گرانی افسارگسیخته

گروه بازرگانی- تنظیم بازار کالاهای اساسی در حالی با نقص روبه‌رو است که همه‌ساله با فرا رسیدن مناسبت‌های خاص شاهد تغییرات تازه‌ای در قیمت کالاهای مورد نیاز مردم هستیم. آن هم در شرایطی که دولتمردان در اظهارات گوناگون خود نسبت به آرامش بازار کالاهای اساسی به مردم اطمینان خاطر می‌دهند و حتی برخی از مسوولان حاضر به پذیرش نوسانات عجیب و غریب موجود در بازار نیستند. اما واقعیت این است که بازار مایحتاج مورد نیاز مردم که تا همین چند هفته پیش هم آشفته بود، این روزها با بازگشت حجاج و داغ شدن بازار نذری به بهانه ایام محرم با افزایش قیمت‌های جدیدی همراه شده است.
بررسی‌ها از سطح بازار حاکی از آن است که قیمت کالاهای پرتقاضا از جمله گوشت، مرغ، برنج، حبوبات، میوه و‌… به دلیل افزایش تقاضا با تغییرات جدیدی روبه‌رو شده است. اگرچه کاهش قدرت خرید مردم باعث شده ‌ تعدادی از این کالاها از سبد غذایی برخی اقشار جامعه حذف شود اما از آنجا‌ که توزیع غذای نذری در ماه محرم یکی از سنت‌های قدیمی مسلمانان است، تقاضا برای خرید بسیاری از اقلام غذایی افزایش پیدا کرده و همین عامل با توجه به سودجویی دلالان و فرصت‌طلبانی که از ماه‌ها قبل برای سوءاستفاده از این ماه خودشان را آماده کرده‌اند، موجب ایجاد موج جدید گرانی در بازار کالاهای اساسی شده است. در شرایط فعلی بسیاری از کالاها همچون برنج و محصولات کشاورزی مثل میوه با اختلاف قیمت چند برابری از سر زمین در مغازه‌ها عرضه می‌شود؛ عاملی که سال‌هاست ضرر مردم را به دنبال داشته و با فرا رسیدن مناسبت‌های خاص تشدید می‌شود. این در حالی است که آحاد جامعه انتظار دارند طبق اظهارات مسوولان تنظیم بازار مبنی بر توزیع کالاهای اساسی با نرخ مصوب، آب از آب تکان نخورد.
در حال حاضر عواملی از جمله سودجویی دلالان و واسطه‌گران، ممنوعیت ثبت سفارش، کمبود عرضه، نبود برنامه‌ریزی مناسب و کارگشا برای تنظیم بازار در ایام خاص و‌… که برای مصرف‌کنندگان قابل قبول نیست باعث شده هر کیلو برنج ایرانی در فروشگاه‌های زنجیره‌ای بین ۲۰ تا ۲۶ هزار تومان، برنج هندی هفت هزار و ۳۰۰ تا هشت هزار و۵۰۰ تومان، برنج پاکستانی ۱۳ تا ۱۷ هزار تومان، لیموعمانی ۶۵ هزار تومان، لپه ۲۰ هزار تومان، لوبیا قرمز ۲۲ هزار تومان، لوبیا سفید ۱۸ تا ۲۰ هزار تومان، روغن ۵/۴ کیلویی ۴۸ تا ۵۲ هزار تومان، شکر چهار تا شش هزار تومان، قند شش هزار و ۵۰۰ تا هفت هزار تومان، چای ۵۰۰ گرمی ایرانی ۳۵ تا ۴۰ هزار تومان و چای خارجی ۵۰۰ گرمی ۷۰ هزار تومان عرضه شود.
همچنین هر کیلو شقه گوسفندی با نرخ ۱۰۳ تا ۱۰۶ هزار تومان، گوساله بدون استخوان ۸۵ تا ۹۰ هزار تومان، گوساله با استخوان ۷۵ تا ۸۰ هزار تومان، مرغ ۱۳ هزار و ۵۰۰ تا ۱۴ هزار تومان، دام سبک زنده ۴۷ تا ۴۸ هزار تومان و دام سنگین ۳۵ تا ۳۸ هزار تومان فروخته می‌شود. این در حالی است که این نرخ‌ها در مناطق مختلف سطح شهر متفاوت است و حتی در برخی مغازه‌های محلی با قیمت‌های بسیار بالاتر از آنچه گفته شد، عرضه می‌شود. بنابراین مردم چاره‌ای ندارند که برای تامین نیاز خود در این ایام خاص بیشتر از قبل از جیب خود مایه بگذارند. اما نکته قابل تامل در این میان آن است که روند افزایشی قیمت کالاهای مورد نیاز مردم با حقوق آنها همخوانی ندارد و همین موضوع باعث نابودی برخی از اقشار جامعه شده است.
در این بین البته باید برخی استثنائات را نیز در نظر گرفت. برخی مغازه ها نیز با توجه به اینکه قصد سودجویی در این ایام خاص را ندارند، سعی می‌کنند تا آنجایی که می توانند مایحتاج مورد نیاز مردم را با پایین ترین قیمت عرضه کنند اگرچه مدیریت نامناسب دولت در بیشتر موارد دست و پای آنها را بسته است.
مرغ دوباره گران می‌شود
شیب تند افزایش قیمت‌ها در حالی در بازار ایجاد شده که حتی برخی مسوولان حاضر به پذیرش گرانی‌های موجود در بازار نیستند و با ذکر نرخ‌های مصوبی که توسط عرضه‌کنندگان رعایت نمی‌شود، از بار مسوولیت شانه خالی می‌کنند‌. این در حالی است که برخی مسوولان بازار نیز اگرچه گرانی‌ها را تایید می‌کنند بلکه از افزایش قیمت‌های جدیدی در بازار خبر می‌دهند. در همین خصوص عضو هیات مدیره اتحادیه مرغداران گوشتی درباره آخرین تحولات بازار مرغ اظهار کرد: هم‌اکنون متوسط نرخ هر کیلو مرغ زنده‌ جلوی در‌ مرغداری ۹ هزار و ۳۰۰ تا ۹ هزار و ۴۰۰ و مرغ آماده طبخ در خرده‌فروشی‌ها ۱۲ هزار و ۹۰۰ تا ۱۳ هزار تومان است.
به گفته عظیم حجت، با توجه به ازدیاد تقاضا در ایام تاسوعا و عاشورای حسینی، احتمال افزایش ۵۰۰ تا هزار تومانی هر کیلو مرغ در بازار دور از انتظار نیست. عضو هیات مدیره اتحادیه مرغداران گوشتی درباره تاثیر عرضه مرغ منجمد در ایام محرم بر وضعیت بازار افزود: هر زمانی که شرکت پشتیبانی امور دام نسبت به توزیع مرغ با نرخ مصوب در بازار اقدام کند، بدون تردید تولیدکنندگان با زیان مواجه می‌شوند چرا که شرکت پشتیبانی امور دام عرضه مرغ را براساس تاریخ انقضا انجام می‌دهد نه نیاز واقعی بازار.
گران‌فروشی گوشت
سعید سلطانی مدیر‌عامل اتحادیه دامداران کشور نیز با اشاره به اینکه امتناع دامداران از عرضه دام صحت ندارد، اظهار کرد: اگرچه برخی فروشندگان به بهانه افزایش قیمت در ایام محرم، اظهاراتی مبنی بر کمبود عرضه دام را مطرح می‌کنند، اما این موضوع کذب است چرا که نگهداری دام پروار‌شده در واحد‌های دامداری برای دامدار صرفه اقتصادی ندارد. وی متوسط نرخ دام سبک در کشور را ۴۲ هزار تومان و دام سنگین را ۳۲ هزار تومان اعلام کرد و گفت: از ابتدای سال به سبب ازدیاد عرضه قیمت هر کیلو گوساله زنده ۲۶ تا ۲۷ درصد و دام سبک ۱۰ تا ۱۲ درصد در بازار افت داشته است.
سلطانی عرضه دام زنده با نرخ ۵۲ تا ۵۴ هزار تومان در ایام تاسوعا و عاشورای حسینی را تکذیب کرد و گفت: با توجه به انباشت مازاد دام در دامداری‌ها بعید است قیمت دام سبک به این نرخ برسد. مدیر‌عامل اتحادیه دامداران ادامه داد: اگر مسوولان امر از خروج غیر‌قانونی دام از مرز‌های کشور جلوگیری کنند، با افزایش بهره‌وری وزن لاشه نه تنها امکان صددرصدی نیاز کشور از منابع داخل وجود دارد، بلکه دیگر خبری از التهاب بازار و سودجویی دلالان نیست.
وی قیمت واقعی هر کیلو شقه گوسفندی را ۸۵ تا ۹۰ هزار و گوشت گوساله بدون استخوان را ۷۵ تا ۸۰ هزار تومان اعلام کرد و گفت: فروش با نرخ‌های بالاتر ناشی از حلقه‌های متعدد واسطه و دلال است که انتظار می‌رود با اعمال نظارت‌های بیشتر از گران‌فروشی جلوگیری شود.
قیمت برنج قد کشید
رییس اتحادیه بنکداران مواد غذایی نیز با بیان جدیدترین تحولات بازار در ایام محرم از افزایش قیمت برنج خبر داد و گفت: با توجه به ممنوعیت ثبت سفارش در فصل برداشت، قیمت برنج ایرانی ۱۰ درصد، برنج هندی سه تا چهار درصد و پاکستانی حدود ۱۰ درصد نسبت به هفته‌های اخیر در بازار افزایش یافته است. محمد آقاطاهر افزود: با توجه به ازدیاد تقاضا برای خرید برنج در ایام تاسوعا و عاشورا و بازگشت حجاج، احتمال افزایش قیمت برنج در صورت عدم ترخیص برنج‌های مانده در گمرکات کشور دور از انتظار نیست.
آقاطاهر درباره آخرین وضعیت بازار حبوبات بیان کرد: در ۱۰ روز گذشته قیمت برخی اقلام حبوبات نوسان جزئی داشته که قابل ذکر نیست. رییس اتحادیه بنکداران مواد غذایی ادامه داد: اگر دولت میزان عرضه شکر با نرخ مصوب را افزایش دهد، بدون تردید نوسانی در خصوص قیمت قند و شکر در بازار نخواهیم داشت.به گفته وی، با توجه به حذف ارز ۴۲۰۰ تومانی و اختصاص ارز نیما به واردات، قیمت چای خارجی ۱۰۰ تا ۱۲۰ درصد در بازار افزایش یافت که با اعمال نظارت مسوولان ستاد تنظیم بازار احتمال کاهش قیمت چای در بازار وجود دارد.آقاطاهر با اشاره به اینکه افزایش جزئی نرخ اقلام اساسی در ایام محرم دور از انتظار نیست، افزود: باوجود کاهش قدرت خرید مردم، تقاضا در ایام تاسوعا و عاشورای حسینی به سبب ازدیاد نذورات مردم افزایش می‌یابد که با عرضه مناسب محصول می‌توان از نوسان بی‌رویه قیمت کالا در بازار جلوگیری کرد.
برنج باید حداکثر ۲۳ هزارتومان باشد
دبیر انجمن برنج کشور نیز در ادامه با اشاره به گران‌فروشی ۲۷ تا ۳۶ درصدی برنج ایرانی در شهرهای بزرگ گفت: قیمت برنج در تهران حداکثر باید کیلویی ۲۲ تا ۲۳ هزار تومان باشد و اگر نیست، ضعف دستگاه‌های نظارتی است.
جمیل علیزاده‌شایق در واکنش به گرانی برنج ایرانی در بازار اظهار کرد: قیمت برنج ایرانی دیروز در شمال کشور کیلویی ۱۹ هزار تومان بود و فروشنده آن نیز عنوان می‌کرد که سود لازم را از فروش این کالا می‌برد‌ بنابراین تفاوت قیمت برنج ایرانی در شمال و تهران ناشی از ضعف عملکرد دستگاه‌های نظارتی است. وی تصریح کرد: دستگاه‌های نظارتی نه تنها در این زمینه عملکرد بسیار ضعیفی دارند بلکه به توصیه‌ها نیز گوش نمی‌دهند.دبیر انجمن برنج کشور درباره اینکه قیمت منطقی برنج ایرانی در تهران چقدر است‌، گفت: قیمت هرکیلوگرم برنج درجه یک ایرانی در تهران حداکثر باید بین ۲۲ تا ۲۳ هزار تومان باشد. برخی در این میان بحث کرایه حمل را مطرح می‌کنند که برای حمل ۵/۲ تن برنج به تهران حدود ۳۰۰ هزار تومان اخذ می‌شود (۱۲۰ تومان برای هر کیلوگرم) که رقم قابل توجهی نیست و نمی‌تواند دلیل موجهی برای فروش برنج به قیمت ۲۸ تا ۳۰ هزار تومان باشد.دبیر انجمن برنج کشور در ادامه با انتقاد از عدم حمایت دولت از کشت برنج در کشور، گفت: به دلیل کم‌کاری دولتی‌ها، نه تنها هزینه تولید پایین نیامده بلکه افزایش نیز داشته است و در این زمینه کشاورز مقصر نیست. وی افزود: از تولیدکنندگان ماشین‌آلات داخلی حمایت نمی‌شود و ماشین‌آلات خارجی نیز با ارز گران وارد می‌شود بنابراین هزینه هر دو‌ آنها بالاست و کشاورزان مجبور به جایگزین کردن کارگر به جای ماشین می‌شوند که امسال هم یک دلیل افزایش هزینه تولید، افزایش هزینه کارگری بود.
احتمال گرانی سبزی‌، سیب‌زمینی و پیاز
گرانی کالاهای پرمصرف در حالی است که بازار میوه و تره‌بار نیز از افزایش قیمت‌های جدید بی‌نصیب نبوده است. طی روزهای اخیر قیمت برخی اقلام همچون موز، خیار، شلیل، سیب، هلو و آلو نسبت به هفته‌های گذشته به طور متوسط ۱۰ تا ۱۲ درصد در بازار نوسان داشته است که به گفته رییس اتحادیه میوه و سبزی دلیل عمده آن به بازگشت حجاج و برگزاری مراسم فشرده عروسی قبل از ایام محرم مربوط می‌شود. اما در حال حاضر قیمت میوه‌ها به سبب افت تقاضا واقعی است. اگرچه با توجه به اینکه در ایام تاسوعا و عاشورا قرار داریم، به سبب نذورات مردم و تعطیلی چند روزه میدان ممکن است قیمت برخی اقلام همچون سبزی آش، قورمه، سیب‌زمینی و پیاز با نوساناتی در بازار روبه‌رو شود که این رشد قیمت در بازار مقطعی است.
اسداله کارگر قیمت کنونی هر کیلو سیب‌زمینی نو را ۲ هزار و ۵۰۰ تا ۴ هزار و پیاز یک هزار تا ۲ هزار تومان در میدان مرکزی میوه و تره‌بار اعلام کرد و گفت: با احتساب حداکثر ۳۵ درصد سود محصول در خرده‌فروشی‌ها عرضه می‌شود. رییس اتحادیه میوه و سبزی همچنین نرخ هر کیلو سبزی خوردن را دو تا سه هزار و سبزی جور (پلو، آش، قورمه) یک هزار و ۵۰۰ تا ۲ هزار و ۵۰۰ تومان اعلام کرد.
این اظهار‌نظر در حالی است که بازار میوه از سال گذشته با قیمت‌های باورنکردنی روبه‌رو شده به طوری که خرید میوه‌های فصل برای بسیاری از اقشار سطح جامعه به کاری غیر‌ممکن تبدیل شده است. حتی خرید اقلام تره‌بار ضروری نیز دیگر کار ساده‌ای نیست چرا که حتی قیمت سیب‌زمینی، پیاز، هویج و … نیز این روزها غیر‌منطقی است.
کمبودی وجود ندارد
با اینکه گشت و گذاری در بازار نشان می‌دهد که مسوولان، بازار کالاهای پرمصرف را در این شرایط خاص به حال خود رها کرده‌اند اما معاون بازرگانی داخلی شرکت بازرگانی دولتی ایران درباره آخرین جزئیات توزیع کالا‌های اساسی در ایام محرم و صفر اظهار کرد: برای ایام محرم و صفر پیش‌بینی شده که ۳۰ هزار تن برنج، ۳۰ هزار تن روغن، ۱۵ هزار تن شکر، ۱۰ هزار تن گوشت قرمز و ۱۰ هزار تن گوشت مرغ با قیمت مصوب در این ایام در اختیار هیات‌های مذهبی قرار گیرد. حسن حنان با اشاره به اینکه پشتیبانی امور دام در ایام محرم و صفر اقدام به توزیع گوشت و مرغ مورد نیاز با نرخ مصوب هیات‌های مذهبی می‌کند، بیان کرد: بازرگانی دولتی ۳۰ هزار تن برنج هندی ۱۱۲۱ را با قیمت ۶ هزار و ۳۰۰ و ۱۵ هزار تن شکر با قیمت ۳ هزار و ۲۰۰ تومان در اختیار هیات‌های مذهبی قرار می‌دهد، ضمن آنکه شرکت روغن خام مورد نیاز را در اختیار کارخانه‌های روغن‌کشی قرار می‌دهد و آنها موظفند روغن ۱۶ و ۵/۴ کیلویی جامد و نیمه جامد را با ۱۵ درصد تخفیف توزیع کنند. این در حالی است که قیمت‌های کنونی بازار بالاتر از این رقم است.
حنان با بیان اینکه کمبودی در توزیع اقلام اساسی وجود ندارد، گفت: براساس تجربیات سنوات گذشته کالای بیشتری تدارک دیده شده که با این وجود جای هیچ گونه نگرانی نیست.بر اساس آنچه گفته شد، افزایش قیمت در مناسبت‌های خاص هر‌ساله در بازار کالاهای اساسی اتفاق می‌افتد اما نکته تامل بر‌انگیز در این خصوص این است که متولیان امر بعد از سال‌ها مشاهده نابسامانی‌های بازار نتوانستند راهکار کارگشایی را برای تنظیم بازار در این ایام ارائه دهند. حتی از تجربیات بخش خصوصی آنطور که باید و شاید در این زمینه کمک گرفته نشده و دولت همچنان بر سیاست‌های بی‌نتیجه خود پافشاری می‌کند. در این میان شاهد این هستیم که واگذاری بخشی از سیاست‌های بازرگانی و تنظیم بازار از وزارت کشاورزی به وزارت صمت نیز نتوانست از نوسانات بازار کالاهای اساسی جلوگیری کند. بر این اساس به نظر می‌رسد دولت باید با رویکرد جدیدی نسبت به ساماندهی بازار وارد عمل شود. در غیر این صورت این روند نابسامان در کنار دیگر معضلات اقتصادی، مردم را به شدت متضرر خواهد کرد.