چرا وزیر صمت باید مهندس معدن باشد؟

دکتر حسن منصوری*
نمی‌دانم از کجا شروع کنم بهتر است، اما از واحد‌های درسی رشته‌های مهندسی برق، مکانیک، کامپیوتر و معدن شروع کنیم. به لیست واحد‌های انتخابی که نگاه کنیم، می‌بینیم دروس پایه مشترک زیادی از جمله ریاضی، فیزیک، آمار و احتمالات، مبانی کامپیوتر، مقاومت مصالح، ترمودینامیک، مکانیک سیارات، اقتصاد مهندسی، محاسبات عددی و بین رشته‌های مهندسی برق، مکانیک و معدن وجود دارد. حال سوالی که به وجود می‌آید این است که چه دلیلی دارد یک مهندس معدن دروس پایه مهندسی برق و مکانیک را بخواند و درگیر مباحثی از مکانیکی سیارات گرفته تا ترمودینامیک و معادلات دیفرانسیل و اقتصاد مهندسی شود.
البته پاسخ این سوال را بعد از فارغ‌التحصیلی و زمانی که می‌خواهید معدن راه‌اندازی کنید، متوجه می‌شوید. در این بین برای پاسخ بهتر به این سوال می‌توان به ادوار مختلف نگاهی انداخت و این موضوع را بررسی کرد که یک کارفرما برای ریاست یک معدن، مهندس مکانیک، برق یا کامپیوتر را انتخاب می‌کند یا یک مهندس معدن را و چرا؟!
لاجرم انتخاب او مهندسی معدن است، چراکه اولا محیط معدنی، کار معدنی و استخراج و… نیاز به تخصص خاص مهندسی معدن دارد که در نگاه اول پای مهندسی برق، مکانیک و کامپیوتر را از انتخاب دور می‌کند. در محیط معدن و در چارچوب یک معدن، شاخه‌های مختلفی وجود دارد؛ از مکانیک برق، عمران، زمین‌شناسی گرفته و در نهایت به دلیل اینکه این کار همه این مباحث تخصصی را به هم وصل می‌کند، به یک مدیر کاربلد نیاز است.
پس مهندس معدن که همان رییس معدن است باید مدیریت یاد گرفته باشد و مهندسی مکانیک، برق، عمران و همچنین مدیریت را آموزش دیده باشد تا بداند تجهیزات مکانیکی و برق معدن از قبیل کمپرسور‌ها، پوسکاتل‌ها، ترانسفورماتور، لوکوموتیو، دیزل ژنراتورها یا دیوم ماشین، جرثقیل، دامپ تراک‌ها، نوار نقاله‌ها و بسیاری از وسایل و تجهیزات دیگر چگونه کار می‌کنند.
در واقع مدیر معدن باید پایه این دانایی در دروس مشترک با مهندسی برق، عمران، مکانیک، زمین‌شناسی را آموزش دیده باشد تا دست آخر بتواند تمام تجهیزات و دستگاه‌ها را به خدمت تولید بگیرد و در نهایت مجموعه معدنی را به بهره‌وری لازم برساند. بنابراین وقتی حرف از معدن زده می‌شود، اهمیت و اولویت مهندسی معدن نیز مورد توجه قرار می‌گیرد.
به عبارتی مهندس معدن باید پایه مهندسی عمران را بشناسد چرا که ساخت‌وساز و ایجاد سایت عمرانی در هر پروژه معدنی جزو لاینفک آن پروژه است. یعنی باید ادبیات ساختمان‌سازی نقشه‌ها و برنامه‌های کامپیوتری مربوطه را بشناسد که این مهم هم طی دروس مشترک با مهندسی عمران مهیا می‌شود. از طرفی باید گفت که مهندس معدن، اقتصاد مهندسی می‌خواند چراکه لازم است بداند محصولی که تولید می‌کند، باید بازار دوست باشد و زمینه مصرف آن در چرخه مصرف ماده معدنی فراهم باشد. از سوی دیگر مهندسی معدن فرآوری می‌داند و طی دروسی که می‌گذراند، کارخانه کنسانتره، گندله، لیچینک و… را می‌شناسد. به همین دلیل هیچ کارفرمای باهوشی، رییس معدن خود را از میان کسانی که به صورت تخصصی مهندسی معدن را نخوانده‌اند، انتخاب نمی‌کند.
واقعیت این است که مهندس معدن نرم‌افزارهای کامپیوتری از نرم‌افزار‌های مدیریتی تا نقشه‌برداری، استخراج، زمین‌شناسی و… را می‌آموزد و اینها همه مجموعه دانایی یک مهندس معدن است حتی در بحث مدیریت کارخانه‌های فرآوری نیز، مهندسی معدن ترجیح داده می‌شود، چراکه در حوزه معدن، تخصص در این حوزه از اهمیت ویژه‌ای برخوردار است.
همه اینها را گفتیم که بگوییم با این اهمیتی که تخصص در حوزه معدن دارد و حتی کارفرمایان هم برای اداره معادن خود از تخصص مهندسان معدن بهره می‌گیرند، چطور دولت برای وزارت صنعت، معدن و تجارت که متولی بخش صنعت و معدن است و وظیفه اداره کردن یک معدن در مقیاس بزرگ که مجموعه معادن کوچک را شامل می‌شود برعهده دارد، از افرادی غیرمتخصص برای اعطای پست وزارت استفاده می‌کند و وزیر مربوطه غیر از تخصص مهندسی معدن آن هم از نوع خاک‌خورده معدن انتخاب می‌شود؟!
درخواست بنده و اغلب کارفرمایان صنعت، معدن و تجارت از رییس‌جمهوری، نمایندگان مردم در مجلس و دیگر مسوولان عالی‌رتبه کشور این است که برای یک بار هم شده سکان مدیریت و وزارت صمت را به اهل آن واگذار کنید و از بهترین متخصصان معدنی کشور که سابقه تولید و همچنین سابقه مدیریت چند صد نفر پرسنل را دارند، برای مدیریت این وزارتخانه عریض و طویل کمک بگیرید. هرچند تعداد این افراد کم است، اما به هر حال پیدا کردن آنها کار دشواری نیست و می‌توان با مراجعه به اداره صمت هر استان، بهترین و متخصص‌ترین افراد که سرشناس هم هستند را از دل بخش خصوصی پیدا کرد و یکی از آنها را در راس امور و سیاستگذاری‌های حوزه معدن قرار داد.
قطعا با مشکلاتی که اکنون گریبانگیر کشور است، این انتخاب می‌تواند سهم ارزشمندی در تولید ناخالص داخلی داشته باشد. این در حالی است که اگر وزارت صمت به اهل آن سپرده شود، بهتر می‌داند که معاونت معدنی، صنعتی و تجاری خود را از میان چه افرادی انتخاب کند و یا اینکه برای موفقیت در تمامی این حوزه‌ها، چه سیاست‌هایی را مدنظر قرار دهد که لازم نباشد هر‌از‌چندگاهی پای جدا‌سازی وزارت صمت و یا ایجاد وزارت بازرگانی به صورت مستقل یا ایجاد وزارت معادن و فلزات به میان بیاید.
* کارشناس معدن