چشم‌انداز مبهم حمایت دولت از بورس

گروه بورس- آخرین روزهای آذرماه سال جاری بود که ستاد اقتصادی دولت، ۱۰ بند را در حمایت از بازار سرمایه تصویب کرد تا پس از ماه‌ها ریزش و ترس، جان تازه‌ای به بازار دمیده شود. اگر چه در همان ابتدا نیز بسیاری از بندهای این بسته حمایتی غیرقابل اجرا می‌نمود اما بندهایی از آن، که بیشتر مورد توجه قرار داشت می‌توانست ریسک‌های تحمیلی بودجه را از سر شرکت‌های حاضر در بازار سرمایه بردارد. از میان ۱۰ بند مصوبه ستاد اقتصادی دولت، تعیین نرخ گاز خوراک صنایع و سیاست‌های بانک مرکزی در تعیین نرخ بهره بین‌بانکی مورد توجه ویژه سرمایه‌گذاران قرار گرفت. در همین حال تقویت مالی صندوق تثبیت بازار سرمایه نیز از دیگر موارد این بسته بود که با مانور رسانه‌ای وزیر اقتصاد و مسوولان سازمان بورس همراه شد. با این حال اما با گذشت یک ماه از تصویب این بسته هنوز از ابلاغ بندهای آن به مجلس برای اصلاح لایحه بودجه ۱۰۴۱ خبری نیست و بر همین اساس همچنان ابهام نرخ خوراک بر سر صنایع بازار سنگینی می‌کند. در این میان خبرهای درگوشی از دولت، اهالی بازار سرمایه را به این باور رسانده بود که این سازمان برنامه‌وبودجه است که از الحاق این بندها به لایحه بودجه و قانونی شدن تصمیمات ستاد اقتصادی دولت ممانعت می‌کند. زمزمه‌هایی که در نهایت رئیس سازمان برنامه‌وبودجه را به واکنش واداشت تا در توئیتی از موافقت این سازمان با اجرای مصوبه ۱۰بندی ستاد اقتصادی دولت برای حمایت از بورس خبر دهد. با این حال اما باید تاکید داشت که این واکنش در پی تحرکات رییس سازمان بورس مبنی بر نامه‌نگاری با معاونت اول رییس‌جمهوری و وزیر نفت در راستای ابلاغ مصوبات ستاد اقتصادی دولت و همچنین رفع اشکال از فرمول تعیین نرخ گاز خوراک پتروشیمی‌ها رخ داده است.
مسعود میرکاظمی رییس سازمان برنامه‌وبودجه روز گذشته در حساب کاربری خود در توئیتر نوشت: «سازمان برنامه‌وبودجه بر اجرای مصوبه ۱۰بندی ستاد اقتصادی دولت برای حمایت از بورس تاکید دارد؛ دولت علاوه بر برداشتن گام‌های عملی به حل ریشه‌ای مشکلات بازار سرمایه کمک خواهد کرد.» این واکنش همان‌گونه که گفته شد در ادامه خبرهایی درباره ممانعت سازمان برنامه از اجرایی شدن بسته حمایتی دولت صورت گرفته است. با این حال اما رییس سازمان بورس و اوراق بهادار هم روز سه‌شنبه در دو نامه به معاون اول رییس‌جمهوری و وزیر نفت به ترتیب خواستار ابلاغ مصوبات ده‌گانه ستاد هماهنگی اقتصادی دولت و تغییر فرمول نرخ گاز خوراک پتروشیمی‌ها شده بود. بر همین اساس به نظر می‌رسد پیگیری‌های صورت گرفته از سمت اهالی بازار سرمایه بوده است که سازمان برنامه را دست‌کم در حرف به موافقت با مصوبات حمایتی دولت واداشته است. رییس سازمان بورس و اوراق بهادار با توجه به اهمیت حمایت نهادهای قانونی در مدیریت ریسک بازار و درخواست فعالان بازار سرمایه در نامه‌ای به معاون اول رییس‌جمهوری با توجه به بررسی بودجه در کمیسیون تلفیق خواستار ابلاغ مصوبات ده‌گانه حمایتی از بازار سرمایه شد. مجید عشقی در نامه به محمد مخبر آورده است: «عطف به مصوبات بیست‌وششم دی‌ماه ۱۴۰۰ هیات وزیران در خصوص پیشنهادات ۱۰گانه حمایت از بازار سرمایه در قانون بودجه ۱۴۰۱، از آنجا که لایحه بودجه ۱۴۰۱ در حال بررسی در کمیسیون تلفیق است، لیکن مصوبات اصلاحی مذکور تاکنون به مجلس ابلاغ نشده است.
خواهشمند است دستور فرمایید اصلاحات بودجه در راستای حمایت از بازار سرمایه به مجلس ارسال و پیگیری‌های لازم از طرف سازمان برنامه‌وبودجه جهت تصویب آن در مجلس انجام شود.» در حالی مجید عشقی خواستار ابلاغ مصوبات به مجلس شده است که پیش از این احسان خاندوزی وزیر اقتصاد نیز وعده ارسال زودهنگام مصوبات ستاد اقتصادی به مجلس را داده و تاکید کرده بود این اقدام به سرعت انجام خواهد شد. با این حال اما در حالی این مصوبات اصلاحی هنوز به دست مجلس نرسیده است که مدتی است کمیسیون تلفیق چکش‌کاری بودجه را آغاز کرده است.
بازی با نرخ خوراک
رییس سازمان بورس همچنین در نامه‌ای دیگر به وزیر نفت، با توجه به فرمول تعیین نرخ گاز خوراک پتروشیمی‌ها در بودجه ۱۴۰۱ خواستار تغییر این فرمول شده است. عشقی در نامه‌ای که اخیرا به جواد اوجی ارسال کرده آورده است: «پیرو مکاتبات قبلی در خصوص ایرادات فرمول تعیین قیمت گاز خوراک صنایع پتروشیمی به استحضار می‌رساند لحاظ قیمت گاز طبیعی در‌ هاب‌های NBT انگلیس و TTF هلند که به دلیل هزینه‌های انتقال گاز از روسیه به شدت افزایش پیدا کرده است، در فرمول تعیین قیمت گاز خوراک واحدهای پتروشیمی باعث شده که برخلاف مفاد قانون تنظیم بخشی از مقررات دولت، قیمت‌های تعیین‌شده برای صنایع داخلی به هیچ‌وجه رقابتی نبوده و نه تنها باعث جذب سرمایه‌گذاران داخلی و خارجی نمی‌شود بلکه به تدریج باعث خواهد شد زیان‌های سنگینی به صنایع مختلف و همچنین بازار سرمایه وارد شود.» به پیوست این نامه همچنین نامه انجمن کارفرمایی صنعت پتروشیمی مبنی بر لزوم اصلاح فرمول تعیین قیمت گاز خوراک شرکت‌های پتروشیمی و حذف‌ هاب‌های اروپایی ارسال شده تا این مساله با دید تخصصی مورد بررسی قرار گیرد. گفتنی است نرخ گاز خوراک پتروشیمی‌ها در بودجه ۱۰۴۱ که اثر دومینوواری بر نرخ گاز صنایع فولادی و سیمانی دارد، طی هفته‌های اخیر حاشیه‌ساز شده است. تحلیلگران بنیادین بازار سرمایه تاکید می‌کنند فرمول تعیین نرخ گاز پتروشیمی‌ها بر اساس ساختاری معیوب و قدیمی طراحی شده که دیگر کارکرد ندارد و تنها سبب ایجاد نوسان در هزینه‌های شرکت‌های ایرانی می‌شود. گفتنی است از سال ۹۴ قرار شده که فرمول خوراک پتروشیمی‌ها با احتساب میانگین دو‌ هاب تولیدکننده و دو‌ هاب مصرف‌کننده، تعیین شود. در این میان‌ هاب‌های مصرف‌کننده در این فرمول در مناطق سردسیری قرار گرفته‌اند که در فصول سرد سال با افزایش قیمت گاز روبه‌رو هستند. در همین حال طی فصول سرد نرخ گاز صادراتی روسیه به این مناطق نیز با رشد مواجه می‌شود. از همین‌ رو گفته می‌شود گنجاندن‌ هاب مناطق مصرف‌کننده سردسیر در فرمول محاسبه نرخ خوراک گاز پتروشیمی‌ها عملا ریسک‌های فصلی زیادی را به شرکت‌های ایرانی تحمیل می‌کند. در همین حال سقف نرخ گاز در مصوبه دولت که روز یکشنبه هم مورد تصویب هیات وزیران قرار گرفت، تعیین نشده است. به گفته تحلیلگران، در حال حاضر قیمت گاز حدود ۳۰ سنت یعنی معادل ۷۰۰۰ تومان در هر مترمکعب است؛ این در حالی است که پیش از این و در بسته اولیه حمایت از بازار سرمایه گفته شده بود سقف نرخ این سوخت پنج هزار تومان خواهد بود. بر همین اساس اکنون ابهام مهم و تعیین‌کننده‌ای در مورد نرخ گاز خوراک پتروشیمی‌ها در بازار سرمایه ایجاد شده است.
گفتنی است طی روزهای اخیر حاشیه‌های زیادی پیرامون نحوه تعامل دولت و مجلس در بحث حمایت از بازار سرمایه ایجاد شده است. انتشار فیلمی از جلسه وزیر اقتصاد و رییس سازمان بورس با کمیسیون اقتصادی مجلس نمونه‌ای از آن بوده است. در همین حال تعلل دولت در ارسال بندهای اصلاحی بودجه که در ستاد اقتصادی دولت تحت عنوان حمایت از بازار سرمایه تصویب شده بود، این تردید را ایجاد کرده که آیا دولت عملا اراده‌ای برای حمایت از بازار سرمایه دارد یا تنها به اقدامات رسانه‌ای مقطعی بسنده می‌کند؟ بر همین اساس بازار سرمایه در واکنش به این ابهامات، همچنان سرخپوش باقی مانده و کانال ۳/۱ میلیون واحدی را نیز از دست داده است. حتی روز گذشته نیز که شاخص‌سازها به عنوان اهرم رشد شاخص کل عمل کرده و اندکی صعود را به ارمغان آورده‌اند اما نمادهای کوچک و متوسط بازار همچنان در وضعیت قرمز قرار داشتند تا شاخص هم‌وزن که ملاک مناسب‌تری برای تشریح وضعیت بازار سرمایه است، در مدار نزولی باقی بماند.