گامی دیگر برای نابودی تئاتر شهر

احمدرضا غنی- درباره تئاتر شهر و مصیبت‌هایی که بر آن می‌رود، هر روز خبر تازه‌ای شنیده می‌شود. یک روز ایستگاه مترو را درست در مقابل نمای شمالی آن می‌سازند تا از چشم رهگذران چهارراه ولیعصر، پنهان شود. روز دیگر بازارچه فصلی زشتی را که با چادر و برزنت بنا شده در امتداد مسیر پارک دانشجو به عنوان بازارچه دایمی علم می‌کنند تا هر امکانی برای تماشای این بنای تماشایی از خیابان انقلاب از بین برود. روز دیگر خبر می‌رسد که کاشی‌های دیوارهایش یک به یک دارند می‌افتند و آخرین اتفاق روز گذشته افتاد. رییس مجموعه تئاترشهر درباره وضعیت نشت آب حوض غربی تئاتر شهر در پلاتوی تمرین مجموعه از طرح شهرداری برای تبدیل حوض‌ها به باغچه خبر داد. اتابک نادری درباره وضعیت پیش آمده و نشت آب حوض غربی مجموعه تئاتر شهر در پلاتوی تمرین این بنای تئاتری و اقدامات لازم برای برطرف کردن این مشکل گفت: در گذشته نیز مشکل نشت آب حوض‌های غربی تئاتر شهر در فضای زیر آنها وجود داشته است و این امر باعث شد تا شهرداری این حوض‌ها را ایزوگام کند. نادری با اشاره به پیشنهاد شهرداری برای تبدیل حوض‌های تئاتر شهر به باغچه یا «فلاورباکس» تاکید کرد: من با این پیشنهاد مخالفت کردم زیرا معتقدم این حوض‌ها بخشی از مجموعه تئاترشهر هستند و باید از آنها محافظت کرد.
مجموعه تئاتر شهر یکی از شاخص‌ترین بناهای تاریخی با تلفیق معماری معاصر با معماری ایرانی اسلامی است که به منظور جلوگیری از وارد شدن آسیب‌های احتمالی در سال ۸۳ در فهرست آثار ملی کشور جا گرفت. آن روزها احتمال وارد آمدن آسیب‌هایی به بنای تاریخی تئاتر شهر پیش‌بینی می‌شد. یکی از این اقدامات نیز تصمیم شهرداری به ساخت یکی از بزرگ‌ترین مساجد تهران در پارکینگ تئاتر شهر بود که این روزها مراحل پایانی خود را طی می‌کند. این به آن معنی است که ثبت ملی این بنا، هیچ تاثیری در پیشگیری از وارد آمدن آسیب‌های احتمالی به آن نداشته است.
سیداحمد محیط طباطبایی، معاون اسبق سازمان میراث فرهنگی و جانشین کمیته ملی موزه‌های ایران در رابطه با خبر طرح تبدیل حوض‌های تئاتر شهر به باغچه می‌گوید: «تئاتر شهر در میراث ملی ما ثبت شده است. اما این مساله نه از جانب شهرداری، نه مترو و نه کس دیگر مورد توجه قرار نگرفته. این بنا بیانگر هویت معماری زمان خودش و یکی از جاذبه‌های فرهنگی شهر تهران است. باید به تمامی تلاش کرد تا ویژگی‌های معماری و رفتاری کل مجموعه را حفظ کنیم بنابراین اقدام به تبدیل حوض‌های این مجموعه به باغچه از اساس اشتباه است.» وی با اشاره به اینکه ساخت ایستگاه مترو آسیب‌های زیادی به نمای این ساختمان و کلیت آن زده در حالی که می‌شد آن را کمی آن طرف‌تر اجرا کرد، اضافه می‌کند: «ثبت ملی یعنی اینکه باید جلو بسیاری از این اقدامات گرفته شود. سازمان میراث فرهنگی متولی حفظ آثار ملی است که در حال حاضر باید این کار را انجام دهد اما بعضا اهمیت نمی‌دهند».
تئاتر شهر اما در کنار اینکه یکی از شناسه‌های شهر تهران به شمار می‌رود به نوعی خانه دوم اهالی تئاتر نیز هست. میکاییل شهرستانی، بازیگر، کارگردان و مدرس تئاتر نیز با اجرای چنین طرحی در محوطه تئاتر شهر مخالف است. وی با بیان اینکه در این سال‌ها به چنین اقدامات تخریبی عادت کرده بودیم، می‌گوید: «آرام آرام دیگر حساسیت‌مان را از دست می‌دهیم. ابتدا در محوطه آن مترو ساخته شد که از اساس اشتباه بود و نباید صورت می‌گرفت. آن موقع افراد زیادی آمدند، حرف زدند حتی خواهش کردند اما شهرداری وقت ترجیح داد که حرف‌های این دوستان به هیچ انگاشته شود و به ساخت‌وساز خود ادامه داد.» وی با اشاره به اینکه این ساخت‌وساز‌ها و این عبور و مرور‌ها در مترو، ساختمان را به سوی تخریب پیش می‌برد، می‌گوید: «یاد یک دیالوگی از نمایش هملت می‌افتم. جایی که هملت می‌گوید «عادت نیش ستم را هم کند می‌کند». وای به روزی که عادت کنیم.
اگرچه رییس مجموعه تئاتر شهر گفته که برای رفع این مشکل قرار بر این شده که دفتر طرح‌های عمرانی وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی عایق‌کاری لازم و مناسبی را برای حوض‌های مجموعه در نظر گرفته و انجام دهد اما هنوز طرح شهرداری نیز باوجود مخالفت وی روی میز است، مساله‌ای که شهرستانی می‌گوید دیگر برای او فرقی نمی‌کند، اینکه حوض تبدیل به باغچه شود، یا اصلا کل مجموعه تبدیل به پاساژ شود چراکه دیگر حساسیت این موضوع برای او از بین رفته است. وی با اشاره به این مساله که ممکن است در چند سال آینده این مجموعه رو به ویرانی برود، می‌گوید: «عادت کرده‌ایم که هر کسی براساس سلیقه کاری انجام دهد. گوش هیچ‌کس بدهکار نیست و همان‌طور که شهرداری برخلاف تمام نظرات کارشناسی، مترو را در محوطه تئاتر شهر اجرا کرد، انجام این کار نیز دور از ذهن نیست.» البته شهرستانی با توجه به تغییر دولت و تغییر مدیریت در سازمان میراث فرهنگی و گردشگری ابراز امیدواری می‌کند که این کار صورت نگیرد وی می‌گوید: «امیدوارم که چنین اتفاقی رخ ندهد چراکه ما سال‌هاست داریم می‌گوییم که این کار اشتباه است اما کسی توجه نمی‌کند. باید بدانند ما که این‌ها را می‌گوییم، بی‌دلیل نیست».
ساختمان تئاتر شهر طی این سال‌ها با بی‌مهری‌های زیادی مواجه شده است، از ساخت مسجد و مترو در محوطه آن گرفته تا اجرای ایستگاه‌های بی‌آر‌تی که به کلی نمای آن را از بین برده‌اند، دزدیده شدن کاشی‌های آن، ترک خوردن بخشی از کاشی‌ها و… باید اما حالا منتظر ماند و دید که آیا با مدیریت جدید در سازمان میراث فرهنگی جلوی این دست اقدامات و از جمله تبدیل حوض‌های این مجموعه به باغچه گرفته می‌شود یا خیر!؟