گسل‌های جدید در کمین اقتصاد جهان

فاطمه رحیمی- هفته‌نامه اکونومیست در آخرین شماره خود به بازگشت شکننده اقتصاد جهانی به پیش از دوران پاندمی کووید۱۹ پرداخته است. در این مقاله آمده است: رشد جهانی به سرعت در حال بازگشت است، اما بهبودی از بیماری همه‌گیر ناهموار و شکننده است. همه‌گیری باعث افت اقتصادی ترسناکی شده، اما اکنون یک رونق عجیب و غریب و مهیج آغاز شده است. در حالی که رستوران‌ها و شرکت‌های حمل‌ونقل مجبور به جنگ و تملق برای استخدام کارکنان هستند، قیمت نفت افزایش یافته است. همان‌طور که شرکت‌های مذکور نشان می‌دهند سود در سال جاری به بالاترین حد خود خواهد رسید، بازارهای سهام دچار اشکال شده‌اند. شاخص «جی‌پی مورگان چیس» و «آی‌اچ‌اس مارکیت» نشان می‌دهند که رشد جهانی در بالاترین حد خود از روزهای پررونق سال ۲۰۰۶ است.
هرگونه فرار از کووید۱۹ دلیلی برای جشن گرفتن است. اما اقتصاد پررونق امروز نیز مایه نگرانی است، زیرا سه خط گسل در زیر سطح قرار دارد. روی هم رفته، آنها تعیین می‌کنند که کدام اقتصاد شکوفا می‌شود و آیا غیر‌معمول‌ترین بهبود اقتصادی در شرایط کنونی می‌تواند پایدار باشد.
نخستین خطوط گسل کشورهای واکسینه‌شده و واکسینه‌نشده را از هم جدا می‌کند. فقط آن دسته از کشورها که واکسینه می‌شوند می‌توانند بر کووید۱۹ غلبه کنند. این شرط مغازه‌ها، کافه‌ها و دفاتر برای بازگشایی دائمی است و مشتریان و کارگران اطمینان‌خاطر دارند که می‌توانند خانه‌های خود را ترک کنند. اما از هر چهار نفر در سراسر جهان فقط یک نفر دوز اول واکسن را دریافت کرده است و از هر هشت نفر تنها یک نفر کاملا محافظت می‌شود. حتی در آمریکا برخی از ایالات که واکسیناسیون را به انجام رسانده‌اند در برابر نوع عفونی دلتا ویروس آسیب‌پذیر هستند.
خط گسل دوم بین عرضه و تقاضا جریان دارد. کمبود میکروتراشه درست در زمانی که مصرف‌کنندگان می‌خواهند از آن استفاده کنند، باعث ایجاد اختلال در تولید لوازم الکترونیکی و اتومبیل شده است. هزینه حمل کالا از چین به بنادر در سواحل غربی آمریکا از سطح قبل از شیوع کرونا چهار برابر شده است. حتی با انسداد این گلوگاه‌ها، اقتصادهای تازه باز شده عدم تعادل تازه‌ای ایجاد خواهند کرد. در برخی کشورها به نظر می‌رسد مردم علاقه بیشتری به مصرف‌گرایی دارند تا اینکه برای آن کار کنند و این امر باعث کمبود ساختاری نیروی کار در بخش خدمات می‌شود. قیمت خانه‌ها افزایش یافته و این نشان می‌دهد که به زودی اجاره‌ها نیز افزایش می‌یابند. این امر می‌تواند تورم را پایدار کند و مفهوم غیرقانونی بودن مسکن را تعمیق بخشد.
خط گسل نهایی مربوط به خروج محرک است. در برهه‌ای از زمان، مداخلات دولت که از سال گذشته آغاز شده باید معکوس شود. بانک‌های مرکزی کشورهای ثروتمند از زمان ابتلا به بیماری همه‌گیر، دارایی‌هایی به ارزش بیش از ۱۰ هزار دلار خریداری کرده‌اند و با عصبانیت در حال بررسی این مساله هستند که چگونه می‌توانند با محکم‌کاری سریع در بازارهای سرمایه و بدون ضربه به آن، خود را از این شرایط خلاص کنند. چین، که اقتصاد آن در سال ۲۰۲۰ کوچک نشد، نشانه‌ای از آنچه در آینده می‌آید را ارائه می‌دهد: این کشور سیاست اعتباری امسال را سخت‌تر و رشد آن را کند کرده است.
در همین حال، طرح‌های کمک اضطراری دولت، مانند شارژ بیمه بیکاری و مهلت قانونی تخلیه، منقضی می‌شوند. بعید است خانوارها در سال ۲۰۲۲ تزریق تازه‌ای از محرک‌های پولی را انجام دهند. کسر درآمدها به جای گسترش، منقبض می‌شوند و رشد را کاهش می‌دهند. تاکنون، اقتصادها تا حد زیادی از موج ورشکستگی‌های مخرب اجتناب کرده‌اند، اما هیچ‌کس نمی‌داند که بنگاه‌ها به محض سررسید وام‌های اضطراری چقدر کنار می‌آیند و کارگران دیگر نمی‌توانند با هزینه مودیان مالیاتی از کار برکنار شوند.
ممکن است فکر کنید که حادثه‌ای به شدت همه‌گیری کرونا، همراه با واکنش بی‌سابقه دولت به آن، سرانجام یک واکنش اقتصادی جهانی به همان اندازه شدید را در پی خواهد داشت. بدبین‌ها نگران بازگشت به تورم به سبک دهه ۱۹۷۰ یا یک سقوط مالی هستند، یا اینکه انرژی اساسی سرمایه‌داری توسط کمک‌های مالی دولت گرفته می‌شود. چنین نتایج آخرالزمانی ممکن است رخ دهد، اما محتمل نیست. در عوض یک روش بهتر برای فکر کردن در مورد چشم‌انداز غیرمعمول، بررسی چگونگی تعامل متفاوت سه خط گسل در اقتصادهای مختلف است.
با آمریکا شروع کنید. با داشتن واکسن‌های فراوان و محرک‌های عظیم، خطر برافروختگی اقتصادی بیش از حد است. در ماه‌های اخیر تورم به سطحی رسیده که از اوایل دهه ۱۹۸۰ مشاهده نشده است. با تغییر فعالیت اقتصادی، بازار کار این کشور تحت فشار قرار گرفته است. حتی پس از افزایش ۸۵۰ هزار نفری در تعداد مشاغل در ماه ژوئن و محاسبه جای خالی فراوان، تعداد افرادی که در اوقات فراغت مشغول به کار هستند ۱۲ درصد کمتر از قبل از همه‌گیری است. کارگران تمایلی به بازگشت به کارخانه‌ها ندارند و این امر باعث افزایش دستمزدها شده است. حقوق ساعتی تقریبا هشت درصد بیشتر از فوریه ۲۰۲۰ است. شاید وقتی منافع اضطراری بیکاری در سپتامبر منقضی می‌شود، آنها به بازار کار بازگردند، اما کشورهای فاقد چنین طرحی مانند استرالیا نیز شاهد کمبود نیروی کار هستند. نگرش به کار ممکن است در سطح پایین طیف درآمد، در میان پیشخدمت‌ها و نظافتچی‌ها تغییر کند، نه فقط در میان متخصصان بلندپایه که رویاهای قایق‌های تفریحی و تعطیلات را در سر می‌پرورانند. همه این موارد حاکی از آن است که اقتصاد آمریکا با فشار مداوم به فدرال‌رزرو برای سفت و سخت کردن سیاست، برافروخته خواهد شد.
در جاهای دیگر جهان ثروتمند، این تصویر سر و صدای کمتری دارد. این شامل برخی از کشورهایی است که هنوز به طور کامل واکسینه نشده‌اند، مانند ژاپن که کمتر از ۱۵ درصد از جمعیت خود را کاملا واکسینه کرده است. اروپا در حال واکسن زدن است، اما محرک کوچکتر آن بدان معنی است که تورم این کشورها به سطح آمریکا نرسیده است. در بریتانیا، فرانسه و سوییس ۸ تا ۱۳ درصد از کارمندان در پایان ماه می در طرح‌های مستمر باقی مانده‌اند. در همه این اقتصادها این خطر وجود دارد که سیاستگذاران نسبت به تورم موقتی و وارداتی، واکنش بیش از حد نشان دهند و پشتیبانی را خیلی سریع پس بگیرند. در این صورت، اقتصاد آنها نیز آسیب خواهد دید، همان‌طور که منطقه یورو پس از بحران مالی ۲۰۰۹-۲۰۰۷ متحمل رنج زیادی شد.کشورهای با درآمد کم و متوسط در یک محدوده قانونی قرار دارند. آنها باید از افزایش تقاضای جهانی کالاها و کالاهای کارخانه‌ای بهره‌مند شوند، اما در حال تقلا هستند. اندونزی که با یک موج کووید۱۹ دیگر مبارزه می‌کند، در حال انتقال مجدد اکسیژن از صنعت به بیمارستان‌ها است. در سال ۲۰۲۱ فقیرترین کشورها که از نظر واکسن بسیار ناامید هستند، پیش‌بینی می‌شود که برای سومین بار در ۲۵ سال گذشته رشد اقتصادی کندتری نسبت به کشورهای ثروتمند داشته باشند.
حتی وقتی کووید۱۹ بهبود اقتصادی این کشورها را تضعیف می‌کند، بازارهای نوظهور با احتمال افزایش نرخ بهره در بانک فدرال روبه‌رو هستند. با خرید دلار، سرمایه‌گذاران با فشار نزولی بر ارزهایشان، خطر بی‌ثباتی مالی را افزایش می‌دهند. بانک‌های مرکزی آنها این شانس را ندارند که تورم موقتی یا وارداتی را نادیده بگیرند. برزیل، مکزیک و روسیه اخیرا نرخ بهره را افزایش داده‌اند و ممکن است کشور‌های بیشتری این سیاست را دنبال کنند. اگر از بین رفتن شکاف‌ها خیلی دیر اتفاق بیفتد و استحکام بازارهای مالی خیلی زودتر از موعد رخ دهد، دردناک خواهد بود.
آماده پناه گرفتن شوید
چرخه اقتصادی بسیار ناخوشایند بوده و تنها در مدت یک سال رکود اقتصادی را پشت سر گذاشته است. شاید تا تابستان سال ۲۰۲۲ بیشتر افراد واکسینه شوند، تجارت با الگوی تقاضای جدید سازگار شده و محرک‌ها به شکلی منظم از بین بروند. در این رونق عجیب، مواظب آن خطوط گسل باشید.