کتابگردی ۱۰ ساله شد

مهدیه بهارمست- «یک کتاب خوب معرفی کنید؟!» به مناسب سی‌ویکمین هفته کتابخوانی «احمد مسجدجامعی» بنیانگذار پویش «کتابگردی» به رسم هرساله پیشنهاد جالبی را مطرح کرد. این پویش از سال ۱۳۹۳ به همت احمد مسجدجامعی عضو سابق شورای اسلامی شهر تهران و وزیر اسبق فرهنگ و ارشاد اسلامی راه‌اندازی شده است. به همین دلیل مسجدجامعی را بنیانگذار آن می‌نامند. او از آن زمان تاکنون این سنت ۱۰ ‌ساله خود را جشن می‌گیرد و هرساله طی فراخوانی از همگان؛ مردم کتابخوان و کتاب‌دوست، اهالی قلم، اصحاب فرهنگ و اندیشه، اساتید و شخصیت‌های سیاسی و هنرمندان را برای پیوستن به این جنبش دعوت می‌کند تا با حضور در کتابفروشی‌ها به احیای فرهنگ کتابخوانی کمک کنند. در این سنت از انتشاراتی مانند چشمه، قدیانی، ثالث، اساطیر، زیتون، یساولی، پارت، طهوری، خانه فرهنگ و هنر گویا، نگاه، سبز کوثر و بیش از ۵۰ کتابفروشی و انتشاراتی دیگر بازدید کرد و پای درددل آنها نشستند. امسال هم به عنوان سی‌ویکمین هفته کتاب، خبرنگار روزنامه «جهان‌صنعت» با این جنبش همراه شد. البته در این مسیر رییس اتحادیه ناشران و کتابفروشان تهران و دیگر بزرگان نیز همراه بودند. همگی دغدغه‌های کتابفروشان و ناشران را با دقت گوش فرا داد.
یک کتاب خوب معرفی کنید!؟
ساعت ۱۰ صبح تیم همراه «احمد مسجدجامعی» در خیابان انقلاب حضور داشتند. این پویش از کتابفروشی‌های خیابان انقلاب شروع و در خیابان کریمخان زند به اتمام می‌رسید. همگی با شور و شوق زیادی همراهی می‌کردند. هدف این برنامه‌ آن‌طور که مسجدجامعی عنوان می‌کند، «افزایش کتابخوانی» و در پی آن، «گسترش فرهنگ و دانش و رواداری» بوده و هست؛ اهدافی که دستیابی به آنها در شرایط دشوار کنونی با «تنگناهای مالی» و «فروبستگی اجتماعی»، اهمیتی دوچندان می‌یابد ضمن اینکه «توسعه امکانات دیجیتال»، فرهنگ مطالعه و کتابخوانی را دستخوش تغییراتی عمده کرده است. همچنین او از تمام کتابفروشان و ناشران خواست که یک کتاب خوب به او معرفی کنند.
احمد مسجدجامعی با اشاره به پیشنهادی که ارائه کرده است، «فراخوان معرفی کتاب خوب» برای به اشتراک‌گذاری اطلاعات و نظر کتابخوان‌ها در مورد کتاب‌های مورد علاقه‌شان، گفت: همان‌طور که شما هم شنیده‌اید، یکی از دستگاه‌های اجرایی از عموم شهروندان درخواست کرده است تا کتاب‌های به گفته این دستگاه «مساله‌دار» را در سامانه‌ای گزارش دهند. طبیعتا وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی پیش از اعطای مجوز به این آثار به بررسی آنها پرداخته، سپس مجوز انتشارشان را صادر کرده است. پیشنهاد ما نگاهی ایجابی به این مساله است. «فراخوان معرفی کتاب خوب» به همین قصد منتشر شده است.
وی با اشاره به اینکه «طبیعتا همان گروه‌های مورد اشاره در اطلاعیه دفتر توسعه کتاب و کتابخوانی وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی ازجمله عموم اهالی کتاب، پژوهشگران، کتابفروشان، کتابخوانان، والدین و گروه‌های ترویجی کتاب در میان کتاب‌هایی که به مطالعه آنها می‌پردازند، آثاری را دلنشین‌تر و چشمگیرتر از دیگر آثار می‌یابند»، افزود: آنها می‌توانند در سامانه‌ای به اشتراک تجربه خود با دیگران و معرفی آثار برگزیده از نگاه خود بپردازند و با ایجاد روحیه مشارکت، همدلی و تفاهم اجتماعی، یاری‌رسان گسترش فرهنگ کتابخوانی باشند. این اتفاق می‌تواند در دیگر حوزه‌ها، به‌عنوان مثال سینما، تئاتر، موسیقی و… هم رخ دهد و افراد آثار برگزیده خود را به دیگران معرفی کنند و اگرچه اکنون این اتفاق در صفحات مجازی افراد و تشکل‌ها نیز رخ می‌دهد، اما امکان وقوع آن به گونه‌ای سازمان‌یافته‌تر وجود دارد تا به‌عنوان مثال جایگزینی برای سامانه‌هایی چون «نظارت مردمی بر آثار منتشره» باشد. البته این پیشنهاد براساس نگاه شخصی من است و طبیعتا دیگران نیز می‌توانند پیشنهادهای دیگری داشته باشند.
او ادامه داد: در هر صورت این‌گونه پویش‌های صمیمی برای دید و بازدید و گفت‌وگو با اهالی کتاب است. زیرا جنس فرهنگ و هنر، همدلی و فروبستگی اجتماعی است. ما هر ساله این پویش را انجام می‌دهیم تا با فاصله فیزیکی کمتر کنار ناشران و صاحبان انتشارات باشیم.
کتابخانه طهوری
ساعت ۱۱ صبح به کتابفروشی طهوری رسیدیم که پیش‌تر نامش کتابخانه طهوری بود. صاحب این کتابفروشی، مجموعه هشت کتاب اثر سهراب سپهری را به عنوان کتاب خوب معرفی کرد. همان لحظه مسجدجامعی شعری با عنوان «به باغ همسفران» را خواند که حال و هوای این روزهای غزه را به خوبی به تصویر می‌کشاند. ایشان از کتابخانه طهوری به محل گفت‌وگو و گسترش فرهنگ اشاره کرد نه خرید و فروش کتاب.
دستفروشان
مسجدجامعی با گذر از خیابان انقلاب با دستفروشانی که کتاب یا نقاشی می‌فروختند نیز گپی زد و پای دردودل آنها نشست. برخی از آنها بر این باورند که کتاب‌های دست دوم در میان جامعه بازار خوبی دارد. زیرا نه‌تنها قیمت آنها کمتر از کتاب‌های به روز است بلکه در میان برخی از این کتاب‌ها می‌توان بدون سانسور نیز پیدا کرد که نیمی از جوانان مشتری آنها هستند. وی با تورق کتاب‌های علامه «محمدرضا حکیمی» مثل «الحیاه»، «قرآن و قبله» و «سرود جهش‌ها» درباره میزان فروش و تاریخ نشر این آثار صحبت کرد. وی در ادامه از انتشارات و کتابفروشی چتر دانش؛ ناشر برتر کتاب‌های حقوقی بازدید کرد و در جریان روند فروش و نشر آثار حقوقی قرار گرفت. همچنین به کتابفروشی رفت که نسل چهارم آن کتابفروشی را اداره می‌کردند.
انتشارات پارت
مسجد جامعی در ادامه مسیر کتابگردی، از انتشارات پارت حوزه موسیقی نیز بازدید کرد و با نسل دوم این انتشاراتی گفت‌وگو کرد. وی مسوول انتشارات نشریه ماهور که ۱۰۰ شماره آن به پایان رسیده را به عنوان بهترین فصلنامه موسیقی نام برد. این در حالی است که این فصلنامه دیگر انتشار نمی‌شود، اما امید است روند انتشار آن همچنان ادامه داشته باشد.
انتشارات اساطیر
مسجدجامعی در ادامه کتابگردی به خیابان کریمخان زند رفت و از انتشارات اساطیری که بزرگان زیادی آنجا منتظر حضور ایشان بودند، دیدن کردند. صاحبان آن کتاب تاریخ طبری ۱۶ جلدی را یکی از بهترین کتاب‌های تاریخ نام بردند، اما از افزایش قیمت این کتاب به دلیل تورم و گرانی کاغذ گلایه کردند. قیمت این کتاب در سال ۶۳، هزار و صد و چهل و پنج تومان بود، اما به گذشت سال‌ها امروزه به ۵ میلیون تومان رسیده است. به عقیده آنها افزایش قیمت نابهنگام کتاب منجر به کاهش متقاضیان شده است؛ موضوعی که نگرانی اصحاب انتشارات را برانگیخته بود. به گفته صاحبان این انتشارات، کتاب در سال گذشته ۱۰۰‌ درصد گران شده است، به موازات آن نیز تولید کتاب کاهش یافته و ازطرفی هم ۶ هزار عنوان کمتر تولید شده است.
افزایش متقاضیان کتاب روانشناسی
مسجد جامعی به عنوان بنیانگذار پویش کتابگردی درخصوص تغییر سبک متقاضیان کتاب بیان کرد: به نظرم هر دوره سبک و سیاق متقاضیان کتاب در حال تغییر است. براساس مشاهدات اجمالی و گفت‌وگو با برخی ناشران به طور مثال یک دوره‌ای کتاب‌های ادبیات برای همگان جالب توجه بود و در دوره بعدی کتاب‌های علوم و فنون، اما امسال کتاب‌های روانشناسی متقاضیان بیشتری داشت. از طرفی حوزه هنر همچنان بازار خود را دارد اما کتاب‌های ارزشمند به دلیل گرانی بازار خود را از دست داده‌اند. البته برخی کتاب‌ها نیز مانند تاریخ طبری دوره‌ای هستند و این در حالی است که کتاب‌های رمان تقریبا همان وضعیت گذشته را کم و بیش حفظ کرده‌اند. متولی کتاب‌های حوزه دینی نیز در بخش خصوصی مشکل دارند که باید در مورد آن چاره‌ای اندیشید. او در ادامه گفت: با توجه به مشکلات مالی باید این را هم در نظر گرفت که اولین چیزی که از سبد مصرف خانوار حذف می‌شود، کتاب است. به همین دلیل براساس آمارها سرانه مطالعه ایرانی‌ها کاهش پیدا کرده است. ناشران نیز از وضعیت اقتصادی نشر احساس نگرانی می‌کنند، زیرا به باور گروهی از آنها عدالت در توزیع امکانات نیست. توزیع امکانات در اختیار دستگاه‌های دولتی است.
کتاب استادان و نااستادانم
بنیانگذار کتابگردی به عنوان یک کتاب خوب، کتاب «استادان و نااستادانم» اثر عبدالحسین آذرنگ را معرفی کرد و در ادامه افزود: کتاب استادان و نااستادانم یک اثر بسیار ملموس و زیبایی است. این کتاب برای کسانی نوشته شده است که دغدغه آموزاندن و آموختن دارند. در این کتاب، با تجربه‌های شخصی و دست اول نویسنده‌ای آشنا می‌شویم که ساده و بی‌پرده از کسانی سخن می‌گوید که راه می‌گشودند و کسانی که بن‌بست می‌ساختند شریک شدن در این تجربه‌ها شاید راهی به سوی شناختن بهتر این واقعیت باز کند که مسیرهای آینده در گرو گشوده شدن انواع راه‌هاست.
درباره معنی زندگی
مسجدجامعی در گروه انتشاراتی قدیانی از کتاب خوب دیگری نام برد و گفت: کتاب‌های زیادی در ژانرهای مختلف برای معرفی وجود دارد، به طور مثال کتاب درباره معنی زندگی نوشته ویل دورانت یکی از درخشان‌ترین و به‌یادماندنی‌ترین آثار خالقش محسوب می‌شود. این کتاب در پاسخ به فردی بوده که قصد خودکشی داشته است. ویل دورانت در مورد معنای زندگی از افراد سرشناس زیادی مانند مهاتما گاندی، جورج برنارد شاو، سینکلر لوئیس، جواهر لعل نهرو و آندره موروئا سوال می‌کند. درباره معنی زندگی، فلسفه زیبای حیات ما و هدف آن است که با نثری زیبا و عمیق ما را به فکر درباره‌ معنی زندگی وامی‌دارد.
جام‌جهانی در جوادیه
مسجدجامعی توضیح داد: یک کتاب خوب و پرفروش در ژانر نوجوانان معرفی می‌کنم به نام جام‌جهانی در جوادیه، اثر داوود امیریان. این کتاب جذاب داستان چند نوجوان در منطقه جوادیه است که اتفاقات جذابی را پشت سر می‌گذارند. ۲ نوجوان از محله جوادیه تهران که به دنبال جایی برای بازی فوتبال در تابستان می‌گردند به طور اتفاقی با پسر سفیر کانادا در ایران آشنا می‌شوند. چنین کتاب‌هایی برای رشد شخصیت نوجوانان بسیار خوب است.
آخرین ایستگاه
فروشگاه «نشر ثالث» در خیابان کریمخان، آخرین ایستگاه کتابگردی احمد مسجد‌جامعی و هیات همراه بود. وی در دیدار با «محمد‌علی جعفریه» مدیر نشر ثالث و جمعی از هنرمندان و نویسندگان درباره مشکلات نشر و راه‌های برون‌رفت از آن به گفت‌و‌گو نشست. جعفریه با بیان اینکه خرید کتاب اولویت مردم نیست، گفت: «مردمی که در چنین شرایطی کتاب می‌خرند، ایثار می‌کنند. آنها از هزینه‌های زندگی کم می‌کنند و کتاب می‌خرند که ارزش بسیاری دارد.» اما در این میان مسجد‌جامعی به فکر انتشاراتی‌هایی بود که صاحبان آن فوت شده بودند و کتابفروشی‌ها در معرض تعطیلی بودند. امسال شش تن از آنها دار فانی را وداع کردند. بنابراین در این ایستگاه آخر قرار شد با اتحادیه جلسه‌ای برگزار شود تا این‌گونه انتشاراتی‌ها در خانواده‌ها جریان پیدا کنند و از تعطیلی آنها جلوگیری شود.