چرا ساخت مسکن در اختیار پیمانکار است؟

مهر- الگوی ساخت پیمانکاری با همه تبعات منفی آن، هنوز هم اولین روش برای ساخت مسکن شناخته می‌شود. شیوه ساختی که به علت کُندی و گران بودن در مقابل ساخت مردمی قرار دارد.
امروز انبوه‌سازها نیز در کنار متقاضیان نهضت ملی مسکن از روند ساخت پروژه‌های دولتی پیمانکاری شکایت دارند و در چنین شرایطی مدل‌های جدید مردمی‌سازی می‌توانند راهگشای ساخت مسکن باشند.
تجربه طولانی شدن ۲۰۰هزار مسکن مهر دولت را مجاب کرد تا قرارداد دوجانبه‌ای بین خود و انبوه‌سازان پروژه‌های مسکن‌سازی دولتی استان تهران منعقد کند که برای هر مترمربع قیمت مشخص ۸میلیون و ۲۴۱هزار تومان را مدنظر قرار دهد؛مبلغی که در سال گذشته از سوی متولی بخش مسکن برای خانه‌سازی دولتی تعیین و در قرارداد درج شد. همین امر گله انبوه‌سازها را به همراه دارد. به عقیده این گروه حداقل هزینه ساخت هر مترمربع مسکن در پروژه‌های مسکونی ۴ طبقه، ۱۲میلیون و۷۰۰هزار تومان است. مردم طرف دیگر این داستان هستند که به علت کندی ساخت و نوع مصالح به کار رفته در ساختمان‌ها از اجرای پروژه‌ها رضایت ندارند.
در شرایطی این نارضایتی دو طرفه پدید آمده است که تجربه نشان داده مردمی‌سازی در عمل نتیجه بهتری به همراه خواهد داشت چراکه متقاضیانی که زمین ۹۹ساله را خودشان و به صورت مردمی ساختند امروز در خانه‌های خود ساکن شده‌اند که هم سریع‌تر ساخته شده و هم باکیفیت‌تر است.
نهضت ملی مسکن در حالی فعالیت خود را شروع کرد که یک دهه رکود ساخت‌وساز مسکن، کشور را با مشکل اساسی روبه‌رو کرده بود.
دولت برای گذر از این بحران اقدام به اجرای انواع طرح‌های ساخت‌وساز مسکن کرد. روش پیمانکاری، یکی از شیوه‌های مرسوم ساخت مسکن در کشور به حساب می‌آید که شیوه غالب ساخت مسکن در دهه۸۰ با پروژه مسکن مهر بود. شیوه ساخت پیمانکاری مسکن مهر و بهانه‌های هر روزه پیمانکارها، مانند تورم عمومی عاملی شد تا ساخت ۲۰۰هزار واحد آن ۱۳سال به طول انجامید.
دولت سیزدهم برای جلوگیری از این امر قراردادی با انبوه‌سازها منعقد کرد که برای ساخت هر مترمربع ساختمان ۸ میلیون و۲۴۱هزار تومان در نظر گرفته شد. مبلغی که به گفته خود انبوه‌سازها برای هر مترمربع در پروژه‌های مسکونی ۴ طبقه را ۱۲میلیون و۷۰۰هزار تومان است. حتی سازمان نظام مهندسی ساختمان نیز هزینه ساخت مترمربع واحد مسکونی حدود ۱۰میلیون تومان اعلام کرد.
البته به تازگی رییس بنیاد مسکن انقلاب اسلامی هزینه ساخت هر مترمربع مسکن در روستاها را ۵/۸میلیون تومان اعلام کرد که همین میزان به نسبت مبلغ اعلامی دولت بیشتر است. مبلغی که به گفته ایرج رهبر رییس هیات‌مدیره انجمن انبوه‌سازان مسکن استان تهران به روزنامه دنیای اقتصاد، باید برای ساخت هر مترمربع از این واحدها مبلغی حدود ۱۵میلیون تومان تمام باشد. مبلغی که به نسبت مقدار هزینه دولتی بسیار متفاوت است.
رییس هیات‌مدیره انجمن انبوه‌سازان گفت: «تاکنون انبوه‌سازان برآوردهای مختلفی از هزینه ساخت مسکن در دوره‌های زمانی مختلف به دولت ارائه داده‌اند اما تمام ارقامی که تاکنون تعیین شده با این برآوردها فاصله داشته است. به عبارت دیگر، انبوه‌سازها مانند مردم از ساخت پروژه‌های پیمانکاری ناراضی هستند. برای همین امر در نظر دارند تا پیشنهادهایی مانند ورود به حیطه مشارکت، تعدیل و ترمیم منبع مالی را تامین کنند.»
بانک‌ها حمایت لازم را برای ساخت پروژه‌های ملی نداشته‌اند و طبق آمار منتشرشده در گزارش خبرگزاری مهر آمده است طبق آمارهای قبلی از بین ۲۶ بانک ۱۸ بانک تسهیلات پرداختی نداشته‌اند. از بین بانک‌های فعال در کشور تنها بانک‌های مسکن، سپه، ملی، تجارت، ملت، صادرات، صنعت و معدن و توسعه صادرات تنها بانک‌هایی بودند که در تاریخ منتهی به ۳۱ فروردین ماه امسال جمعا ۵۹۶/۶۵۷ میلیارد ریال تسهیلات در نهضت ملی مسکن پرداخت کردند.به بیان دقیق‌تر، مجموع تسهیلات ودیعه مسکن پرداختی توسط بانک‌ها تا پایان فروردین ماه سال جاری نیز ۹۹۳/۳۲۸ میلیارد ریال بوده است که در این بخش هم عملکرد تعدادی از بانک‌ها صفر بوده است. ایرج رهبر نیز در اینباره اعلام کرد، روند طی مراحل اداری برای تامین مالی پروژه‌ها از جمله اختصاص تسهیلات و وام ساخت کند است. به بیان دیگر، در هر دو سوی پروژه‌های ساخت‌وساز مسکن، نارضایتی از پرداخت تسهیلات بانکی دیده می‌شود.
در حالی دولت براساس یکی از بندهای قرارداد منعقد شده با انبوه‌سازها مدت زمان ساخت این واحدها ۲۰ ماه یعنی معادل یک سال و ۸ ماه تعیین کرده است که به گفته رهبر این واحدها هم‌اکنون حدود ۱۰ تا ۱۵درصد پیشرفت فیزیکی داشته‌اند. همچنین جزئیات دیگر مفاد این قرارداد نشان می‌دهد، میزان در نظر گرفته شده دولت برای ساخت هر مترمربع حدود ۱۰۰میلیون تومان برای تکمیل یک واحد ۱۰۰متری کم دارد. برای همین امر، در یکی از بندهای این قراردادها اعلام شده است سازنده‌ها فاقد تعهد برای تامین آسانسور، پکیج، رادیاتور، کولر، نقاشی و کابینت هستند. به بیان ساده‌تر، سازنده‌ها واحدها را زمانی به متقاضیان تحویل می‌دهند که مراحل ساخت هنوز تکمیل نشده است.
یکی از روش‌هایی که دولت برای ساخت مسکن در این مدت در نظر گرفت، اهدای زمین اجاره ۹۹ساله به مردم برای ساخت مردمی بود. طرحی که شاید در ابتدا مخالف‌های بسیاری داشت اما به مرور نشان داد بهترین روش برای سرعت‌بخشی به ساخت مسکن کشور است. مردم در این روش زمین را بدون واسطه از دولت گرفته و خود به سلیقه و متناسب با میزان بودجه در نظر گرفته، می‌سازند. مدلی که پیشتر در شهرک امام علی شهرستان تفت برای پروژه مسکن مهر اجرایی شده بود. با این روش در نهضت ملی مسکن دولت توانسته در برخی استان‌ها تب مسکن را کاهش دهد. به عنوان مثال استان خراسان‌جنوبی و شهرستان گرمسار نمونه‌های موفق مردمی‌سازی در پروژه نهضت ملی مسکن هستند. با اجرای این شیوه دولت می‌تواند با حفظ شأن خود، تنها بر امر ساخت نظارت و رضایتمندی مردم را بیشتر کند.