کاسبان خانه‌نشین

«جهان‌صنعت»- موج افزایش قیمت انواع کالاها در حالی شدت گرفته که در همین حال بیکاری و کاهش قدرت خرید مردم روند صعودی را دنبال می‌کند. در حال حاضر نه تنها در تهران و کلانشهرها بسیاری از واحدهای تولیدی و مغازه‌ها با تعطیلی مواجه شده‌اند بلکه حتی در برخی بازارچه‌های مرزی که زمانی رونق زیادی در آن وجود داشت، کسادی و بیکاری بیداد می‌کند. ممنوعیت واردات، نوسان نرخ ارز، افزایش عوارض خروج  از کشور و… از جمله چالش‌هایی است که باعث شده بازارچه‌های مرزی مناطقی مثل ارس و ماکو که روزگاری محل ورود گردشگران داخلی به شمار می‌رفت، با رکود مواجه شود.

بازارچه مرزی ماکو به عنوان مرکز عرضه  برندهای ترکیه‌ای پوشاک که تا چندی پیش با استقبال گردشگران روبه‌رو بود، این روزها حال و روز خوشی ندارد. نوسان نرخ ارز و ممنوعیت واردات بلایی بر سر مغازه‌داران این منطقه آورده که بسیاری از مغازه‌داران این منطقه وسیع دچار ورشکستگی شده و یا اینکه کرکره مغازه خود را پایین کشیده‌اند. این در حالی است که به دلیل نزدیکی ماکو با ترکیه و مرز بازرگان، شغل بسیاری از محلی‌های این منطقه، واردات پوشاک و عرضه آن به صورت جزئی و یا کلی به مناطق دیگر کشور بوده است؛ موضوعی که این روزها به دلایلی همچون حمایت از تولید داخل، منتفی شده و کسب‌‌وکار محلی‌های این منطقه را تحت‌الشعاع قرار داده است.

البته در این خصوص نباید این نکته را هم فراموش کرد که با وجود چالش‌های داخلی در حوزه کسب‌وکار، تجار ترک نیز چندان تمایلی به تجارت متوازن با ایران ندارند و برای آنها فرقی نمی‌کند که کالاهای ترکیه‌ای از چه راهی بازارهای ایران را سرریز کند.

در این خصوص بارها کارشناسان پوشاک نیز تعرفه ترجیحی ایران با ترکیه را مورد انتقاد قرار داده‌اند و اعلام کرده‌اند که این قرارداد از آنجایی که بیشتر نفع تجار ترکیه‌ای را به دنبال داشته باید مورد بازنگری قرار گیرد. در واقع پیش از افزایش قیمت دلار و سختگیری‌های واردات از سوی دولت، بیشتر مغازه‌های پوشاک در داخل کشور به محلی برای عرضه پوشاک وارداتی تبدیل شده بود. اما با این حال کارشناسان بر این عقیده هستند که با وجود استقبال تجار ترک از وجود بازارهای غیررسمی  در ایران، نمی‌توان از اهرم ممنوعیت واردات برای کمک به رونق تولید داخل استفاده کرد چرا که این موضوع نیز چالش‌هایی همچون افزایش قاچاق و انحصار توسط برخی تولیدکنندگان داخلی را به دنبال دارد. مهم‌تر از آن اینکه با دنبال کردن این روش به سلیقه و ذائقه مصرف‌کننده نیز اهمیت داده نمی‌شود.

بی‌توجهی به ذائقه مصرف‌کننده

از این‌رو بازارچه ماکو که پیش از این برای خود برو بیایی داشت و محلی جذاب برای گردشگران به شمار می‌رفت، این روزها رونق سابق را ندارد. در همین خصوص یکی از مغازه‌داران که از رکود موجود در این بازارچه مرزی گلایه داشت، به «جهان‌صنعت» گفت: خروج از مرز و واردات پوشاک یکی از شغل‌های اصلی مردم این منطقه به شمار می‌رود اما از زمانی که عوارض خروج از کشور و همچنین ممنوعیت واردات افزایش یافته، بسیاری از کاسبان این منطقه خانه‌نشین شده‌اند.

محمود محبی به ممنوعیت تزانزیت کالاهای گروه ۴ به مناطق آزاد اشاره کرد و افزود: به بهانه حمایت از تولید داخل، واردات پوشاک با ممنوعیت مواجه شده اما نکته این است که مسوولان هیچ فکری برای وضعیت کسب و کار محلی‌های این منطقه نمی‌کنند. وی اظهار کرد: باید برای خرید کالا به مصرف‌کننده حق انتخاب داد اما با رویه‌ای که مسوولان در پیش گرفته‌اند، تنها دروازه واردات قانونی کالا به کشور بسته شده و کارگران این منطقه که برای به دست آوردن مخارج خود چاره‌ای جز فعالیت در این زمینه نداشته‌اند، این روزها به سمت قاچاق انواع کالا از جمله سوخت متمایل شده‌اند.محبی بیان کرد: در حال حاضر شعار حمایت از تولید در حالی مطرح می‌شود که حتی برای تولید کالاهای باکیفیت در داخل کشور نیز به تولیدکنندگان تسهیلات داده نمی‌شود. از این‌رو با وجود افزایش کیفیت تعداد کمی از برندهای تولید داخلی پوشاک، همچنان مصرف‌کنندگان از کالاهای خارجی استقبال می‌کنند. این فروشنده پوشاک افزود: در شرایط فعلی امکان واردات قانونی پوشاک به داخل کشور وجود ندارد. از این رو بسیاری از مغازه‌های این منطقه کرکره خود را پایین کشیده‌اند و به کارهای غیرمتعارف برای به دست آوردن خرج و مخارج زندگی خود روی آورده‌اند. در حالی که اگر دولت همکاری‌های لازم را با کسبه این منطقه داشت، امکان تولید مشترک کالاهای خارجی در این  منطقه وجود داشت.

گرانی کالاهای وارداتی

همچنین یکی دیگر از مغازه‌داران بازارچه مرزی ماکو که در ساعت انتهایی ظهر در مغازه خود حاضر شده بود، به «جهان‌صنعت» گفت: این بازارچه دیگر رونق سابق را ندارد. از این رو مغازه‌دارانی که دست از کار هم نکشیده‌اند، از ساعات ابتدایی صبح جلوی مغازه را آب و جارو نمی‌کنند چرا که مشتری زیادی به این بازار نمی‌آید. محمد امینی با بیان اینکه این منطقه روزگاری به عنوان محل عرضه برندهای اصل ترکیه ای با استقبال خریداران مواجه می‌شد، اظهار کرد: با توجه به ممنوعیت واردات و چالش‌هایی که برای فروشندگان این منطقه به وجود آمده است، دیگر امکان واردات کالاهای اصل به روال سابق وجود ندارد و حتی اگر از راه‌های غیرقانونی هم بتوان این کار را انجام داد، استقبال چندانی از کالاها نمی‌شود چرا که تنوع آنها محدود است و قیمت آن نیز نسبت به سال گذشته با افزایش قابل توجهی روبه‌رو شده است. وی افزود: در شرایط بحرانی قرار داریم و نمی‌دانیم با وضعیتی که در حال حاضر وجود دارد، چگونه در آینده مخارج زندگی خود را تامین کنیم. امینی بیان کرد: سوال ما از دولتمردان این است که به چه دلیل دستور ممنوعیت واردات را صادر می‌کنند آن هم در زمانی که حمایت‌های قانونی از تولیدکننده داخلی انجام نمی‌شود و مصرف‌کننده تمایلی به خرید کالاهای ایرانی با کیفیت فعلی ندارد. این فعال بازار افزود: در بسیاری از کشورهای دنیا با باز گذاشتن درهای واردات و حمایت درست و منطقی از تولیدکنندگان داخلی، به واحدهای تولیدی داخلی کمک می‌کنند. اما در کشور ما نه تنها هیچ ارزشی برای مصرف‌کننده قائل نمی‌شوند بلکه کسب‌وکار مناطق مرزی را هم تحت تاثیر قرار می‌دهند.  این مغازه‌دار گفت: تا زمانی که شغل جدیدی در این منطقه تعریف نشود، افزایش واردات غیرقانونی و یا قاچاق معکوس در این مناطق نمود پیدا خواهد کرد چرا که مغازه‌داران و کارگران برای ادامه زندگی، ناچارند که به هر کاری دست بزنند.

خالی شدن مغازه‌ها از جنس

یکی از فروشندگان مواد غذایی، مواد شوینده و بهداشتی در بازارچه مرزی ماکو نیز در مورد وضعیت آشفته این بازارچه افزود: بازارچه مرزی ماکو محلی بود که تا پیش از این مواد غذایی، وسایل خانگی و البسه با برندهای معتبر در آن عرضه می‌شد اما حالا میزان کالاهای موجود در مغازه‌ها به شدت کاهش یافته است. علیرضا آزاد بیان کرد: زمانی ما هزاران قلم جنس را به صورت قانونی وارد می‌کردیم و انبار مغازه‌ها پر از کالاهای اصل خارجی بود که با استقبال خریداران مواجه می‌شد.

وی با بیان اینکه اجازه نمی‌دهند به صورت قانونی کالا وارد کنیم، ادامه داد: در شرایط فعلی موجودی کالا در مغازه‌ها به شدت کاهش یافته است و تنها می‌توانیم یک کارتون یک کارتون آن هم از راه‌های غیرقانونی جنس مغازه خود را تامین کنیم. این در حالی است که قیمت‌ها نیز به شدت بالا رفته و مشتری‌ها بعد از شنیدن قیمت اجناس به شدت تعجب می‌کنند و خرید زیادی انجام نمی‌دهند. به گفته این فعال بازار، سفر به ترکیه روزگاری برای مردم ماکو تجارت و شغل بوده است تا اینکه تفریح محسوب شود. اما حالا با ممنوعیت واردات و همچنین گرانی عوارض خروج از کشور، دیگر رفت و آمد به ترکیه صرفه اقتصادی ندارد و بسیاری از مغازه‌داران ماکو از کار بیکار شده‌اند.

افزایش بیکاری

براساس آنچه گفته شد، روند افزایش بیکاری در کشور افزایش یافته است همانطور که رضا رحمانی وزیر صنعت، معدن و تجارت نیز به تازگی با اشاره به روند صعودی بیکاری، بر اهمیت رونق تولید در رفع مشکلات بیکاری و معیشت تاکید کرد. اما در این خصوص لازم است که دولتمردان با  انجام بررسی‌های کارشناسی، اقدام به ممنوعیت و یا ابلاغ بخشنامه‌های جدید کنند چرا که با ابلاغ بخشنامه‌های بدون حساب و کتاب نه تنها به تولید داخلی کمک نمی‌شود بلکه تنها شرایط برای فعالیت‌های غیرقانونی افزایش پیدا می‌کند. از طرفی لازم است که با کاهش مقررات زائد و بوروکراسی‌های اداری، شرایط برای جذب سرمایه‌گذاران خارجی تسهیل شود تا بتوان شغل‌های جدیدی را در برخی مناطق کشور تعریف کرد. در این میان باید توجه داشت که با افزایش تعامل دولت با فعالان بخش خصوصی می‌توان شرایط را برای بهبود اوضاع اقتصادی و رفاه حال مردم بیشتر کرد.