کلیات بودجه 1404؛ همان همیشگی با کسری بیشتر

ابراهیم بهادرانی، مشاور عالی رییس اتاق تهران در بررسی کلیات بودجه با اشاره به ارقام مندرج در لایحه تقدیمی بودجه، درآمدهای پیش‌بینی‌شده را غیرقابل تحقق دانسته و عنوان می‌کند که رقم کسری تراز عملیاتی لایحه بودجه حدود 1805‌هزار میلیارد تومان است. به گفته بهادرانی، تحقق درآمدهای ناشی از فروش نفت، واگذاری دارایی‌ها و استقراض جای تردید جدی دارد.
بودجه سال 1404 معادل 5هزار و 987‌هزار میلیارد تومان در نظر گرفته شده که منابع آن از محل درآمدها، واگذاری دارایی‌های سرمایه‌ای و واگذاری دارایی‌ها‌ی مالی حاصل خواهد شد. چنانکه درآمدها معادل 2275‌هزار‌ میلیارد تومان، واگذاری دارایی‌ها‌ی سرمایه‌ای معادل 2332‌هزار‌ میلیارد تومان و واگذاری دارایی‌ها‌ی مالی 1380‌هزار‌ میلیارد تومان پیش‌بینی شده است.
از کل منابع بودجه حدود 38‌درصد از طریق درآمد پایدار یعنی مجموع مالیات، سود حاصل از مالکیت دولت و سایر درآمدها، 39‌درصد از طریق فروش نفت و اموال منقول و غیرمنقول و حدود 23‌درصد از طریق فروش شرکت‌های دولتی و انتشار اوراق استقراض تامین می‌شود. رقم پیش‌بینی‌شده برای هزینه‌ها‌ی جاری دولت 4081‌هزار میلیارد تومان، تملک دارایی‌های سرمایه‌ای 1196‌هزار میلیارد تومان و تملک دارایی‌ها‌ی مالی 710‌هزار میلیارد تومان عنوان شده است. همچنین پیش‌بینی شده است که در پایان سال آتی به ‌30درصد کاهش پیدا کند که تحقق آن به‌علت بالا بودن نرخ تورم نقطه‌به‌نقطه خدمات بعید به نظر ‌می‌رسد. همچنین عدم رشد کافی بودجه عمرانی متناسب با هدف برنامه باعث تضعیف زیربناها و عدم رشد سرمایه‌گذاری و در نهایت عدم تحقق رشد اقتصادی 8‌درصدی می‌شود.
از 2275همت درآمد پایدار دولت در بودجه سال آینده، حدود 1700همت (75درصد) از طریق مالیات، 264همت (12درصد) از طریق مالیات بر واردات، 61‌همت (3درصد) درآمد ناشی از فروش کالا و خدمات و 187همت (10درصد) درآمد ناشی از سایر درآمدها تحصیل خواهد شد. درآمد مالیاتی دولت با حدود 39‌درصد رشد، معادل 1700همت درنظر گرفته‌شده و افزایش مالیات بر ارزش‌افزوده همانند سال‌جاری معادل 10‌درصد پیشنهاد ‌شده است.
پیش‌بینی فروش نفت با قیمت هر بشکه 5/57یورو، معادل 63دلار درنظر گرفته‌شده که با توجه به قیمت فعلی نفت برنت معادل 78دلار منطقی به نظر ‌می‌رسد. در عین حال میزان تولید نفت خام روزانه معادل 3750 بشکه در روز پیش‌بینی‌شده درحالی‌که ‌شرکت‌ها‌ی نفتی بین‌المللی این رقم را 3250‌هزار بشکه برآورد کرده‌اند.
معادل 700همت انواع اوراق قرار است در سال آینده به فروش برسد که با توجه به امکانات مالی بازار سرمایه، رقم بالایی است. در عین حال معمولا فروش اوراق زمانی توجیه دارد که مبالغ مالی به‌دست‌آمده صرف اجرای طرح‌هایی شود که سود ناشی از زود به نتیجه رسیدن آنها، بیش از سود اوراق باشد. درحالی‌که این ارقام در کشور ما صرف تامین هزینه جاری ‌می‌شود که توجیه ندارد.
نکته مهم اما رقم کسری تراز عملیاتی (درآمد -هزینه جاری) بودجه سال 1404 است که حدود 1805‌هزار میلیارد تومان برآورد می‌شود. پیش‌بینی شده است که 1135‌هزار میلیارد تومان از کسری از طریق واگذاری دارایی‌های سرمایه‌ای (عمدتا فروش نفت) و استقراض از صندوق توسعه ملی و 670‌هزار میلیارد تومان از محل فروش اوراق (استقراض و فروش شرکت‌ها) تامین شود و این موارد ‌شرایط نامساعد بودجه کشور را نشان ‌می‌دهد. در عین حال با توجه به احتمال عدم تحقق منابع درآمدی، احتمال افزایش این کسری هم وجود دارد.
با توجه به اینکه ادامه روند فعلی تنظیم بودجه، کشور را از مشکلات رهایی نمی‌بخشد به نظر می‌رسد حرکت به‌سمت برنامه‌محوری، سبک شدن بدنه دولت و انجام وظیفه سیاستگذاری صرف، کاهش هزینه‌ها و حذف بودجه دستگاه‌های موازی، بررسی و حذف بودجه دستگاه‌ها‌یی ‌که به‌تدریج به بودجه کشور تحمیل شده ‌است و رقابتی شدن فضای کسب‌وکار برای اصلاح بودجه کشور، یک ضرورت غیرقابل انکار باشد.