چرا بازار متشکل ارزی راه‌اندازی نمی‌شود

مجیدرضا حریری*- اگر نقش مدیریتی بانک مرکزی را عامل اصلی کاهش قیمت ارز طی هفته‌های گذشته بدانیم، لازم به یادآوری است که عدم مدیریت صحیح بانک مرکزی در بازار ارز دلیل منطقی پرش پنج هزار تومانی قیمت ارز در فاصله زمانی دی‌ماه سال گذشته و اردیبهشت‌ماه سال‌جاری بوده است.
به این ترتیب بانک مرکزی به دنبال مدیریت ناصحیح خود بر بازار ارز در سال گذشته، به اتخاذ مکانیسم‌هایی در سال‌جاری روی آورده که بتواند با کنترل تقاضای ارزی بازار و مدیریت صحیح آن، بازار ارز را در مسیر کاهش قیمت قرار دهد.
اما این مهم را نمی‌توان دلیل اصلی کاهش قیمت ارز دانست، چه آنکه سیاستگذار در طول مدت بازگفته به اتخاذ سیاست‌های دیگری نیز روی آورده که اگر در ماه‌های گذشته نیز به اتخاذ آنها اهتمام می‌ورزید، می‌توانست شرایط کاهش قیمت ارز را پیشتر از این نیز فراهم کند.
به این ترتیب از دسترس خارج کردن دستگاه‌های پوز مستقر در دیگر کشورها و ممانعت از خروج بیشتر ارز از کشور تلاش دیگری است که بانک مرکزی در راستای کاهش قیمت ارز انجام داده است. همچنین افزایش قیمت ارز نیمایی به منظور کاهش فاصله قیمتی نرخ‌های نیمایی و بازار آزاد نیز دیگر تلاش مثبت بانک مرکزی است که توانست انگیزه ورود تجار به بازار آزاد را کاهش دهد و زمینه لازم برای بازگشت ارزهای صادراتی به کشور را فراهم کند و کاهش قیمت ارز را موجب شود.
مجموعه این عوامل اگرچه توانسته به کاهش تدریجی قیمت ارز منجر شود، اما لازمه حفظ ثبات ارزی بازار مدیریت صحیح قیمت‌ها و جلوگیری از کاهش ناگهانی قیمت‌هاست؛ موضوعی که می‌تواند به شکل‌گیری معاملات سفته‌بازی در بازار منجر شود.
بنابراین به نظر می‌رسد مجموعه تلاش‌های بانک مرکزی برای کاهش قیمت ارز برای آن است که وی را به نرخ دلخواه ارزی‌اش برساند تا شرایط لازم برای راه‌اندازی بازار متشکل ارزی فراهم شود. به این ترتیب دلیل تاخیر در راه‌اندازی بازار متشکل ارزی را می‌توان در تلاش سیاستگذار برای فراهم آوردن مقدمات مورد نیاز آن از جمله کاهش تفاوت عرضه رسمی ارز از طریق بانک مرکزی و ارز موجود در بازار آزاد دانست.با این حال به نظر نمی‌رسد مجموعه سیاست‌هایی که بانک مرکزی اتخاذ کرده، قادر به فراهم آوردن شرایط لازم برای تک‌نرخی کردن ارز باشد، چه آنکه تجربه پیشین بانک مرکزی در دهه ۸۰ نیز نشان می‌دهد که اعلام ارز تک‌نرخی با فاصله محسوس قیمت ارزهای موجود در بازار آزاد و در بانک‌های عامل بود؛ موضوعی که ریشه در طبیعت وجودی فاصله اندک قیمتی بین ارز موجود در صرافی‌ها و بانک‌ها دارد و بیانگر عدم امکان‌سنجی تک‌نرخی شدن ارز است.با همه اینها و در حالی که سیاستگذار از هیچ تلاشی برای کاهش قیمت ارز طی ماه‌های گذشته فروگذار نکرده است، اما هنوز هم نمی‌توان در رابطه با ذخایر ارزی بانک مرکزی نظر قطعی داد، چه آنکه در شرایط جنگ اقتصادی این اطلاعات محرمانه تلقی شده و تنها در اختیار گروه‌های دولتی قرار دارد.
*نایب رییس اتاق بازرگانی ایران و چین