یکشنبه سرنوشت‌ساز

آلمانی‌ها در حالی امروز در انتخابات پارلمانی این کشور شرکت می‌کنند که این انتخابات سرنوشت آنگلا مرکل و رسیدن او به صدراعظمی برای چهار سال دیگر را تعیین خواهد کرد.
نظرسنجی‌ها حاکی از آن هستند که برای نخستین بار در حدود شش دهه گذشته در این انتخابات حزب راست‌افراطی و ملی‌گرای آلمان در جایگاه سومین حزب وارد پارلمان خواهد شد. خیلی بعید است که در این انتخابات مرکل مجددا به عنوان صدراعظم انتخاب نشود و همین طور بعید است که حزب او هم بیشتر آرا را نیز به خود اختصاص ندهد. با این وجود مرکل قرار نیست همین امروز به عنوان صدراعظم انتخاب شود و این فرآیند از جانب پارلمان جدید طی رای‌گیری محرمانه صورت خواهد گرفت.
آلمان بزرگ‌ترین اقتصاد اتحادیه اروپا به حساب می‌آید و نتیجه این انتخابات می‌تواند روی اقتصاد اتحادیه اروپا تاثیرگذار باشد. تقویت اقتصادی آلمان باعث ایجاد ۴ میلیون و ۸۰۰ هزار فرصت شغلی در اتحادیه اروپا شده و به رشد اقتصادی کشورهای عضو اتحادیه، به‌ویژه هلند، فرانسه، بلژیک، ایتالیا، لهستان و جمهوری چک کمک کرده است. اگر آلمان دچار ضعف اقتصادی شود، اتحادیه اروپا تا سال ۲۰۲۳ در مجموع ۳۶ میلیارد یورو زیان خواهد دید. اداره کل آمار آلمان اعلام کرد که این کشور در سال گذشته میلادی (۲۰۱۶) یک‌هزار و ۲۱ میلیارد یورو درآمد صادراتی داشته و به این ترتیب برای سومین سال پیاپی در زمینه صادرات رکورد زده است. حجم واردات آلمان در سال گذشته میلادی به بیش از ۹۵۴ میلیارد یورو رسید که نسبت به ۲۰۱۵ افزایشی ۶‌/‌۰ درصدی به‌شمار می‌رود. واردات آلمان از کشورهای عضو اتحادیه اروپا حدود ۶۲۰ میلیارد یورو بوده است.
اگر نظرسنجی‌ها درست باشد، آنگلا مرکل یک دوره چهارساله دیگر هم صدر اعظم آلمان خواهد شد. اما وقتی آلمانی‌ها روز یکشنبه ۲۴ سپتامبر (دوم مهر) پای صندوق رای می‌روند، چیزی بیش از انتخاب یک رهبر در سطح اروپا در میان است. پیش‌بینی‌ها حاکی از آن است که برای اولین بار از زمان جنگ جهانی دوم، شش حزب از جمله یک حزب راستگرای افراطی به بوندستاگ (پارلمان آلمان) راه پیدا می‌کنند.
این اولین انتخابات سراسری آلمان بعد از آن است که دولت مرکل در ۲۰۱۵ مرزها را به روی سیل پناهجویان و مهاجران باز کرد و نزدیک به ۹۰۰ هزار نفر را پذیرفت. صدراعظم محافظه‌کار آلمان وعده داد که دولت از پس این سیل مهاجرت برمی‌آید و در نهایت هم بر آمد، اما ضربه‌ای که حزب حاکم دموکرات مسیحی(CDU)، حزب مرکل از نظر سیاسی خورد قابل انکار نبود. این ضربه زمانی ملموس‌تر شد که پای انتخابات به میان آمد.
تغییرات گسترده‌ای در فضای سیاسی آلمان در حال رخ دادن است. این فضا در حال دگرگونی است و احتمال این که حزب ضد مهاجرت و ضداسلام آلترناتیو برای آلمان (AfD) رتبه سوم را کسب کند، بسیار بالاست. این حزب تا‌کنون هیچ نماینده‌ای در پارلمان نداشته است. بعضی نامزدهایAfD، که تا‌کنون تنها در انتخابات محلی برنده شده و نماینده داشته‌، برای انتخابات سراسری هم برنامه‌های راستگرایانه افراطی ارائه داده‌‌اند. در پارلمان قبلی آلمان، چهار حزب حضور داشتند (حزب دموکرات مسیحی CDU و حزب متحدش «اتحادیه سوسیال مسیحی بایرن» یا CSU به عنوان یک حزب در نظر گرفته می‌شوند). در بوندستاگ بعدی ممکن است از میان ۳۴ حزب حاضر، تعداد احزابی که به پارلمان راه می‌یابند به رقم بی‌سابقه شش برسد.
به جز دو حزب بزرگ دموکرات‌مسیحی و سوسیال‌دموکرات(SPD)، چهار حزب دیگری که در نظرسنجی‌ها حدود ۸ تا ۱۲ درصد محبوبیت دارند و ممکن است به پارلمان برسند عبارتند از: سبزها، حزب سوسیالیست چپ، AfD و حزب لیبرال دموکرات آزاد. این انتخابات برای بقیه اروپا هم مهم است. آلمان به دلیل اقتصادش نقشی تعیین‌کننده در اتحادیه اروپا دارد و بودجه اتحادیه بیش از هر کشور دیگری به آلمان وابسته است.
نقش تعیین‌کننده بحران پناهجویان
هنوز هم این ماجرا داغ است به خصوص به این دلیل که چند موضوع و بحث مهم انتخاباتی مشخصا با آن ارتباط دارد: مهاجرت، پناهجویی، همگونی فرهنگی و اخراج کسانی که درخواست پناهندگی‌شان رد شده است. بعضی از رسانه‌های آلمان از این که مساله پناهجویان بزرگ‌ترین موضوع بحث تنها مناظره تلویزیونی بین آنگلا مرکل و رقیب اصلی‌اش مارتین شولتز، رهبر حزب سوسیال‌دموکرات بود راضی نبودند و این سوال را مطرح کردند که آیا واقعا موضوع دیگری به جز مهاجرت مهم نیست.
با وجود این، میزان محبوبیت آنگلا مرکل باعث شده تا حد زیادی از این بحران در امان باشد. دولت آلمان بعد از یک دوره آسان‌گیری برای ورود پناهجویان، سیاست‌های سختگیرانه‌تری در پیش گرفت و بعد از حمله به زنان در مراسم سال نو ۲۰۱۶ در شهر کلن وعده داد که پناهجویان خاطی را اخراج می‌کند.
غیر از مساله پناهجویی و مهاجرت، موضوعات دیگری هم در این انتخابات مطرح است: نابرابری اجتماعی، کمک‌خرجی‌های دولتی و فقر، در کنار امنیت داخلی و آموزش‌و‌پرورش از دیگر مسایل مهم و مطرح است. به همین دلیل هم شولتز در مبارزات انتخاباتی خود روی حقوق عادلانه، بهبود آموزش و پرورش و حقوق بازنشستگی تمرکز کرده است. شاید مایه تعجب باشد که بودجه عمومی آموزش و پرورش آلمان در سال ۲۰۱۴ از میانگین بودجه کشورهای اتحادیه اروپا کمتر بوده است.
هنوز برد مرکل کاملا قطعی نیست چون با وجود پیشتازی حزب او در نظرسنجی‌ها، هنوز تعداد زیادی از رای‌دهندگان تصمیم نهایی خود را نگرفته‌اند و در نظرسنجی‌ها حدود ۴۵ درصد نام مارتین شولتز را به زبان می‌آورند، اما حزب شولتز، حزب سوسیال‌دموکرات، در نظرسنجی‌ها ۱۴ درصد از حزب مرکل عقب است و بعید است بتواند این فاصله را تا روز رای‌گیری جبران کند. او در تنها مناظره انتخاباتی نتوانست ضربه‌ای کاری به مرکل بزند و درخواست‌هایش برای مناظره دوم هم راه به جایی نبرد. بخشی از مشکل شولتز این بود که حزبش طی چهار سال گذشته شریک سیاسی کوچک‌تری در ائتلاف بزرگ به رهبری آنگلا مرکل بود.
اگر بخواهیم یک دلیل برای مطمئن بودن مرکل به پیروزی‌اش در انتخابات بیاوریم، این است که اقتصاد آلمان عملکرد بسیار قابل قبولی دارد. تولید ناخالص داخلی کشور در حال رشد است و درآمد دولت از مالیات بیش از مخارج‌اش است.
تغییر در راس قدرت؟
شولتز این بار ایده ائتلاف بزرگ به رهبری حزب دموکرات مسیحی مرکل را رد کرده است.
ائتلاف سیاه و زرد؛ رنگ سیاه دموکرات مسیحی با زردی که نمایانگر حزب لیبرال و طرفدار اقتصاد بازFDP است. ائتلاف زرد و سیاه از سال ۲۰۰۹ تا سال ۲۰۱۳ که FDP به کل از صحنه سیاست محو شد، قدرت را در آلمان به دست داشت. برای ائتلاف دوباره آنها لازم است هر دو حزب آرای بالایی در انتخابات کسب کنند.
یک ائتلاف سیاه و قرمز دیگر از احزاب رقیب دموکرات‌مسیحی و سوسیال‌دموکرات از سال ۲۰۰۵ تا ۲۰۰۹ و بار دیگر از ۲۰۱۳ تا ۲۰۱۷ دولت را در اختیار داشت؛ ائتلاف مشهور به جامائیکایی به خاطر رنگ‌های پرچم جامائیکا بین حزب دموکرات‌مسیحی، FDP و سبزها. البته عقد این احزاب در آسمان بسته نشده اما نمونه‌ کوچک‌تر این ائتلاف در ایالت شمالی شلسویگ-هولشتاین کار کرده است.
اگر مارتین شولتز شانسی داشته باشد باید حمایت دو حزب را جلب کند، احتمالا سبزها و حزب چپ(Die .Linke) اما باید در نظر داشت که حزب سوسیال دموکرات شولتز چندان میانه‌ای با حزب چپ ندارد، گزینه رنگارنگ اما غیرمحتمل دیگری را پیش ببرد که به ائتلاف چراغ راهنمایی مشهور است و می‌تواند میان سوسیال دموکرات، FDP و سبزها برقرار شود. بهترین امیدش البته مجاب کردن حزب مرکل به عقب‌نشینی از بعضی سیاست‌ها و هم‌زمان زیر پاگذاشتن غرور حزب خود است.
چهره‌های مطرح
حزب دموکرات آزاد (FDP) به رهبری کریستین لیندنر از دوران رکود سر برآورده؛ رهبری ۳۸ ساله و کاریزماتیک که تلاش می‌کند روی مساله آموزش و همین طور تکنولوژی دیجیتال تمرکز کند. اگر FDP به دولت برگردد، الکساندر گراف لامبسدورف، هم‌حزبی لیندلر هم چشم به مقام‌های بالا خواهد داشت. سه حزب دیگر به صورت اشتراکی اداره می‌شوند و هر کدام دو رهبر دارند؛ حزب چپگرای سبز به رهبری مشترک کاترین گورین اکارت و جم اوزدیمیر. اوزدیمیر که خود میانه‌رو محسوب می‌شود، از آنگلا مرکل خواسته سیاست‌های سختگیرانه‌تری در قبال ترکیه در پیش بگیرد و اکارت در کلیسای پروتستان پست و مقام دارد. حزب چپ با رهبری مشترک زهرا (صحرا) واگن‌کنشت و دیتمار بارتش اداره می‌شود و رهبری حزب راست‌افراطی AfD به عهده آلیس ویدل و الکساندر گاولند است. نظرسنجی‌ها نشان می‌دهد که این حزب ممکن است تا حدود ۱۲ درصد آرا را کسب کند.
AfD چقدر راست‌گراست‌
وزیر امور خارجه آلمان درباره چشم‌انداز روی کار آمدن نازی‌های واقعی آلمان رایشتاگ برای اولین بار از زمان جنگ جهانی دوم هشدار داده است. آیا این لحن تند برای انتخابات به کار گرفته شده؟ حزب AfD یا آلترناتیو برای آلمان حزبی به شدت ضد مهاجرت و به طور خاص ضد اسلام است. این حزب خواهان ممنوعیت ساخت مناره‌ها شده و اسلام را با فرهنگ و جامعه آلمان ناسازگار می‌داند. الکساندر گاولند، یکی از دو رهبر AfD از آلمانی‌ها خواسته تاریخ این ملت را احیا کنند: ما حق داریم که از دستاوردهای سربازان آلمانی در هر دو جنگ جهانی به خود ببالیم. او همچنین گفته که آیدان اوزوگوز، عضو کمیسیون همگونی اجتماعی و فرهنگی، باید به کشور آبا و اجدادی‌اش؛ ترکیه فرستاده شود. گاولند پارسال هم گفت که علاقه‌ای ندارد همسایه‌اش یک فوتبالیست سیاه‌پوست آلمانی باشد. در سال ۲۰۱۳ ایمیلی از آلیس ویدل، رهبر دیگر حزب رو شد که در آن او کلماتی موهن علیه عرب‌ها به کار برده و کولی‌های روما و سینتی را هم تحقیر کرده بود. ویدل این ایمیل را به عنوان خبر جعلی رد کرد. فراوکه پتری، نامزد دیگری از این حزب در سال ۲۰۱۶ پیشنهاد کرد که برای جلوگیری از ورود غیر قانونی پناهجویان به آلمان در صورت لزوم باید به آنها شلیک کرد.
سیستم رای‌گیری
هر چهار سال یک بار آلمانی‌های بالای ۱۸ سال در انتخابات بوندستاگ یا پارلمان آلمان شرکت می‌کنند. سیستم انتخابات ترکیبی پیچیده از نظام اکثریت ساده و روش نسبی توزیع آرا‌ست.
تعداد واجدان شرایط حدود ۶۱ و نیم میلیون نفر است که هر کدام دو رای دارند. رای اول رای مستقیم به نامزدهای حوزه‌های انتخاباتی است. رای دوم به فهرست احزاب در هر یک از ۱۶ ایالت آلمان داده می‌شود. هر یک از احزاب برای راه یافتن به بوندستاگ یا پارلمان فدرال آلمان باید یا پنج درصد آرا را از رای دوم کسب کنند یا سه کرسی از رای اول به دست آورد و بر این اساس، کرسی‌های پارلمان طبق فرمول خاصی به نسبت آرای ریخته‌شده بین احزابی که به این حد نصاب برسند تقسیم می‌شود.
در مجموع بیش از ۴۸۰۰ کاندیدا در این انتخابات رقابت می‌کنند که ۲۹ درصد آنها زن هستند. احزاب سبز و چپ نیمی از نامزدهای خود را از میان زنان انتخاب کرده‌اند. سالخورده‌ترین نامزد ۸۹ سال دارد و جوان‌ترین کاندیدا ۱۸‌ساله است.
برخلاف سیستم انتخاباتی در کشورهایی همچون فرانسه و آمریکا، شرکت‌کنندگان در انتخابات آلمان مستقیما صدراعظم را برنمی‌گزینند. مجلس باید پس از پایان انتخابات و حداکثر یک ماه پس از آن تشکیل جلسه دهد. هرگاه مذاکرات مربوط به تشکیل ائتلاف پیش از آن موفقیت‌آمیز بوده باشد، ممکن است که بوندستاگ پیش از آن تشکیل جلسه دهد. نامزد اصلی آن حزبی که بیش از سایر احزاب رای به دست آورده باشد، به عنوان صدراعظم انتخاب می‌شود. در هر سه دوره پیشین، حزب دموکرات مسیحی اکثریت آرا را به دست آورده بود. از این‌رو نامزد اصلی این حزب، یعنی آنگلا مرکل به عنوان صدراعظم انتخاب شده بود. مرکل مایل است این مقام را برای چهار سال آینده نیز از آن خود کند.
در آلمان محدودیتی برای تداوم کار صدراعظم وجود ندارد و یک نفر می‌تواند چند دوره به طور متوالی این مقام را از آن خود کند. اما تا‌کنون هیچ صدراعظمی در آلمان ۱۶ سال در راس قدرت نبوده است. در صورت پیروزی مرکل، دوره زمامداری او به ۱۶ سال خواهد رسید. در انتخابات امروز آنگلا مرکل از حزب دموکرات مسیحی و مارتین شولتز از حزب سوسیال دموکرات در این فرآیند پیچیده انتخاباتی برای تصاحب کرسی صدر‌اعظمی با هم رقابت خواهند کرد.
اقتصاد آلمان
در نگاه اول وضع اقتصاد آلمان خوب به نظر می‌رسد. رشد اقتصادی آلمان پیوسته است (۱/۹ درصد در سال ۲۰۱۶) و آمار بیکاری در پایین‌ترین حد در چندین دهه اخیر. در‌آمدهای مالیاتی بالاتر از هر زمان است و وزیر دارایی بی‌هیچ بدهی‌ای سال را به پایان می‌برد. صاحبان شرکت‌ها نیز خوش‌بین‌اند؛ تولیدات آلمانی از خودرو تا ماشین‌آلات یا دارو به خوبی در خارج از این کشور به فروش می‌روند. اقتصاد‌ چنان روی دور است که برخی حتی رویای کاهش مالیات‌ها را در سر می‌پرورانند و برخی نگرانند که رشد اقتصادی بیش از حد اوج بگیرد و همچون حبابی بترکد و افت و رکود را به دنبال آورد.
آمار رسمی می‌گوید در ماه می سال‌جاری میلادی کمتر از ۲/۵ میلیون نفر بیکار بوده‌اند و این پایین‌ترین رقم از سال ۱۹۹۱ تاکنون است‌ اما در مجموع ۶/۲ میلیون نفر در آلمان محتاج کمک‌های اجتماعی‌از سوی دولت‌اند. این افراد شامل کسانی هم می‌شوند که کار می‌کنند‌ اما دستمزدشان برای حداقل هزینه‌های زندگی خود و فرزندان‌شان کفایت نمی‌کند.