چک به موبایل می‌آید

گروه اقتصادی- یکی از ثمرات مکانیزه کردن فرآیندهای پولی و بانکی علاوه بر سهولت و تسریع انجام کارها، فراهم آوردن امکان کنترل بیشتر و جلوگیری از سوءاستفاده‌های افراد سود‌جو است‌. در همین راستا بانک مرکزی در خصوص چک به عنوان ‌ابزار پرداخت مقبول در جامعه، در تلاش است تا امکان سوءاستفاده از آن را به حداقل میزان ممکن برساند‌.
به منظور رفع این مشکلات بانک مرکزی در طول دو سال گذشته سامانه‌ای در دست بررسی دارد که بانک‌ها را از گردش لاشه چک بی‌نیاز می‌کند‌. در واقع اصل چک پس از اسکن در بانک بستانکار و درج اقلام اطلاعاتی آن در سامانه بایگانی خواهد شد که این پروژه با نام چکاوک شناخته می‌شود‌.
با توجه به گسترش روزافزون تلفن‌های همراه در جامعه و نیز در راستای ساماندهی تبادلات چک در شبکه بانکی شرایطی فراهم شده که چک‌های الکترونیک به زودی و از سال آینده در دسترس عموم قرار گیرند‌. این چک‌ها از قابلیت صدور و پیگیری از طریق تلفن‌همراه نیز برخوردارند‌.
بعد از اینکه از سال گذشته سامانه چکاوک رسما کار خود را آغاز کرد و مبادلات تصویری چک شروع شد، به تدریج تاکنون در ۲۴ هزار شعبه بانکی تکمیل شده است‌. با اجرای این طرح فیزیک و لاشه چک گردش نمی‌کند، بلکه این تصویر چک است که مبادله شده و در هر جایی از کشور قابل پردازش خواهد بود‌.
اما در کنار توسعه چکاوک و مبادلات تصویری، قرار بر این است تا چک‌های الکترونیک به زودی به شبکه بانکی وارد شوند‌. در این حالت دیگر کاغذی در کار نیست‌، به‌طوری که چک‌های الکترونیک از طریق گوشی‌های تلفن‌همراه صادر شده و کاربر از طریق گوشی موبایل خود چک را منتقل می‌کند و در همان لحظه می‌توان متوجه شد که آیا چک کارسازی شده است یا خیر، در این حالت سرعت دریافت اطلاعات از عاقبت چک به‌طور قابل ملاحظه‌ای افزایش می‌یابد‌.
این تغییر البته در شرایطی اتفاق خواهد افتاد که به‌طور همزمان دسته‌چک صادر می‌شود و از طریق چکاوک قابل معامله خواهد بود‌. از سوی دیگر چک‌های الکترونیک که از طریق موبایل قابل انتقال هستند در شبکه بانکی وجود دارد‌. این روند تا حدود پنج تا شش سال به‌طور همزمان ادامه خواهد داشت تا به تدریج چک‌های کاغذی از چرخه مبادلات حذف شود‌.
گله سیف از چکاوک
با این حال اخیرا رییس کل بانک مرکزی با اینکه اقدامات انجام شده در زمینه فناوری اطلاعات و همچنین توسعه شبکه‌های مختلف از جمله پرداخت‌های الکترونیک، نظام مدیریت امنیت داده، هویت‌سنجی بانکی و به ویژه طراحی و پیاده‌سازی سامانه‌های صدور یکپارچه الکترونیکی دسته‌‌چک را مثبت ارزیابی کرد، اما عملکرد مناسب طرح چکاوک برای مبادلات تصویری چک را پیش‌نیاز ارتقای عوامل امنیتی و استانداردسازی طراحی و چاپ دسته‌چک برشمرده ‌است‌.
سیف نسبت به عدم مکانیزه بودن فرآیند پذیرش چک در سامانه چکاوک به دلیل هزینه‌های زیادی که می‌تواند به جهت اشتباهات عملیات تصدی‌گری به نظام بانکی وارد کند، گله کرده و گفته بانک مرکزی برای رفع این مشکلات در حال طراحی و پیاده‌سازی سامانه صدور یکپارچه الکترونیکی دسته‌چک (سیار) است‌.
با این حال رییس کل بانک مرکزی استانداردسازی و افزایش ضریب امنیتی دسته‌چک را مورد توجه قرار داده و عنوان کرده است که ورود اطلاعات در فرم‌های واگذاری چک در سامانه چکاوک با دقت بیشتر و میزان خطای کمتری نسبت به گذشته همراه شده است‌.
سال جدید همراه با چک الکترونیکی
از سوی دیگر مدیرکل فناوری اطلاعات بانک مرکزی با اعلام عملیاتی شدن حذف فیزیکی لاشه چک در ۲۴ هزار شعبه بانکی در قالب طرح چکاوک اظهار امیدواری کرد که از سال آینده چک الکترونیکی وارد بازار خواهد شد‌.
در همین راستا ناصر حکیمی در برنامه تیتر دیشب شبکه خبر با اعلام معامله پنج برابر تولید ناخالص ملی با ابزارهای پرداختی الکترونیکی در سال گفت: سالانه پنج برابر تولید ناخالص ملی کشورمان توسط ابزارهای پرداختی الکترونیکی معامله می‌شود‌.
این مقام مسوول ادامه داد: حجم سامانه‌هایی که مردم در زمینه بانکی استفاده می‌کنند به قدری زیاد است که اگر کوچک‌ترین خدشه‌ای در کیفیت این سامانه‌ها ایجاد شود، حجم تقلب و سوءاستفاده از حساب‌های مردم بالا خواهد رفت و منجر به توقف آن سامانه خواهد شد‌.
وی تصریح کرد: البته ممکن است کلاهبرداری‌هایی انجام شود اما این کلاهبرداری‌ها در نتیجه فریب افراد است نه اشکال سامانه‌های بانکی‌.
حکیمی با اشاره به اینکه کارت‌های بانکی در کشور ما بسیار مرسوم است، گفت: ۸۰ هزار میلیارد تومان در ماه فقط با کارت در شبکه شاپرک خرید می‌شود و دو برابر این مبلغ پرداخت‌های تجاری از طریق سامانه ساتنا انجام می‌شود‌. حکیمی در ادامه گفت: از طریق «پایا» هم به همین میزان تسویه انجام می‌شود و به اندازه همین مبلغ تبادلات اشخاص از طریق کارت به کارت و حواله‌جات داریم‌. مدیرکل فناوری اطلاعات بانک مرکزی با بیان اینکه طرح چکاوک در ۲۴ هزار شعبه بانکی کشور تکمیل شد و به انجام رسید، گفت: با اجرای این طرح، فیزیک یا لاشه چک گردش نمی‌کند و تصویر آن مبادله می‌شود و چک‌ها در هر جای کشور قابل پردازش است‌.
مدیرکل فناوری و اطلاعات بانک مرکزی افزود: بخش دیگری از این طرح که در برنامه سال آینده است، این است که چک الکترونیکی تعریف می‌شود که از طریق گوشی همراه صادر می‌شود و کاغذی نیست‌. ویژگی‌های این چک این است که از طریق گوشی همراه به گوشی منتقل می‌شود همچنین همان لحظه می‌توان متوجه شد که آیا این چک کارسازی می‌شود یا خیر؟
وی گفت: شبکه شاپرک هر روز ۵۰ هزار واقعه امنیتی دارد‌. حکیمی درباره کارت‌های اعتباری هم گفت: قبلا کل مصارف بانک‌ها صرف بنگاه‌های بزرگ اقتصادی می‌شد اما سیاست بانک مرکزی این است که به تدریج به سمت وام‌های تسهیلات مصرفی حرکت کنیم و بهترین الگوی این نوع تسهیلات، کارت‌های اعتباری است‌.
حکیمی با اشاره به اینکه در شرایط تنگنای اعتباری بانک‌ها هستیم، افزود: حدود ۵۰۰ هزار کارت اعتباری از جمله کارت‌های اعتباری ۱۰، ۳۰ و ۵۰ میلیون تومانی صادر شده اما این کار تدریجی است که باید ادامه یابد‌.
شعب خلوت بانک‌ها
در ادامه این برنامه نیز رییس پژوهشکده پولی و بانکی بانک مرکزی ضمن توجه به تغییر نقش شعب بانک‌ها در آینده و لزوم تحول از نظام فیزیکی به نظام الکترونیکی، از انجام ۱۰۰ میلیون تراکنش بانکی در روز خبر داد‌.
علی دیواندری گفت: حجم مبادلات مالی فیزیکی در سال‌های گذشته بسیار زیاد و شعب بانک‌ها شلوغ بوده اما اکنون شعب خلوت شده و بسیاری از بانک‌ها احساس می‌کنند شعب فیزیکی آنها مورد نیاز نیست‌. وی با اشاره به اینکه حدود ۹۰ درصد تراکنش‌های بانکی در بسترهایی غیر از شعبه انجام می‌شود، گفت: در آینده نقش شعب بانکی تغییر می‌کند و از درگاه‌های دریافت و پرداخت به مکان‌هایی برای بازاریابی و فروش خدمات و مذاکره تجاری تبدیل می‌شود‌.
دیواندری با بیان اینکه برخی خدمات بانک‌ها از جمله کارت به کارت و ساتنا در جهان کم‌نظیر است، اضافه کرد: باید نوآوری در فرآیند‌های مدل‌های کسب و کار را تجربه کنیم و وارد فضای بانکداری دیجیتال شویم‌.
رییس پژوهشکده پولی و بانکی بانک مرکزی گفت: وضعیت ما از نظر خطرپذیری بانکداری الکترونیک و امنیت قابل قبول است و نرم‌افزارهای بانکی از امنیت خوبی برخوردارند‌. دیواندری با اشاره به اینکه مجموع تراکنش‌های بانکی کشور در روز ۱۰۰ میلیون تراکنش است افزود: ۹۹ درصد دارندگان کارت، مراجعه حضوری به شعب بانکی ندارند‌.
دیواندری با اشاره به اینکه آینده خوبی برای بانکداری الکترونیک پیش‌بینی می‌کنیم، گفت: ضریب نفوذ بانکداری الکترونیک در کشورمان بسیار بالا رفته است‌.