ژئوتوریسم معدنی

علیرضا شهیدی*- امروزه گردشگران در همه‌جای جهان هر روز به‌دنبال مقصد‌های شگفت‌انگیز، فعالیت‌های نو و تجربه اتفاقات جدید هستند، استفاده از معادن متروک و توسعه ژئوتوریسم معدنی می‌تواند فعالیتی مهیج، اثربخش و بهترین فرصت برای اشتغالزایی و درآمدزایی در کشور شود.
قابلیت تبدیل یک معدن به ‌مقصدی برای بازدید گردشگران و کسب درآمد پایدار از آن از طریق ژئوتوریسم معدنی از بهترین فعالیت‌های گردشگری در حال حاضر در بسیاری از کشورهای دنیا به‌شمار می‌رود. بازدید گردشگران از ناشناخته‌هایی از دل زمین، کانی‌ها و سنگ‌های گرانبها، فعالیت‌های معدنکاران و مشاهده چشم‌انداز زیبای معادن و همچنین دیگر پدیده‌های زیبا و دیدنی زمین‌شناختی در معادن بسیار جذاب خواهد بود. از سایر جذابیت‌های این نوع گردشگری می‌توان به موارد زیر اشاره کرد:
۱- مشاهده پدیده‌های زیبای زمین‌شناختی در معادن (کانی‌سازی در محل رگه‌ها و شکستگی‌ها و سنگواره‌های موجود در دیواره معادن‏، رنگ‌های متنوع کانی‌ها و بلورها و رسوبات در معدن، تالارهای مارپیچ (بزرگ و کوچک) و تونل‌های دنباله‌دار حاوی رگه‌های متنوع از مواد معدنی، ‏گسل‌ها، چین‌خوردگی‌ها، درز‌ها، ریخت‌های انحلالی و فرسایشی و مانند آن)
۲- مشاهده انواع سنگ‌ها به ویژه سنگ‌های قیمتی و جواهری
۳- آشنایی با روش‌های معدنکاری و تاریخچه معدنکاری هر منطقه در زمان حال و از گذشته‌های دور
۴- آشنایی با دستگاه‌ها و تجهیزات معدنکاری‏، فعالیت‌های روزانه معدن‏ جذابیت‌های مربوط به مواد و نمونه‌های استخراجی و روش‌های استخراج
۵- آشنایی با دیگر جنبه‌های فعالیت معدنی همچون چگونگی فعالیت و فرآیند کارخانه فرآوری در صورت نزدیکی به معدن
در این راستا می‌توان با تغییر کاربری معادن بعد از اتمام دوره استخراج و تبدیل آنها به سایت موزه‌های معدنی یا پارک‌های معدنکاری، تصویب طرح نگهداری و تجهیز معدن برای گردشگری (جلوگیری از تصاحب و نابودی نمونه‌های بی‌همتا و خاص توسط بازدیدکنندگان و کلکسیونرهای معدنی)، تاسیس مراکز آموزشی و پژوهشی در راستای شناخت میراث مهم زمین (سنگ‌ها و کانی‌ها) و آشنایی با مراحل و مسیرهای مختلف اکتشاف، بهره‌برداری و استخراج، احداث ویزیتورسنتر و اینفوسنتر جهت ارائه اطلاعات و مجموعه کتاب‌ها، لوح فشرده، نقشه، بروشور در زمینه علوم زمین و معدن، لوازم ایمنی و غیره به خصوص در معادن متروک و غیرفعال، مزایای اقتصادی بی‌شماری را برای جوامع محلی رقم زد که از جمله می‌توان به مواردی اشاره کرد.
۱- کارآفرینی، ایجاد اشتغال و درآمد، بهبود سطح زندگی جوامع محلی
۲- حامی و تقویت‌کننده شاخصه‌های جغرافیایی (حفظ و احیای محیط‌زیست، میراث تاریخی و فرهنگی و…)
۳- جذب سرمایه‌گذاری خارج از منطقه و سرمایه‌های راکد در منطقه
۴- سوددهی و اقتصادی شدن معادن متروکه و غیرفعال
۵- افزایش دانش عمومی نسبت به معادن و معدنکاری
۶- افزایش جذب گردشگر داخلی و خارجی در مناطق کم بهره صنعتی
۷- استمرار اشتغال مستقیم و غیر‌مستقیم پایدار فعالیت‌های معدنی و جلوگیری از توقف فعالیت و اشتغال جوامع محلی به دلیل متروک و غیرفعال شدن معادن
۸- ایجاد تعامل مثبت بین جامعه معدنی و ارگان‌های مرتبط
در کل معادن متعدد در ایران از جمله معادن متروکه و معادن فعال مس، طلا، آهن، سرب و روی در صورت بهره‌برداری اصولی در راستای ترویج این‌گونه از گردشگری، می‌توانند به مناطق ارزشمندی برای بازدید گردشگران تبدیل شوند. در این خصوص به عنوان نمونه می‌توان از معادن دارای پتانسیل گردشگری بالا از جمله معدن پتاس‌خور و بیابانک، معدن فیروزه نیشابور، معادن سرب و روی در نخلک انارک و معدن سرب و روی انگوران نام برد.
*رییس سازمان زمین‌شناسی و اکتشافات معدنی