یارانه نقدی عدالت اجتماعی نمی‌آورد

جمشید عدالتیان‌شهریاری*
نگاه سیاستگذاری در دیگر کشورها معطوف به جمع‌آوری پول‌های خرد جامعه و تبدیل آن به سرمایه‌گذاری اقتصادی می‌شود. این نگاه در ایران اما در جهت عکس عمل می‌کند. دولت برای اینکه خود را درگیر پیچیدگی‌های اقتصادی نکند پول‌های درشت و کلان کشور را صرف پرداخت خرد و نقدی به جامعه می‌کند.
اگر دولت منابعی را که در طول سال‌های گذشته صرف پرداخت نقدی به جامعه کرده صرف اهداف والاتری همچون توسعه شبکه حمل‌و‌نقل عمومی می‌کرد، امروز میزان دسترسی به وسایل حمل‌و‌نقل عمومی همچون اتوبوس و مترو تا چندین برابر حد کنونی می‌رسید.
سیاستگذاری دولت مبتنی بر پرداخت نقدی به خانوارها اما در طول این سال‌ها با از بین رفتن حجم زیادی از ذخایر ملی همراه شد، بدون اینکه حمایتی متوجه اقشار آسیب‌پذیر جامعه شود. این موضوع حتی از سوی خود جامعه مردمی نیز پذیرفته شده است که اعطای پول کمکی به حل مسائل و چالش‌های معیشتی آنان نمی‌کند.
اما مساله بنزین موضوع جدیدی نیست که تنها مختص به دوره ریاست‌جمهوری محمود احمدی‌نژاد و حسن روحانی باشد. امیرعباس هویدا نیز در زمان ریاست‌جمهوری خود سالانه دو ریال به قیمت بنزین مصرفی جامعه افزود. محمد مصدق تلاش داشت بنزین را تبدیل به یک مساله ملی کند اما این موضوع دولتی شد و مشکلات ناشی از دولتی شدن آن همچنان پابرجاست.
بدیهی است اقتصاد ایران به دنبال سیاست بازار و تعیین قیمت‌های واقعی در اقتصاد نیست. اگرچه دولت می‌گوید به دنبال حمایت از اقشار آسیب‌پذیر است اما این سیاست معنایی جز هدر دادن منابع ملی کشور ندارد. دولت می‌توانست به جای آنکه درآمد حاصل از اصلاح قیمت سوخت را بازتوزیع کند به سیاست‌هایی روی آورد که با برقراری عدالت اجتماعی در جامعه همراه شود.
از همین منظر دولت می‌توانست نگاه برابری به همه اقشار جامعه داشته باشد و بخشی از درآمدش را صرف مدرسه‌سازی و بهبود آموزش، کاهش و به صفر رساندن هزینه‌های پزشکی و بهداشتی و توجه کافی به تغذیه کودکان خانوارهای کم‌درآمد می‌کرد. بنابراین راه‌های زیباتری از پول‌پاشی وجود دارد که می‌تواند به برقراری عدالت اجتماعی بینجامد. اعطای کمک مالی به جامعه نه‌تنها گرهی را باز نمی‌کند بلکه توقع مردم را نیز در خصوص دریافت مبالغ بیشتر در آینده بالا می‌برد.
بنابراین سیاست پرداخت یارانه نقدی که زمان زیادی از آغاز آن می‌گذرد به همان اندازه اشتباه بود که سیاست کنونی دولت در پرداخت نقدی به مردم، کمااینکه افرادی که نباید مشمول دریافت یارانه‌های دولتی باشند کماکان از پرداخت‌های نقدی دولت برخوردار می‌شوند.
* عضو هیات نمایندگان اتاق بازرگانی ایران