چنبره قاچاقچیان

گروه بازرگانی- به باور صاحب‌نظران اقتصادی در حال حاضر ایران تنها نام بزرگ‌ترین تولید‌کننده زعفران در دنیا را یدک می‌کشد و منابع مادی عمده از تولید این محصول ارزشمند نصیب دیگر کشور‌ها می‌شود. به عبارت دیگر با وجود اینکه انحصار تولید طلای سرخ به عنوان یکی از محصولات کشاورزی مهم در اختیار کشاورزان ایرانی قرار دارد اما در نهایت شاهد این هستیم که ۹۰درصد صادرات زعفران ایران به ۱۰ کشور نظیر امارات، اسپانیا، هنگ‌کنگ و ویتنام انجام می‌شود که آنها نیز زعفران ایرانی را با بسته‌بندی‌های خود به دیگر کشورها صادر می‌کنند. به این ترتیب این روزها انحصار فروش و سودآوری زعفران در اختیار کشورهایی از جمله اسپانیاست به طوری که حتی دنیا هم زعفران ایران را به نام ایران نمی‌شناسد. نکته جالب توجه این روزها حتی تجار چینی نیز اقدام به جمع‌آوری زعفران از بازارهای کشور ما می‌کنند و سپس محصولات خریداری شده را خارج از مرزهای ایران ۵ تا ۱۰ برابر قیمت خرید می‌فروشند. از طرفی قاچاق پیاز زعفران به افغانستان نیز دیگر چالشی است که طی سال‌های اخیر اقدام قابل توجهی برای جلوگیری از آن انجام نشده است. در این خصوص البته مجری طرح گیاهان دارویی وزارت جهاد کشاورزی خیال همه را راحت کرد و گفت که تولید زعفران در دنیا با قاچاق پیاز زعفران می‌چرخد و با توجه به اینکه مرزهای کشور نیز زیاد است نمی‌توان جلوی آن را گرفت. حسین زینلی همچنین معتقد است که با توجه به خسارت بارش باران آبان‌ماه به تولید زعفران و کاهش ۷۰ تنی تولید آن و از طرفی تقاضای بالای موجود در بازار، قیمت هر کیلوگرم زعفران ممکن است سه تا چهار میلیون تومان افزایش یابد.
دلال‌بازی تجار چینی
اما آنچه در این زمینه منجر به گلایه تجار و فعالان اقتصادی شده به مشکلات موجود در فضای کسب‌و‌کار و همچنین محدودیت‌های صادراتی از جمله بازگشت ارز حاصل از صادرات برمی‌گردد. به باور فعالان این حوزه، دولت اقداماتی را در دستور کار قرار داده است که منجر به کاهش تولید و صادرات زعفران و در مقابل رشد قاچاق این محصول شده است. در حالی که هر چه زودتر باید برای رفع مشکلات در این بخش چاره‌ای اندیشید. چرا که طی سال‌های گذشته مسوولان و دولتمردان اجازه دادند که از جیب کشاورزان ایرانی دزدی آشکار انجام شود و در نهایت نیز این موضوع به نفع دلالان خارجی تمام شود.
در همین خصوص عضو شورای ملی زعفران گفت: مشکل نقل‌و‌انتقال پول و الزام صادرکنندگان به رفع تعهد ارزی موجب شده حضور صادرکنندگان ایرانی زعفران در بازار کمرنگ شود. علی حسینی با بیان اینکه هرگاه دولت‌ها برای صادرات روان و قانونی مشکل ایجاد کنند پدیده قاچاق رونق می‌گیرد، گفت: به دلیل مشکلاتی که برای صادرات زعفران ایجاد شده قاچاق آن رشد کرده است.وی اضافه کرد: در حال حاضر ما شاهد این هستیم که چینی‌ها به راحتی به کشور ما می‌آیند و در طول یک‌ماه روزانه ۳۰۰ تا ۴۰۰ کیلوگرم زعفران خرید و آن را با خود از کشور خارج می‌کنند.
حسینی با اشاره به اینکه ما نمی‌دانیم چینی‌ها چگونه این زعفران‌ها را به خارج از کشور منتقل می‌کنند، گفت: چینی‌ها کارت بازرگانی ندارند و احتمال دارد که از کارت‌های اجاره‌ای برای این منظور استفاده کنند یا اینکه به شکل قاچاق زعفران را از کشور ما بیرون ببرند.
وی با بیان اینکه سالانه حدود ۵۰ تا ۶۰ تن زعفران به چین می‌رود، افزود: بخش عمده این محصول را خود چینی‌ها می‌خرند و می‌برند. در واقع آنها در ابتدای فصل برداشت، زعفران را به قیمت ارزان از کشاورزان خریداری می‌کنند و سپس آن را خارج از مرزهای ما ۵ تا ۱۰ برابر قیمت خرید می‌فروشند به طوری که می‌توان گفت ارزش‌افزوده اصلی نصیب تولیدکنندگان و صادرکنندگان ایرانی نمی‌شود.
نامه‌نگاری‌های بی‌نتیجه
عضو شورای ملی زعفران با اشاره به اینکه چین محصول زعفران را در لیست گیاهان دارویی قرار داده و سخت‌گیری‌های خاصی برای واردات آن دارد، گفت: به دلیل این سختگیری‌ها ما قادر به صادرات زعفران به این کشور نیستیم و معمولا صادرات به هنگ‌کنگ یا ویتنام انجام می‌شود و بعد از آنجا به چین می‌رود.
حسینی به مشکلات به‌وجود آمده برای صادرکنندگان ایرانی به دلیل بحث پیمان‌سپاری و تعهد ارزی اشاره کرد و افزود: اگر ایرانی‌ها زعفران را به هنگ‌کنگ یا ویتنام ببرند باید ارز حاصل از آن را به کشور بازگردانند که کار سختی است اما کسانی که آن را قاچاق می‌کنند ملزم به این کار نیستند. بنابراین صادرکنندگان ایرانی نمی‌توانند با قاچاقچیان رقابت کنند.
وی با اشاره به اینکه میز زعفران در سازمان توسعه و تجارت و دفتر گیاهان دارویی وزارت جهاد کشاورزی وظیفه دارند به این مسائل رسیدگی کنند، تصریح کرد: ما مرتب در نامه‌نگاری‌ها و جلساتی که با مسوولان مربوطه داشتیم این مشکلات را به اطلاع آنان رساندیم و آنها در جریان چالش‌هایی که بحث تعهد ارزی برای صادرکنندگان ایجاد کرده هستند اما تاکنون اقدامی برای حل آن انجام نداده‌اند.
دولت تشکل‌ها را دور می‌زند
وی در بخش دیگری از صحبت‌های خود با اشاره به حضور سازمان مرکزی تعاون روستایی در بازار زعفران گفت: آن‌طور که خود سازمان اعلام کرده آنها تا آخر آذرماه اقدام به خرید زعفران کشاورزان می‌کنند اما اشکالی که در کار آنان وجود دارد این است که مطالبات کشاورزان را به موقع نمی‌پردازند. اوبا بیان اینکه خرید سازمان مرکزی تعاون روستایی موجب شده قیمت زعفران بیشتر افت نکند، افزود: اما در حوزه افزایش قیمت، خرید تاثیر چندانی نداشته است.
حسینی قیمت هر کیلوگرم زعفران را در حال حاضر حداقل هشت میلیون تومان و حداکثر ۵/۹ میلیون تومان عنوان کرد و گفت: در این بین عده‌ای افراد سودجو زعفران‌های بی‌کیفیت را نیز تحویل دولت داده‌اند و این به دلیل عدم مشورت و استفاده از حضور بخش خصوصی در این زمینه است.
وی با اشاره به اینکه دولت سه دوره است که اقدام به خرید زعفران می‌کند، ادامه داد: با وجود حضور فعال تشکل‌های کشاورزی در حوزه زعفران، دولتمردان تعاملی با آنها ندارند و با تشکل‌ها مشورت نمی‌کنند. زمانی هم که از آنها انتقاد می‌کنیم ناراحت می‌شوند. این در حالی است که باید از مسوولان مربوطه سوال کرد چرا تشکل‌های تولیدی را دور می‌زنید و حاضر به تعامل نیستید.
لزوم تشکیل سندیکای قدرتمند
در این زمینه همچنین معاون وزیر جهاد کشاورزی با اشاره به لزوم فعال شدن بخش بازرگانی زعفران در وزارت صمت گفت: دیگر وقتش رسیده که کشوری که ۹۰ درصد زعفران جهان را تولید می‌کند، وارد مکانیسم‌های مدرن بازاریابی شود. حسین شیرزاد اظهار کرد: براساس پیش‌بینی‌های وزارت جهاد کشاورزی در سال جاری بیش از ۵۰۰ تن زعفران در ایران تولید خواهد شد. مدیرعامل سازمان تعاون روستایی ایران افزود: در ماه گذشته و در فصل برداشت شاهد حضور دلالان در بازار زعفران بودیم که به دنبال پیش‌خرید زعفران ۱۷ درصد زیر قیمت بازار بودند و همین مساله باعث شد قیمت زعفران در بازار سقوط آزادی را تجربه کند. برای همین منظور سازمان تعاون روستایی برای خرید توافقی این محصول وارد عمل شد. به طوری که بعد از ورود سازمان تعاون روستایی، قیمت زعفران در بازار بیش از ۱۹ درصد در درجه‌های کیفی مختلف به نفع کشاورزان افزایش یافت.
معاون وزیر جهاد کشاورزی در ارتباط با مشکلات حضور زعفران ایران در بازارهای بین‌المللی و دلیل فروش با برند اسپانیا گفت: شرکت‌های تولید و صادر‌کننده زعفران در ایران برندهای پرقدرتی در دنیا ندارند به همین منظور نتوانسته‌اند سهم مناسبی از بازارهای بین‌المللی را به دست آورند.
شیرزاد تاکید کرد: لازم است که سندیکای قدرتمند از تجار زعفران در کشور تشکیل، بخش بازرگانی زعفران در وزارت صنعت، معدن و تجارت فعال و زنجیره‌های زعفران تقویت شود. وی اظهار کرد: تجار ایرانی زعفران در برخی موارد با یکدیگر رقابت مخربی نیز دارند که لازم است در این ارتباط همراهی بیشتری وجود داشته باشد. وی اظهار کرد: در عمده کشورهای اروپایی باید فروشگاه عرضه زعفران ایرانی داشته باشیم و ایرانیان در نمایشگاه‌های بین‌المللی حضوری فعال داشته باشند. حتی باید بتوانیم زعفران ایرانی را در فرودگاهای بین‌المللی معرفی کنیم ولی هیچ‌کدام از این کارها انجام نمی‌شود.
نمی‌توان جلوی قاچاق پیاز زعفران را گرفت
در این خصوص همچنین مجری طرح گیاهان دارویی وزارت جهاد کشاورزی گفت: بنا به پیشنهاد تجار بزرگ ایرانی، سازمان بین‌المللی به نام «اوسک» در حوزه زعفران در حال ایجاد است تا کشورهای تولید این محصول در دنیا با محوریت ایران گرد هم آیند. حسین زینلی با بیان اینکه ۹۰ درصد تولید زعفران جهان کماکان در ایران انجام می‌شود، اظهار کرد: در سال جاری نیز دو هزار هکتار به سطح زیر کشت این محصول در کشور اضافه شده و از ۱۱۵ به ۱۱۷ هزار هکتار رسیده است.
وی افزود: تولید زعفران در ایران ۴۳۰ تن است و فاصله زیادی با دیگر کشور‌های تولید‌کننده زعفران در جهان دارد به طوری که کل زعفرانی که در دنیا تولید می‌شود ۵۰۰ تن است و در کشورهای مانند افغانستان، چین، هندوستان و اسپانیا در مجموع ۷۰ تن زعفران تولید می‌شود. مجری طرح گیاهان دارویی وزارت جهاد کشاورزی ادامه داد: کشورهای دیگر مانند آلمان که به تازگی اقدام به تولید زعفران می‌کنند رقیبی برای کشورمان نیستند زیرا دیگر کشورها شرایط مناسب برای تولید زعفران مانند ایران را ندارند.
به گفته وی، تولید زعفران در دنیا با قاچاق پیاز زعفران می‌چرخد و با توجه به اینکه مرزهای کشور نیز زیاد است نمی‌توان جلوی آن را گرفت از طرفی دانش و تکنولوژی بشر امروز به حدی است که اگر کشوری بخواهد می‌تواند پیاز زعفران را نیز در کشور خود تولید کند.
ایجاد سازمان جهانی اوسک با محوریت ایران
وی در ادامه اظهار کرد: با تلاش‌هایی که توسط بازرگانان ایرانی در حال انجام است، عقب‌ماندگی ایران در بازار صادراتی این محصول در جهان، فروش با ارزش‌افزوده بالا و در اوزان کوچک و با برند خودمان در حال رفع شدن است. مجری طرح گیاهان دارویی وزارت جهاد کشاورزی گفت: در صورتی که بودجه به این مهم اختصاص یابد، بخش خصوصی ایران سازمانی به نام «اوسک» مانند اوپک در حوزه زعفران ایجاد می‌کند تا کشورهایی که در حوزه تولید این محصول در دنیا فعال هستند با محوریت ایران گردهم جمع شوند.او افزود: در صورتی که بتوانیم اوسک را شکل دهیم می‌توانیم بازار بین‌المللی زعفران را از دست اسپانیا خارج کنیم. این مقام مسوول تاکید کرد: بخش خصوصی این طرح را مطرح کرده است اما برای تحقق آن باید وزارت صنعت، معدن و تجارت پیگیری لازم را داشته باشد.