باشیم می‌توانیم به شکوفایی اقتصادی برسیم.
وی، تولید و تکمیل اطلاعات پایه زمین‌شناسی در مقیاس جدید یک‌پنجاه هزارم برای تمام لایه‌های اطلاعاتی و استفاده از روش‌های نوین برداشت را از رویکرد جدید سازمان زمین‌شناسی و اکتشافات ‌معدنی کشور یاد کرد.
معاون وزیر صمت ادامه داد: طبق برنامه هفتم موظف شدیم یک میلیون و ۵۰۰ کیلومتر ژئوفیزیک هوایی اجرایی کنیم و در حال حاضر پوشش ۵/۷ کیلومتری داریم و تا ۳ سال آینده باید به عدد یک میلیون و ۵۰۰ کیلومتری برسیم.
شهیدی با اشاره به جزئیات اجرای طرح تحول در سازمان زمین‌شناسی و اکتشافات ‌معدنی کشور گفت: در طرح تحول تقسیم کار ملی را اجرایی کردیم و طبق آن شناسایی و پی‌جویی به سازمان واگذار شد و اطلاعات آن در اختیار وزارت صمت قرار می‌گیرد.
افزایش بهره‌وری بخش معدن
عزت‌الله اکبری‌تالارپشتی رییس کمیسیون صنایع و معادن مجلس شورای اسلامی گفت: دولت با همکاری بخش خصوصی به دنبال توسعه و افزایش بهره‌وری بخش معدن است.
اکبری‌تالار‌پشتی افزود: در برنامه هفتم توسعه ۵/۸ درصد برای بخش صنعت، ۱۳ درصد برای بخش معدن و ۲۳ درصد برای بخش تجارت رشد دیده شده است و این رشد تنها با حضور بخش خصوصی امکان‌پذیر است؛ نگاه ما این است که در قراردادهای بخش خصوصی و دولتی حضور شرکت‌های دانش‌بنیان پررنگ‌تر باشد.
ضرورت باز شدن فضا برای سرمایه‌گذاری بخش خصوصی در اکتشافات
رییس انجمن سنگ‌آهن ایران تاکید کرد که سرمایه‌گذاری در بخش معدن نباید منحصر به دولت باشد و فضا باید برای بخش خصوصی و متخصصان باز شود.
مهرداد اکبریان ادامه داد: ایران کشوری با مزیت معدنی است. درست نیست که ایرانی باشیم و معدن را نادیده بگیریم، مخصوصا برای کشوری که صنایع پایین‌دستی‌اش خیلی رشد نکرده و امروز محصولات نهایی ما نتوانسته‌اند با کالاهای خارجی رقابت کنند.
او افزود: سوال این است که آیا ما بالاخره معدن را در کشور به رسمیت می‌شناسیم یا خیر؟ امروز معدن زیرمجموعه صنایع در کشور محسوب می‌شود و پرچم آن از دستش گرفته شده است. مهم‌ترین موضوع بخش معدن سرمایه‌گذاری است. اگر قرار است سرمایه‌گذاری فقط به دولت منحصر باشد دیگر بحثی نداریم و جلسات فقط باید در سازمان‌های دولتی برگزار شود.
اکبریان گفت: اگر منظور از سرمایه‌گذاری یعنی مردم، بهره‌برداران و متخصصان باشد آن وقت باید فرصت کار را برای همه فراهم بیاوریم. اینکه سرمایه‌گذاران را چگونه مشتاق به سرمایه‌گذاری در محدوده‌های اکتشافی و معدنی کنیم بحث دیگری است.
اکبریان با اشاره به رعایت اخلاق حرفه‌ای مهندسی در اکتشافات معدنی گفت: برای خرید و فروش محدوده‌های معدنی باید شاخص و معیارهایی تعیین شود که طبق آن افراد یا سرمایه‌گذاران بتوانند چارچوب مشخصی را برای سرمایه خود به صورت تدوین شده داشته باشند.