کشف گودال ذخیره‌سازی غلات در فضای دستکند روستای «شمام» گیلان

ایرنا- سرپرست هیات باستان‌شناسی گفت: گمانه‌زنی به منظور پاسخگویی به استعلام و مستندسازی فضای دستکند روستای شمام رودبار به کشف گودال ذخیره‌سازی غلات منجر شد که به دلیل استفاده از این روش ذخیره‌سازی در خاورمیانه در اغلب گزارش‌های تاریخی از آن به عنوان اقتصاد آسیایی یاد می‌کنند. سولماز رئوف با اعلام این خبر گفت: نخستین کاوش‌های باستان‌شناسی در روستای شمام از توابع بخش مرکزی شهرستان رودبار واقع در دهستان رستم‌آباد جنوبی استان گیلان در سال ۱۳۴۸ خورشیدی به سرپرستی عبدالحسین شهیدزاده انجام شد و گورستان عظیمی متعلق به دوران اشکانی با گورهای زاغه‌ای از آن به دست آمد.
این باستان‌شناس با اشاره به اینکه پس از کاوش شهیدزاده، شمام با وجود موقعیت ویژه تاریخی در برنامه پژوهشی باستان‌شناسی کشور قرار نگرفت و در طول زمان آسیب‌های فراوانی دید، تصریح کرد: در تابستان سال ۱۳۸۳ به منظور تدوین اطلس باستان‌شناسی گیلان، محوطه‌های باستانی شهرستان رودبار از جمله شمام توسط محمدرضا خلعتبری و بهروز همرنگ مورد بررسی و شناسایی قرار گرفت. رئوف با اشاره به اینکه در اوایل تابستان ۱۴۰۰ خورشیدی طی عملیات خاکبرداری به منظور ایجاد پی ساختمان مسکونی در روستای شمام، بخشی از یک سازه دستکند آشکار شد اظهار کرد: با حضور کارشناسان اداره کل میراث فرهنگی استان گیلان از ادامه کار جلوگیری به عمل آمد و با مجوز پژوهشگاه میراث فرهنگی و گردشگری گمانه‌زنی در این محوطه انجام و یک گمانه ۲/۵ در سه متر حفر و سازه دستکند مورد مستندسازی قرار گرفت.
سرپرست هیات باستان‌شناسی با بیان اینکه این سازه به احتمال زیاد یک گودال ذخیره‌سازی غلات حفر شده در دل بستر آهکی است گفت: قطر دهانه ورودی این چاله ۷۰ سانتیمتر، عمق آن ۱۲۲ سانتیمتر و قطرش در پایین‌ترین بخش و کف ۱۱۰ سانتیمتر است. او افزود: دیواره داخل سازه، گل‌اندود و کف آن به قطر ۱۰ سانتیمتر با گل کوبیده فرش شده است.
رئوف با بیان این نکته که در گذشته برای حفظ دانه غلات برای مدت زمان طولانی آن را در محلی به نام گودال ذخیره‌سازی انبار می‌کردند اظهار کرد: این گودال‌ها اصولا در داخل زمین‌هایی با بافت متراکم حفر می‌شده و در مکان‌ها و فرهنگ‌های مختلف به خصوص مکان‌های مرطوب دیده می‌شود.
به گفته این باستان‌شناس، گودال‌های ذخیره علاوه بر حفظ محتویات داخلی از حمله حشرات، میکروارگانیزم‌ها و حیوانات خارجی مانند موش و جوندگان، مکان امنی را برای پنهان کردن غلات که اصلی‌ترین ماده غذایی در گذشته بوده در برابر سرقت غریبه‌ها و دشمنان، فراهم می‌کرده است. او بیان کرد: کشف چاله‌های ذخیره برای افراد ناآگاه دشوار بوده زیرا درب ورودی این چاله‌ها بسته و سپس روی آن با توده‌های کاه و حتی زباله استتار می‌شده است. این باستان‌شناس با بیان اینکه گودال‌های ذخیره‌سازی در بین تمام فرهنگ‌ها و در سراسر جهان وجود دارد و برای اولین بار شواهد آن از دوران فراپارینه سنگی و در خاور نزدیک در محوطه سکونتگاهی عین ملاحه مربوط به فرهنگ ناتوفی ظاهر شد تصریح کرد: از آنجا که این روش ذخیره‌سازی بیشتر در خاورمیانه شناخته شده است اغلب گزارش‌های تاریخی از آن به عنوان اقتصاد آسیایی یاد می‌کنند و در دهه ۱۹۸۰ میلادی این تکنیک در بین بادیه‌نشینان صحرای نگو (Negev) واقع در بخش‌های جنوبی اسراییل قابل مشاهده بود. به گفته رئوف، در اروپای مرکزی این گودال‌های ذخیره‌سازی از دوران نوسنگی، دوران برنز، عصر آهن و دوران متاخر شناخته شده است. او با بیان اینکه گودال ذخیره موجود در روستای شمام در زمان‌های گذشته به طور کامل خالی شده بود خاطرنشان کرد: احتمالا برای استفاده مجدد از گودال، ورودی آن را با تخته سنگی مسدود کرده بودند که بر اثر برخورد تیغه دستگاه بیل مکانیکی با آن، بخشی از آن تخریب شد.
سرپرست هیات باستان‌شناسی گفت: به منظور حفاظت از این سازه بعد از پایان کاوش و مستندسازی، داخل آن با خاک سرندشده پر شد.