«کرونا» و مرگ‌های خودخواسته کادر درمان

عضو شورای مرکزی سازمان نظام روانشناسی و مشاوره کشور، با بیان اینکه یافته‌ها نشان می‌دهد روند خودکشی در میان پرستاران بیشتر از جمعیت عمومی است و به طور بالقوه در همه‌گیری جهانی کووید۱۹ در حال افزایش است، می‌گوید: پرستاران در دوره پاندمی کووید ۱۹ بیشتر از قبل با مرگ و میر بیماران و حتی پرسنل بیمارستانی رو به رو هستند و این مساله می‌تواند میزان افسردگی و افکار خودکشی را در آنان بیشتر کند چراکه علائم استرس مرتبط با حوادث استرس‌زا با افسردگی و افکار خودکشی ارتباط مستقیم دارد.
به گفته دکتر فریبرز درتاج متخصصان مراقبت‌های بهداشتی به دلیل ماهیت شغل خود، به طور منحصر‌به‌فردی همیشه آسیب‌‌پذیرتر از کارکنان سایر مشاغل بوده‌اند و همزمان با روز جهانی پیشگیری از خودکشی می‌گوید: این افراد در برابر بسیاری از رویدادهای استرس‌زا قرار دارند که می‌‌تواند در آنان منجر به بروز اختلالات روانشناختی جدی و شایع مانند اضطراب، افسردگی، اختلالات استرس پس از سانحه (PTSD) و میل به خودکشی شود. این اختلالات در میان کارکنان مراقبت‌های بهداشتی متاسفانه پدیده جدیدی نیست اما همه‌‌گیری کرونا و بالطبع تقاضا و فشار اعمال شده بر این افراد، نرخ ابتلا به این اختلالات را افزایش داده است که جای نگرانی دارد.
به گفته این عضو هیات علمی دانشگاه علامه طباطبایی در جریان همه‌گیری کووید ۱۹ افزایش قابل توجهی در میزان خودکشی، به ویژه در جامعه مراقبت‌‌های بهداشتی به وجود آمده است و مطالعات اخیر در چین، ایتالیا و کانادا در مورد افرادی که با بیماران مبتلا به کرونا سر و کار دارند؛ نشان از افزایش میزان افسردگی، بی‌خوابی، اضطراب و PTSD می‌‌دهد که تمامی آنها می‌‌تواند بر سلامت روانی افراد تاثیر منفی بگذارد و احتمالا به بحران‌ خودکشی کمک کند.
شیوع اضطراب در کارکنان مراقبت‌های بهداشتی
رییس انجمن روانشناسی تربیتی ایران با اشاره به یک بررسی سیستماتیک در سالِ ۲۰۲۰ از تمامی مطالعاتِ منتشر شده به زبان انگلیسی که میزان شیوع مشکلات روانی در کارکنان مراقبت‌‌های بهداشتی را بررسی کرده است، یادآور شده: این بررسی‌ها نشان می‌دهد در بین کارکنان مراقبت‌های بهداشتی شیوع اضطراب ۱/۲۴ تا۶۷/۵ درصد، افسردگی ۱/۱۲ تا ۹/۵۵ درصد و استرس ۸/۲۹ تا ۹/۶۲ درصد است و بالاترین میزان فشار روانی مشخص شده در این مرور سیستماتیک در بین پرستاران، کارکنان مراقبت‌های بهداشتی در خط مقدم، کادر پزشکی جوان تر و کادر درمان با میزان بیشتر عفونت بوده است. روی هم رفته، این یافته‌ها نشان می‌‌دهد روند خودکشی در میان پرستاران بیشتر از جمعیت عمومی بوده و به طور بالقوه در همه‌گیری جهانی کووید۱۹ در حال افزایش است.
وی معتقد است که پرستاران بسیار در معرض استرس ناشی از بیماری کرونا هستند و به احتمال زیاد بیشتر از سایر اقشار جامعه مشکلات و علائم روانشناختی را نشان می‌دهند و پرستارانی که در معرض بیماران مبتلا به کرونا قرار دارند، ممکن است علائم جسمانی، اضطراب، افسردگی و افکار خودکشیِ بیشتری را تجربه کنند.
افکار خودکشی در میان پرستاران ایرانی
این استاد روانشناسی در ادامه با اشاره به پژوهشی در ایران که میزان شیوع افسردگی، اضطراب و افکار خودکشی در پرستاران بیمارستان‌های ملایر در جریان شیوع کووید۱۹ را بررسی کرده است، گفته: این پژوهش نشان داده ۳۸/۱۵ درصد پرستاران از افسردگی متوسط تا شدید و ۴۷/۴۶ درصد از اضطراب متوسط تا شدید داشته‌اند. همچنین ۵۶/۲۷ درصد دارای افکار خودکشی بوده و ۹۴/۹ درصد آمادگی برای خودکشی داشتند.
افزایش افسردگی در بین پرستاران
درتاج ادامه داده: علاوه بر این در ایران، یافته‌‌های تحقیق «آریان‌پور» در بین ۲۴۷ پرستار شهر ملایر، قبل از شیوع کووید ۱۹ نشان داد، میزان افسردگی خفیف تا متوسط در پرستاران ۸۳/۱۷ درصد بوده است که با مقایسه میزان شیوع افسردگی، اضطراب و افکار خودکشی بر اساسِ پژوهش‌های قبلی و جدید می‌‌توان گفت که میزان شیوع این مشکلات روانی در دوره کووید ۱۹ در پرستاران ایرانی افزایش یافته است.
بنابراین می‌توان علت آن را به استرس‌‌های ناشی از ویروس کرونا نسبت داد. پرستاران در دوره کووید ۱۹ بیشتر از قبل با مرگ‌ و میر بیماران و حتی پرسنل بیمارستانی روبه‌رو هستند و این مساله می‌تواند میزان افسردگی و افکار خودکشی را در آنان بیشتر کند؛ زیرا علائم استرس مرتبط با حوادث استرس‌زا، با افسردگی و افکار خودکشی ارتباط مستقیم دارد.
به گفته این روانشناس، یافته‌‌های گذشته در ماه ژوئن ۲۰۲۰ از «سان و همکاران» در دانشکده پرستاری شهر «لویانگ» چین در رابطه با افکار خودکشی در میان پرستاران در دوره کووید ۱۹، میزان این افکار را در حدود دو درصد گزارش کرده ‌است که در مقایسه با پژوهش‌‌های قبلِ از شیوع کووید ۱۹، افزایش داشته است.
عضو شورای مرکزی سازمان نظام روانشناسی و مشاوره کشور همچنین این را هم گفت که مؤلفه‌‌های جمعیت‌شناختی نظیر جنسیت، تحصیلات، وضعیت تاهل، بخش فعالیت شغلی و… می‌‌توانند در میزان این نوع آسیب‌پذیری پرستاران نقش مهمی ایفا کنند.
وی تصریح کرد: نتایج پژوهش‌هایی که تاکنون در این زمینه انجام شده نشان داده، پرستاران زن بیشتر از مردان پرستار اضطراب و افسردگی داشتند، ولی افکار خودکشی بین دو جنس تفاوت معنی‌داری نداشته است. در تبیین میزان بالای اضطراب و افسردگی در پرستاران زن می‌‌توان گفت که این تفاوت ممکن است ناشی از آسیب‌پذیری بیشتر زنان نسبت به مردان از لحاظ روانشناختی در مقابل استرس باشد. بنابراین میزان اضطراب بیشتری را در دوران کرونا تجربه می‌‌کنند.
همچنین یافته‌‌ها نشان می‌دهد به احتمال زیاد زنان بیشتر از مردان نسبت به استرس ناشی از کووید ۱۹ علائم افسردگی را نشان می‌دهند.
از سوی دیگر پرستاران دارای مدرک کارشناسی در مقایسه با پرستاران دارای مدرک ارشد و بالاتر افسردگی و افکار خودکشی بیشتری داشته‌اند که حاکی از ارتباط بین وضعیت تحصیلی پرستاران با افسردگی آنان است.
شاید این نتیجه به دلیل میزان درآمد و حقوق بیشتر پرستاران دارای مدرک بالاتر باشد. علاوه بر این، به احتمال زیاد سطح اطلاعات بالاتر به افراد امکان تجزیه و تحلیل مناسب‌تر موقعیت استرس‌زا را می‌دهد و همین امر در کاهش میزان افسردگی و افکار خودکشی در آنان نقش دارد.
به گفته وی اضطراب و افکار خودکشی پرستاران مجرد بیشتر از پرستاران متاهل است و در نهایت یافته‌‌ها نشان داد میانگین اضطراب پرستاران بخش اورژانس و بخش CCU و ICU بیشتر از گروه فوریت‌های پزشکی بوده است که در پژوهش‌‌های قبلی نیز نشان داده شده است، پرستاران بخش‌های CCU، ICU و اورژانس، استرس شغلی بیشتری را تجربه می‌‌کنند و میزان شیوع اختلالات روانی در آنها بیشتر از پرستاران سایر بخش‌ها است. با توجه به دوره کووید ۱۹ و سروکار داشتن بیشتر پرستاران بخش‌های CCU، ICU و اورژانس با بیماران کووید ۱۹ به طور مستقیم، نسبت به پرستاران بخش‌های دیگر، میزان شیوع بالای اضطراب در آنان قابل توجیه است.
دلایل افزایش خطر خودکشی کادر درمان نسبت به مشاغل دیگر
درتاج با بیان اینکه کادر درمان می‌دانند که در معرض خطر بالای انتقال ویروس به دیگران هستند و ممکن است آن را به عزیزان خود نیز منتقل کنند، می‌گوید: استرس روانیِ احتمال سرایت به دلیل ناکافی بودن وسایل حفاظتی شخصی، برای این افراد بدون شک بسیار شدید و پیچیده است، بنابراین آنها را در موقعیت‌های آسیب‌‌پذیری بالا قرار می‌‌دهد.
علاوه بر این، ساعت‌ها کار مداوم، طولانی و بدون محدودیت، تماس مستقیم با بیماران مبتلا به کرونا، نظاره‌گر بودن مرگ ‌و میر بیماران و همکاران بیش از حد معمول در مدت زمان کوتاه، غیرقابل پیش‌بینی بودن اوضاع و عدم اطمینان از زمان کنترل این بیماری، انزوای اجتماعی و… همه و همه، در کنار هم، تاثیر منفی بر سلامت روانِ کادر درمان دارد که حمایت جدی و اقدام فوری می‌‌طلبد.
رییس انجمن روانشناسی تربیتی ایران می‌گوید: بار ناشی از این عوامل منجر به پیامدهایِ ویرانگرِ بسیار فراتر از آمار مربوط به بیماری خواهد شد چون ممکن است در نهایت منجر به افزایش افسردگی در این افراد شود.
تحقیقات اولیه در مورد اثرات نامطلوب کرونا بر کارکنان مراقبت‌‌های بهداشتی، غربالگری منظم سلامت روان را برای ارزیابی استرس، افسردگی، اضطراب و افکار خودکشی توصیه می‌‌کند. بسیار مهم است کسانی که در خط مقدم کار می‌‌کنند نه‌تنها از منابع سلامت روانی برخوردار باشند، بلکه در جست‌وجوی علائم هشداردهنده در همکاران خود نیز هوشیار باشند.
وی در پایان سخنان خود تاکید می‌کند: با توجه به شعار امسالِ روز جهانی پیشگیری از خودکشی یعنی «با عمل، اُمید بسازیم- Creating Hope Through Action، اکنون بیش از هر زمان دیگری نیاز داریم که دست به عمل بزنیم و با به اشتراک گذاشتن تجارب خود اقدامی برای افزایش اُمید انجام دهیم و چراغی در زندگی افرادی که در رنج هستند روشن کنیم.