چرا آسیایی‌ها عاشق طلا هستند؟

در سال ۲۰۲۴، آسیا با سهم 5/‏64‌درصدی از تقاضای جهانی طلا، همچنان بزرگ‌ترین بازار مصرف این فلز گرانبهاست. هند و چین در صدر این فهرست قرار دارند. افزایش قیمت طلا تا مرز ۳۲۰۰‌دلار در هر اونس، تاثیری بر تقاضا نداشته و حتی وام‌های
مبتنی بر طلا در هند ۶۸‌درصد رشد کرده است. دلایل این استقبال، علاوه بر عوامل فرهنگی، شامل ضعف بازارهای سرمایه، کنترل ارزی و نقش طلا به‌ عنوان ذخیره ارزش و پشتوانه مالی است.
به گزارش اقتصادآنلاین، نشریه اکونومیست در گزارشی به بررسی دلایل علاقه مردمان قاره آسیا به طلا پرداخته است. این نشریه در گزارش خود آورده است: «تابلویی در مقابل شعبه مرکزی فروشگاه تانی‌شک (Tanishq)، بزرگ‌ترین خرده‌فروش جواهرات هند در مرکز بمبئی، نوشته است: قیمت‌های رو به افزایش طلا مانع خرید جواهرات عروسی‌تان شده؟ رویای خود را بدون پرداخت هزینه محقق کنید. این تبلیغ، رویدادی را معرفی می‌کند به نام جشن مبادلهکه در آن می‌توانید طلای قدیمی را با جواهرات نو عوض کنید.
در حالی که دونالد ترامپ در اوایل همین ماه تعرفه‌های سنگینی علیه بخش بزرگی از جهان وضع کرد، قیمت طلا که پیش از آن هم روند صعودی داشت، برای مدت کوتاهی به رکورد تاریخی ۳۱۶۶‌دلار در هر اونس تروا رسید؛ یعنی 4/‏17درصد بیشتر از روز آغاز ریاست‌جمهوری او. در ۱۱ آوریل این رقم از ۳۲۰۰‌دلار نیز فراتر رفت. با این حال، این جهش قیمتی، از اشتیاق خریداران کم نکرد.
حتی با وجود رسیدن نرخ طلا به ۴۰ رکورد قیمتی در سال ۲۰۲۴، تقاضا در هند همچنان ثابت ماند. آنیندیا بانرج از شرکت کارگزاری کوتاک سکیوریتیز
می‌گوید: قیمت مطلق آنقدر مهم نیست. آنچه اهمیت دارد، ثبات قیمت‌هاست. اگر نرخ‌ها در سطحی پایدار بمانند، تقاضا بازمی‌گردد.
براساس گزارش شورای جهانی طلا
مردم هند همچنان جواهرات طلا را برای مناسبت‌های ضروری مثل عروسی‌ها و مراسم خاص، می‌خرند. آنها از قیمت‌های بالا برای بهره‌مندی از پیشنهادهایی مثل جشن مبادله تانی‌شک استفاده می‌کنند. حجم وام‌هایی که در ازای گرو گذاشتن طلا دریافت می‌شود نیز در حال افزایش است. کشورهای آسیایی مصرف‌کنندگان پرشور این فلز زرد هستند. سال گذشته هندی‌ها با خرید ۵۶۰‌تن جواهر طلا، در جایگاه نخست جهان قرار گرفتند؛ بالاتر از چین که ۵۱۰‌تن خرید داشت. علاوه بر این، هندی‌ها ۲۴۰‌تن سکه و شمش خریدند و چینی‌ها ۳۴۵‌تن.
در تایلند، تقاضای شمش در سال ۲۰۲۴ با ۱۷‌درصد افزایش به ۴۰‌تن رسید که بیشتر به‌ دلیل‌ محبوبیت رو به رشد اپلیکیشن‌هایی است که طلا را به‌صورت فیزیکی، آنلاین می‌فروشند. اگر کشورهای مهم دیگری مانند اندونزی و ویتنام را هم اضافه کنیم، آسیا در سال گذشته 5/‏64درصد از تقاضای جهانی جواهرات و شمش طلا را به خود اختصاص داده است (به استثنای خریدهای بانک‌های مرکزی). در مقابل، آمریکا تنها 5/‏6درصد را در اختیار داشت.
محبت آسیایی‌ها به طلا، بخشی به دلیل نقش آن در رویدادهای مهم زندگی- به‌ویژه عروسی‌ها- است. برای مثال، کالیان جولرز ‌(Kalyan Jewellers)، یکی از خرده‌فروشان بزرگ تخمین می‌زند که سالانه در هند ۱۰‌میلیون ازدواج صورت می‌گیرد که به‌تنهایی بازار ۳۰۰ تا ۴۰۰‌تن طلا را شامل می‌شود. بسیاری از هندوها در روزهای خاص و مناسبت‌های مذهبی، مانند فصل جشن‌ها که با دیوالی (Diwali) در پاییز به اوج می‌رسد، یا در جشن آکشایا تریتیا
(Akshaya Tritiya) که امسال در تاریخ ۳۰‌آوریل برگزار می‌شود، اقدام به خرید طلا می‌کنند. طلا در سنت‌های فرهنگی چین نیز به ‌شدت ریشه دارد. در نسل‌های گذشته، طلا یکی از معدود راه‌های ذخیره دارایی و انتقال آن به نسل‌های بعدی بود.
حتی در خارج از سرزمین اصلی چین، بسیاری از گروه‌های مهاجر چینی، سنت ازدواج اجتماع تئوچیو (Teochew) در جنوب شرق آسیا را پذیرفته‌اند. در این سنت، خانواده داماد چهار قطعه جواهر طلا برای عروس می‌خرد که نشان‌دهنده چهار گوشه خانه‌ای بوده که شوهر موظف به فراهم کردن آن است.
به همین دلیل، علاقه‌ آسیایی‌ها به طلا، اغلب به انگیزه‌های فرهنگی نسبت داده می‌شود اما واقعیت این است که هند و چین از نظر فرهنگی کاملا متفاوت هستند و کشورهای جنوب شرق آسیا نیز علاقه‌ای ندارند که با این دو در یک گروه قرار بگیرند. پشت این انگیزه‌های فرهنگی، عوامل عمیق‌تر اقتصادی و مالی وجود دارد که محبوبیت پایدار طلا را در این کشورها توضیح می‌دهد. یکی از مهم‌ترین عوامل، تنوع‌بخشی به دارایی‌هاست.
سرمایه‌گذاران در سراسر جهان، طلا را به‌ عنوان ذخیره ارزش و محافظی در برابر تورم- به‌ویژه در دوران بی‌ثباتی- ارزشمند می‌دانند. در واقع، از زمان روی کار آمدن ترامپ، آمریکایی‌ها نیز شروع به خرید بیشتر طلا کرده‌اند و در اوایل مارس امسال، بیشتر از دوران اوج پاندمی ۲۰۲۰ به سمت خرید آن رفتند. یک کارگزار طلا در سنگاپور می‌گوید که در این مدت، بارها برای ثروتمندان مضطرب، محموله‌های عمده طلا ارسال کرده است.
در بسیاری از کشورهای آسیایی، طلا نقش دیگری هم دارد: حفاظی در برابر نوسانات ارزی و راهی برای داشتن دارایی‌هایی که به اقتصاد داخلی وابسته نیستند. کشورهای آسیایی، به‌ویژه هند و چین، در شاخص‌های آزادی سرمایه‌گذاری عملکرد ضعیفی دارند. کنترل‌های سرمایه در این کشورها رایج است و سرمایه‌گذاری در بازارهای خارجی از دشوار تا غیرممکن متغیر است.
جوزف سباستین (Joseph Sebastian)، سرمایه‌گذار در شرکت سرمایه‌گذاری خطرپذیر بلوم ونچرز (Blume Ventures) می‌گوید: این تنها راه برای سرمایه محبوس ما است که بتواند دارایی غیرروپیه‌ای بخرد. با وجود رشد بازار سرمایه در سال‌های اخیر، کمتر از ۶‌درصد از دارایی‌های خانوارهای هندی در سهام بوده، در حالی که ۱۵‌درصد در طلا سرمایه‌گذاری شده است. در چین، حتی سرمایه‌گذاری داخلی هم می‌تواند دشوار باشد. بسیاری از صنایع سودده در اختیار دولت است و برای سرمایه‌گذاران خرد بسته مانده‌اند. بازارهای سهام چین، حتی پیش از تهدید ترامپ به وضع تعرفه‌های تجاری و ایجاد آشفتگی در بازار، در سطحی پایین‌تر از دوران اوج پاندمی معامله می‌شدند و فاصله زیادی با رکوردهای تاریخی داشتند.
بازار مسکن نیز دیگر مثل گذشته، مسیر مطمئنی برای ساخت ثروت نیست. قیمت خانه‌های نوساز نسبت به اوج خود در سال ۲۰۲۱، حدود ۵‌درصد کاهش یافته است. در همین مدت، قیمت طلا به ‌طور قابل توجهی رشد کرده؛ به ‌طوری که در پنج سال منتهی به پایان مارس، قیمت مرجع طلا در چین دو برابر شد و به ۷۳۷یوآن در هر گرم رسید؛ معادل بازده سالانه 4/‏15درصد. برای مردم سرزمین اصلی چین، طلا در شرایطی که اقتصاد رو به کندی می‌رود، جذاب‌تر شده است. جوانان چینی به ‌جای نگهداری پول در بانک که شاید تنها یک تا ۲ درصد سود سالانه نصیب‌شان کند، ترجیح می‌دهند مقادیر کوچکی طلا بخرند؛ حتی به ‌اندازه یک گرم. سیاست‌های دولتی هم این علاقه را تشدید می‌کند.
الکس هه ‌(Alex He)، معامله‌گر طلا در شهر شی‌آن ‌(Xi’an)، می‌گوید: وقتی بانک مرکزی چین طلا می‌خرد، مردم با خودشان می‌گویند: من هم باید طلا بخرم. این روزها گرایش از جواهرات به شمش و سکه بیشتر شده است که نشان می‌دهد خریدها بیشتر انگیزه سرمایه‌گذاری دارد تا فرهنگی. طلا نقشی حیاتی در تامین امنیت مالی هم دارد. در کشورهایی مانند چین، هند، پاکستان و بسیاری از نقاط جنوب شرق آسیا، کمتر از نیمی از افراد شاغل در سیستم بازنشستگی اجباری ثبت‌نام شده‌اند. در این کشورها، طلا به‌ عنوان حاشیه امن دوران پیری عمل می‌کند. این موضوع به‌ویژه برای زنان اهمیت دارد؛ زنانی که در بسیاری از کشورهای آسیایی از نظر درآمدی در سطح پایین‌تری نسبت به مردان قرار دارند و در برخی نقاط، مانند جنوب آسیا، اغلب دارایی‌ای به نام خودشان ندارند.
طلا همچنین به متعادل کردن جریان نقدی کشاورزان و بازرگانان که درآمدشان به شدت در معرض نوسانات اقلیمی و اقتصادی است، کمک می‌کند. مثل جوانان چینی، بسیاری از روستاییان هندی هم مبالغ اندکی را پس‌انداز می‌کنند تا در نهایت بتوانند طلا بخرند و در مواقع سخت به آن نقدشوندگی دسترسی داشته باشند. نارسایی نظام اسناد مالکیت زمین و توسعه‌نیافتگی بازار وام مسکن در هند، موانعی در مسیر وام گرفتن با وثیقه زمین ایجاد کرده است.
همین امر باعث شکل‌گیری بازاری پررونق و روزبه‌روز رسمی‌تر برای وام‌های مبتنی بر طلا شده است. شرکت موتوت (Muthoot)، بزرگ‌ترین موسسه وام ‌طلا در هند، وام‌ها را در کمتر از ۱۵‌دقیقه پرداخت می‌کند و در حال حاضر شاهد افزایش چشمگیر مراجعه وام‌گیرندگان طبقه متوسط است. میزان وام‌های مبتنی بر طلا در فاصله آوریل تا دسامبر سال گذشته، 68درصد رشد داشته، در حالی‌ که این عدد در ۹ماهه پایانی سال ۲۰۲۳ تنها 7/‏12درصد بود. تقاضای عظیم آسیا برای طلا- هرچند در سطح فردی منطقی و معقول به نظر می‌رسد- اما در سطح کلان، هزینه‌های قابل ‌‌توجهی به اقتصادهای این کشورها تحمیل می‌کند. اقتصاددانان معتقدند مبالغ هنگفتی که در طلا سرمایه‌گذاری می‌شود، می‌توانست در حوزه‌های مولدتری به کار گرفته شود. شکایت بزرگ‌تر اما به تاثیر این روند بر تراز تجاری کشورها برمی‌گردد.
سال گذشته بانک مرکزی تایلند، واردات سنگین طلا را عامل اصلی تبدیل مازاد حساب جاری این کشور به کسری دانست. در هند، طلا ۸‌درصد از کل واردات کشور را تشکیل می‌دهد و در برخی ماه‌ها، حتی به بزرگ‌ترین کالای وارداتی هند تبدیل می‌شود. در سال مالی منتهی به مارس۲۰۲۴، ارزش خالص واردات طلای هند ۴۵‌میلیارد دلار بود؛ عددی که تقریبا دو برابر کسری حساب جاری کشور است. این وضعیت به کاهش ارزش روپیه دامن می‌زند و همین کاهش، تقاضا برای طلا را بیش از پیش بالا می‌برد. از نگاه کلان اقتصادی، آقای جوزف سباستین(Joseph Sebastian) می‌گوید: طلا برای اقتصاد بد است اما از منظر شخصی و خرد، من همچنان ۲۰‌درصد از دارایی‌هایم را در طلا نگه می‌دارم. راه‌حل آسانی هم برای این وضعیت وجود ندارد. دولت‌ها می‌توانند سیاست‌هایی در پیش بگیرند که مردم را از خرید طلا بازدارند اما این کار تنها به رشد بازار سیاه و قاچاق می‌انجامد.
گزینه دیگر، افزایش تولید داخلی است، هرچند زمین‌شناسی و منابع معدنی ممکن است اجازه چنین کاری را ندهد. چین، بزرگ‌ترین تولیدکننده طلای جهان در سال ۲۰۲۳ بود و ۳۷۸‌تن طلا استخراج کرد، با این حال این رقم فقط اندکی بیش از ۴۰‌درصد از نیاز داخلی این کشور به طلا در قالب جواهرات و شمش را تامین می‌کند. تولید طلا در هند هم با وجود منابع سنگ معدن فراوان، در دهه‌های اخیر روندی نزولی داشته است. مقررات سختگیرانه و محدودکننده، مانع بهره‌برداری از این منابع شده و در سال ۲۰۲۲ هند تنها یک تن طلا تولید کرد، در حالی ‌که همان سال بیش از ۷۰۰‌تن طلا وارد کرد. دولت‌هایی که خواهان کاهش مصرف طلا هستند، ناچارند به اصلاحات عمیق‌تر و دشوارتر روی بیاورند، ازجمله گسترش بازارهای اعتباری، ساماندهی اسناد مالکیت زمین، تسهیل روندهای قضایی و آزادسازی جابه‌جایی سرمایه. اگرچه دلایل فرهنگی برای این علاقه همواره زیاد مطرح می‌شود اما در نهایت این اقتصاد و سیاست است که تضمین می‌کند مردم آسیا همچنان شیفته طلا بمانند.