گامی برای ورود به نظام بین‌الملل

سفر روحانی به ترکیه با توجه به تغییر رویکردهای سیاست خارجی جمهوری اسلامی ایران در دولت یازدهم قابل توجه و حائز اهمیت است. با به قدرت رسیدن گفتمان اعتدال و در پیش گرفتن مولفه‌هایی از جمله تنش زدایی، اعتماد سازی، تعامل سازنده با دیگر کشورها و تلاش برای حل و فصل مسالمت‌آمیز پرونده هسته‌ای شاهد تغییراتی در مناسبات سیاست خارجی ایران و استقبال کشورهای دیگر از آن هستیم که تغییر رویکرد کشورهای منطقه خلیج فارس و در سطح کلان‌تر در خاورمیانه- رفت و آمد‌های انجام شده در طور عمر یک ساله دولت یازدهم- را می‌توان مصداق این استقبال دانست.
بدون شک ترکیه و ایران هر دو از جمله کشورهای مهم و تاثیر گذار در منطقه هستند و هر اندازه که مناسبات طرفین رشد کند شاهد پیشبرد اهداف مشترک دو کشور خواهیم بود.
در طول سی و پنج، شش سال گذشته بین ایران و ترکیه اختلاف نظرهایی در مورد بحث آسیای میانه و قفقاز – هر دو کشور تلاش داشتند حوزه نفوذ یکدیگر را خنثی کنند- یا بحران‌های بعد از ۲۰۱۱ در خاورمیانه و کشورهای عربی وجود داشته است. با این حال و باوجود اختلاف بنیادی در مواضع سیاسی دو کشور به ویژه در مورد بحران سوریه فرصت نزدیکی دو کشور و حل‌وفصل مسایل منطقه‌ای فراهم است که اگر ایران و ترکیه با اراده و حسن نیت وارد شوند، می‌توانند از این فرصت‌ها بهره گیرند. در درجه اول مناسبات اقتصادی و تجاری ایران و ترکیه با توجه به روند مثبت تعلیق تحریم‌های اعمال شده علیه ایران می‌تواند زمینه ساز همکاری‌های بیشتر دو کشور باشد.
از سوی دیگر این دو کشور مسلمان در سازمان‌هایی همچون سازمان همکاری‌های اسلامی، اکو و… تاثیرگذار هستند که هرچقدر مناسبات آنها گسترش یابد در برنامه‌ها و اقدامات مشترک این سازمان‌های بین‌المللی نیز موثر خواهد بود.علاوه بر این ایران و ترکیه در خصوص مسایل امنیتی نیز دغدغه‌های مشترکی دارند که با توجه به وجود مرز مشترک می‌تواند یکی دیگر از زمینه‌های همکاری میان آنها باشد. در بعد فرهنگی نیز گسترش همکاری‌ها می‌تواند جایگاه مسایل فرهنگی و دیپلماسی عمومی را در مناسبات دو کشور واجد اهمیت کند.یکی دیگر از زمینه‌های همکاری میان ایران و ترکیه حوزه انرژی است. ما در مقاطع مختلف قراردادهایی با ترکیه از جمله در بحث صدور گاز داشته‌ایم که با فراز و نشیب‌هایی همراه بوده است. اکنون زمینه حل مشکلات ایران با نظام بین‌الملل، جذب سرمایه خارجی و توسعه منابع گازی در کشورمان فراهم شده است و چه بسا زمینه صدور گاز به اتحادیه اروپا نیز ایجاد شود. روشن است ترکیه که به لحاظ جغرافیایی حلقه واسط ایران و اروپاست می‌تواند کانال ارتباطی این انتقال گاز را تسهیل کند.
سیاست خارجی جدید کشورمان در راستای ورود ایران به نظام بین‌المللی تعریف شده است و اگر پرونده هسته‌ای ایران حل شود که می‌شود، ایران می‌تواند از همه این فرصت‌ها استفاده ‌کند. این سفر نیز در همین جهت می‌تواند آثار مثبتی در مناسبات خارجی کشورمان داشته باشد.
* استاد دانشگاه و کارشناس مسایل منطقه