چالش قیمت‌گذاری دستوری و رفع مشکل رانت

بعد از ماه‌ها کش‌وقوس و اظهارنظرهای ضد‌و‌نقیض شیوه‌نامه جدید ساماندهی عرضه و تقاضای زنجیره فولاد که اخیرا از سوی رییس دفتر رییس‌جمهور جهت اجرا به وزارت صمت ابلاغ شده، به اجرا گذاشته خواهد شد. این خبر را رییس هیات‌عامل ایمیدرو داده و گفته که این شیوه‌نامه از هفته آینده اجرا می‌شود. خداداد غریب‌پور در این راستا و با تاکید بر حذف سقف رقابت در تعیین قیمت اظهار کرد: در شیوه‌نامه جدید، دولت قبول کرده که قیمت بر مبنای رقابت در بورس کالا کشف و تعیین شود. بدین ترتیب، روند قیمت‌گذاری کاملا رقابتی خواهد بود. وی به تامین نیاز بازار داخل اشاره کرد و گفت: به منظور تعیین مازاد عرضه بازار و صادرات محصولات، یک الگوی شفاف تعریف شده و برخی نگرانی‌ها در خصوص وجود امضای طلایی برطرف شده است.غریب‌پور افزود: بر اساس این دستورالعمل، تولیدکنندگان زنجیره فولاد، اقدام به عرضه کافی محصولات تولیدی در بورس کالا می‌کنند و در صورت عدم تقاضا و معامله، امکان صادرات خواهند داشت. رییس هیات عامل ایمیدرو درباره عرضه کافی به بازار گفت: با توجه به اینکه کلیه محصولات تولیدی زنجیره فولاد در بورس عرضه می‌شود، بازار دیگر مثل گذشته با کسری مواجه نمی‌شود و تولیدکنندگان داخلی می‌توانند به هر میزان که نیاز به مواد اولیه تولید دارند، اقدام به خرید از بورس کالا کنند.غریب‌پور به رصد انبارها اشاره کرد و اظهار داشت: در الگوی جدید، سامانه انبارها نسبت به ثبت و ردیابی محصولات خریداری شده از بورس کالا اقدام می‌کند و نگرانی‌های مربوط به خرید مواد اولیه با قیمت رقابتی و فروش آن در بازار آزاد با قیمت دیگر برطرف شده است.وی در ادامه سخنانش موضوع اصلاح بهین‌یاب و ارتباط آن با مالیات بر ارزش‌افزوده را مورد اشاره قرار داد و تصریح کرد: در شیوه‌نامه جدید سامانه‌های مالیاتی با بهین‌یاب مرتبط شده و میزان تقاضا علاوه بر شاخص‌های مصرف برق، انرژی و تولید بنگاه‌ها، به مالیات پرداختی به دولت نیز مرتبط باشد. غریب‌پور تاکید کرد: بدیهی است کاهش ارزش‌افزوده پرداختی، به معنی کاهش سهمیه خرید از بورس کالا خواهد بود.
معاون وزیر صنعت معدن و تجارت همچنین درباره نظارت بر عمده‌فروشی و خرده‌فروشی گفت: یکی از نگرانی‌های دستگاه‌های نظارتی، وجود قیمت دوگانه بین بورس کالا و قیمت مصرف‌کننده نهایی بود که در الگوی جدید، قرار است موضوع از طریق سامانه‌های جدید و بازرسی‌های پیوسته، کنترل شود.غریب‌پور تصریح کرد: در واقع قیمت بین بورس کالا برای محصول نهایی مثل میلگرد، با قیمت در بازار نهایی برای مصرف‌کننده نباید از یک محدوده مجاز فراتر رود و واسطه‌ها حذف شده و محصول نهایی با قیمت منصفانه به دست مصرف‌کننده نهایی می‌رسد که بدین ترتیب افزایش رضایت واحدهای تولیدی خریدار مواد اولیه و مردم را شاهد خواهیم بود.
وی به تعیین قیمت پایه بر اساس شاخص قیمت بین‌المللی اشاره کرد و گفت: در ابلاغیه دولت، قیمت‌های ناحیه CIS مبنای تعیین قیمت پایه بورس تعیین شده که به صورت روزانه و با تنوع محصولات بیشتر از جمله میلگرد، انواع ورق و شمش از طریق رسانه‌های بین‌المللی ازجمله متال بولتن در دسترس است.وی ادامه داد: شاخص فوب ایران صرفا برای دو محصول اسلب و بیلت به صورت هفتگی خواهد بود. رییس هیات عامل ایمیدرو درباره امکان عرضه اختصاصی برای صنایع پرمصرف، اظهار کرد: با توجه به رشد تولید بنگاه‌ها در حوزه خودرو و لوازم خانگی، در شیوه‌نامه جدید به گونه‌ای پیش‌بینی شده تا شرکت‌ها بتوانند از طریق عرضه اختصاصی، مواد اولیه خود را با قیمت کشف شده و ثبت در بورس کالا خریداری کنند.
فولادی‌ها مواد اولیه را ارزان می‌خرند
همزمان و در این راستا، رییس کمیسیون معادن اتاق ایران نیز با بیان اینکه شیوه‌نامه فولاد تا حدود زیادی جلوی رانت را می‌گیرد، گفت: کارخانجات فولاد مواد اولیه را ارزان می‌خرند و محصول را گران‌تر از قیمت جهانی می‌فروشند.بهرام شکوری درباره شیوه‌نامه جدید ساماندهی عرضه و تقاضای زنجیره فولاد که اخیرا از سوی رییس دفتر رییس‌جمهور جهت اجرا به وزارت صمت ابلاغ شده است (متن شیوه‌نامه) اظهار کرد: ما اساسا با دخالت در قیمت‌گذاری هر کالایی مخالف هستیم اما به هر حال شرایط کشور ایجاب می‌کند که دولت این کار را انجام دهد. مشکل اساسی در زنجیره فولاد رانتی بوده که فولادی‌ها طی سالیان گذشته با همین قیمت‌گذاری دستوری بر زنجیره فولاد از سنگ‌آهن تا آهن اسفنجی از آن استفاده می‌کردند.رییس کمیسیون معادن و صنایع معدنی اتاق بازرگانی ایران افزود: فولادی‌ها امروز بحث رانت را مطرح می‌کنند در حالی که تاکنون بزرگ‌ترین رانت را خودشان استفاده کرده‌اند چراکه وقتی به عقبه بخش فولاد نگاه می‌کنیم، می‌بینیم که در اثر همین قیمت‌گذاری دستوری، سنگ‌آهن، کنسانتره، گندله و آهن‌اسفنجی را با نسبتی از قیمت فولاد می‌گرفتند و وقتی این نسبت و قیمت‌ها را با دنیا مقایسه می‌کردیم می‌دیدیم که ۵۰ درصد زیر قیمت جهانی مواد اولیه را می‌خریدند و فولاد را بدون قیمت دستوری، بالاتر از قیمت جهانی می‌فروختند، در واقع طی سنوات گذشته بیشترین رانت نصیب کارخانه‌های فولاد شده است.
کارخانجات فولاد طی این سال‌ها بزرگ‌ترین رانت را خودشان برده‌اند؛ مواد اولیه را ۵۰ درصد زیر قیمت جهانی از معادن داخلی می‌خرند اما محصولشان را بالاتر از قیمت جهانی در بورس می‌فروشند.
وی تصریح کرد: فولاد محصول با ارزشی است و حتما باید مورد حمایت واقع شود، اما باید به سمتی برویم که رانت و فساد را حذف کنیم. هر کدام از بخش‌های زنجیره سرمایه‌گذاری‌های متفاوت دارند و باید از قیمت‌های جهانی تبعیت کنند. نمی‌شود فولاد را به قیمت جهانی و گاهی اوقات بالاتر از قیمت جهانی بفروشید اما مواد اولیه را ۵۰ درصد کمتر از قیمت جهانی بخرید. این عدالت نیست.
احتمال ایجاد امضاهای طلایی
شکوری با بیان اینکه کلیت شیوه‌نامه جدید فولاد درست است و فقط چند اشکال دارد، گفت: اعتقاد ما بر این بود که محصولات زنجیره فولاد در بورس عرضه شود اما این مساله باید همراه با اصلاح سازوکار بورس باشد زیرا صاحبان سرمایه بورس همین فولادی‌ها هستند. باید شرایط به گونه‌ای مهیا شود که سهامداران خللی در زنجیره ایجاد نکنند و اگر بورس‌های دیگری هم ایجاد شد بتواند سرویس را به زنجیره مواد معدنی بدهد.
وی افزود: وقتی اعتقادمان بر عرضه همه محصولات در بورس است یعنی عرضه و کشف قیمت در بورس صورت گیرد و نهایتا در صورتی که مازادی وجود داشت آن را صادر کرد؛ در این شیوه‌نامه برای صادرات این محصولات معافیت‌های مالیاتی را حذف و عوارضی برای زنجیره دیده‌اند که ما با هر دوی این موارد مخالف هستیم. به هر حال معافیت‌های مالیاتی را نباید حذف کنند و عوارضی نباید وضع شود زیرا وقتی مازادی در کشور وجود دارد و صادر می‌شود باید از صادرکنندگان حمایت کنیم.رییس کمیسیون معادن و صنایع معدنی اتاق بازرگانی ایران تصریح کرد: اگر به هر دلیل تشخیص می‌دهیم در بخش‌هایی از زنجیره همچون سنگ‌آهن نباید صادرات انجام شود بهتر است که اجازه تولید بیشتر را ندهیم و در نتیجه بگوییم به اندازه مصرف کشور تولید کنند. اگر اجازه تولید مازاد می‌دهیم یا باید دولت به صورت تضمینی بخرد و بخش‌های دیگر زنجیره انبار کنند که این موضوع عملی نیست یا اینکه اجازه صادرات بدهیم و به موازات آن صادرکننده را تشویق کنیم.وی در مورد خطر ایجاد امضاهای طلایی در صورت اجرای شیوه‌نامه جدید فولاد، اظهار کرد: ما با این بخش شیوه‌نامه که گفته است باید عوارض وضع شود مخالفت کرده‌ایم زیرا موجب ایجاد امضاهای طلایی می‌شود. باید ستاد سیاستگذاری فولاد را احیا کنیم و در این ستاد با حضور بخش خصوصی و دولت در رابطه با این موارد تصمیم‌گیری شود. شکوری گفت: معافیت‌های مالیاتی برقرار و عوارض باید حذف شود زیرا در این شرایط بد اقتصادی و تحریم‌ها باید از صادرکننده حمایت کرد.
فولادی‌ها مازاد تولید را صادر می‌کنند
شکوری در مورد خطر از بین رفتن بازارهای صادراتی اظهار کرد: اصلا این‌طور نیست؛ در حال حاضر مازاد تولید وجود دارد و در هر صورت فولادی‌ها می‌توانند مازاد تولید خود را صادر کنند. عرضه را بر اساس نیاز کشور تنظیم می‌کنند. وقتی فولاد عرضه می‌شود هر کارخانه‌ای این محصول را انبار نمی‌کند زیرا نقدینگی ندارند بلکه به اندازه نیاز خرید می‌کنند و فولادی‌ها می‌توانند مازاد را صادر کنند. رییس کمیسیون معادن و صنایع معدنی اتاق بازرگانی ایران گفت: فولادی‌ها در مهر ماه شرایط قیمت‌گذاری و ارز نیما را پذیرفتند و حتی سقف قیمت را قبول کردند که به عبارتی ۷۵ و به عبارتی ۸۵ درصد از قیمت‌های جهانی را پذیرفته بودند اما حال در این شیوه‌نامه که سقف قیمتی حذف شده است، در حال مخالفت هستند.
باید جلوی زیاده‌خواهی گرفته شود
شکوری با بیان اینکه این شیوه‌نامه تا حدود زیادی جلوی رانت و فساد را در زنجیره فولاد می‌گیرد و قیمت‌ها را متوازن و سود را در زنجیره تقسیم می‌کند، اظهار کرد: اینکه فولادی‌ها می‌گویند قیمت‌ها پایین می‌آید درست نیست. قصد ما زیاندهی فولادی‌ها نیست بلکه ما می‌خواهیم جلوی زیاده‌خواهی را بگیریم. وی با تاکید بر اینکه اگر قیمت‌ها متعادل نشود رانت و فساد ایجاد می‌شود، افزود: درست و منطقی نیست فولادی‌ها مواد اولیه را ارزان‌تر از قیمت‌های جهانی بخرند و از آن طرف محصول را بالاتر از قیمت جهانی بفروشند؛ همه بخش‌های زنجیره باید با یک نسبتی پایین‌تر از قیمت‌های جهانی صنایع داخلی را تامین کنند که فولاد هم از این موضوع مستثنی نیست. رییس کمیسیون معادن و صنایع معدنی اتاق بازرگانی ایران یادآور شد: این شیوه‌نامه می‌تواند قیمت را در زنجیره فولاد متوازن کند و فولادی‌ها هم همچون روال گذشته بازارهای صادراتی خود را حفظ کنند منتهی با این تفاوت که رانت‌شان از بین می‌رود.