یک بام و دو هوا

گروه سیاسی- وزارت خزانه‌داری آمریکا روز چهارشنبه محمدجواد ظریف وزیر امور خارجه جمهوری اسلامی ایران را در لیست تحریم‌های خود قرار داد و این نمایی دیگر از سیاست نخ‌نمای مرد اول آمریکاست که در برابر فشار به ایران و مجاب کردن مقامات این کشور برای مذاکره دوباره درباره برجام و مسائل موشکی ناکام مانده و برای رسیدن به مقصود خود از هر حربه‌ای استفاده می‌کند؛ از تهدید گرفته تا هشدار و التماس برای وساطت میان ایران و آمریکا جهت کاهش تنش در منطقه، تنشی که طبق گفته مقامات تهران، واشنگتن آتش آن را روشن کرده است. اما این بار ترامپ حربه اقتصادی دیگری را به کار گرفت و آن، تحریم وزیر امور خارجه کشور است؛ تحریمی که به خاطر عصبانیت رییس‌جمهور آمریکا از برخی اتفاقات اخیر اعمال شد. نگرانی از سقوط پهپاد آمریکایی، سفر پی‌درپی مقامات اروپایی به تهران در روزهایی که به پایان فرصت ۶۰ روزه دوم ایران باقی نمانده‌، استقبال کشورهایی نظیر چین و روسیه از مواضع ایران‌، نتیجه ناتمام جلسات شورای امنیت در خصوص اتهام ایران برای نقش داشتن در خرابکاری‌های منطقه‌، تنش‌های دریایی ایران و انگلیس و این اواخر نیز مصاحبه‌های رسانه‌ای ظریف در نیویورک با وجود محدودیت‌های او در این شهر همه و همه حکایت از بروز شکافی عظیم در اجماعی دارد که ترامپ درصدد تحقق آن علیه ایران بود. در چنین شرایطی بدیهی است که بر میزان عصبانیت ترامپ افزوده شود و تنها راه باقیمانده فراروی خود یعنی تشدید تحریم علیه ایران را حداقل با هدفی تبلیغاتی توسعه دهد هر چند هیچ فضایی برای اعمال تحریم جدید باقی نمانده باشد.
اما تحریم ظریف در حالی است که ترامپ و وزیر خارجه‌اش مدام سیگنال مذاکره می‌دهند. پمپئو می‌گوید آمریکا آماده مذاکره بدون پیش‌شرط است. ترامپ می‌گوید: من به دنبال مذاکره با ایران هستم اما در توئیتی جالب که اخیرا منتشر شد می‌گوید ایرانی‌ها به دنبال مذاکره با من هستند. و این نشان از سیاست متناقض آمریکا در مورد ایران دارد. واکنش‌ها به این مساله تنها به راه دیپلماسی ختم می‌شود چرا که رسما همه راه‌ها برای کاهش تنش حتی در منطقه بسته شده است. اقدام آمریکا در خصوص تحریم ظریف ظاهرا به این معناست که صدای او خاموش شود؛ صدایی که به گفته آنها صدای رهبر معظم انقلاب در دنیاست.
ترامپ نیز روز جمعه در جمع هوادارانش در سینسیناتی ایالت اوهایو مدعی شد: به یاد داشته باشید من گفته‌ام که ایران نسبت به دو سال و نیم گذشته کشور متفاوتی شده است! زمانی که من به قدرت رسیدم ایران در همه جا بود اما آنها هم‌اکنون خواهان مذاکره هستند! رییس‌جمهور آمریکا در ادامه سخنانش با افتخار به عهدشکنی و خروج از برجام گفت: «من آمریکا را از توافق اتمی وحشتناک با ایران خارج کردم! من برای حفاظت از امنیت آمریکا از توافق اتمی وحشتناک با ایران خارج شدم. این یک توافق وحشتناک احمقانه بود! ما به ایران ۱۵۰میلیارد دلار دادیم!» و این تکرار سخنان واهی رییس‌جمهور آمریکاست.
واقعیت آن است که راهبردی که دونالد ترامپ رییس‌جمهور آمریکا تاکنون علیه ایران اتخاذ کرده استفاده از فشار حداکثری برای وادارسازی برای تغییر رفتار مقامات تهران است‌. این راهبرد در دولت‌های گذشته هم به نوعی مطرح بوده اما ترامپ سعی کرده با چاشنی استفاده از حداکثر ظرفیت‌های ممکن و با پشت سر گذاشتن همه موضوعات اخلاقی و غیرمتعارفی که می‌تواند از آن بهره‌برداری کند دولت جمهوری اسلامی را وادار به این کند که در برابر آمریکا تسلیم شود‌. با توجه به نزدیک بودن انتخابات ۲۰۲۰ یکی از اهدافی که ترامپ دنبال می‌کند این است که برگ برنده در برابر انتخابات آینده و رقبای خود در دست داشته باشد‌‌. تاکید ترامپ نیز این است که این فشارها موثر واقع خواهد شد و امیدواری او این است که در آینده نزدیک با توجه به شدت فشارها و تحریم، ایران مجبور به مذاکره است. همان‌طور که دیده می‌شود خیلی صریح و آشکار از جانب واشنگتن اعلام ‌می‌شود که دنبال این هستند که با ایران وارد مذاکره شوند اما مواضع ضد و نقیضی در نوع رویکرد ترامپ وجود دارد که خود او را دچار این توهم کرده که با توجه به شدت تحریم‌ها و دایره و ابعاد گسترده آن‌که به ظن خود علیه ایران در ابعاد مختلف اعم از دستگاه‌ها، نهادها و اشخاص روز‌‌به‌روز گسترش پیدا می‌کند می‌تواند باعث شود ایران تحت این فشارها وارد مسیر گفت‌وگو شود و حتی در مقطعی فکر می‌کردند از طریق سخت‌افزاری و دامن زدن به تنش و گسترش آن و حملات محدود می‌توانند جمهوری اسلامی ایران را از پیگیری مطالبات خود و ایستادگی عقب بنشانند و وارد مذاکره کنند‌. از این رو سیاستمداران این کشور به ایران درخواست مذاکره بدون پیش‌شرط می‌دهند و از طرف دیگر اعلام می‌کنند وزیر امور خارجه ایران تحریم است.
اقدامات یکجانبه و ضدایرانی آمریکا پس از خروج این کشور از توافق هسته‌ای و تحریم وزیر امور خارجه نشان داده است که ادعای تمایل برای مذاکره و راهکارهای دیپلماتی دروغ است.
واکنش‌های داخلی و خارجی
اما تحریم محمدجواد ظریف از سوی آمریکا مانند دیگر اقدامات ماه‌های اخیر این کشور علیه ایران در تحریم سپاه پاسداران انقلاب اسلامی موجی از واکنش‌ها در سطح داخلی و بین‌المللی را به همراه داشت.
عباس موسوی سخنگوی وزارت امور خارجه ایران از اولین مقامات رسمی کشورمان بود که به خبر تحریم ظریف واکنش نشان داد و در صفحه توئیتر خود نوشت: «اوج تناقض و حماقت رهبران آمریکا آنجاست که بارها دکتر ظریف را در سیاست ایران کاره‌ای نمی‌دانند اما با نابخردی محض دست به تحریم او می‌زنند. آمریکایی‌ها از منطق دکتر ظریف و هنر مذاکراتی او به شدت واهمه دارند.»
خود محمدجواد ظریف نیز در همان ساعات اولیه به خبر تحریم شدنش از سوی آمریکا آن هم‌ در دوران مسوولیت، واکنشی در قالب یادداشت در توئیتر داشت و نوشت: «ما می‌دانیم گفت‌وگو و صلح‌خواهی تهدیدی برای موجودیت «تیم بی» است و از آنجا که دلیل تحریم من را سخنانم عنوان کرده‌اند، آیا مردم آمریکا به مجوز اوفک برای خواندن نوشته‌های من و یا گوش دادن به مصاحبه‌هایم نیاز دارند؟!»
مایک پمپئو، وزیر خارجه آمریکا از اولین مقامات آمریکایی بود که در پیامی توئیتری با مطرح کردن ادعاهایی به تحریم شدن همتای ایرانی خود از سوی وزارت خزانه‌داری آمریکا واکنش نشان داد و با اشاره به اعمال تحریم‌های چندی پیش دونالد ترامپ، رییس‌جمهور آمریکا علیه رهبر معظم انقلاب، ظریف را مدافع مهم رهبری دانست.
حسام‌الدین آشنا مشاور رییس‌جمهور ایران نیز در واکنش به تحریم وزیر امور خارجه کشورمان به نوعی گروه ب را در این تصمیم تامل‌برانگیز آمریکا موثر دانست و در توئیتر نوشت: «اگر خواستار مصالحه‌اید با دکتر ظریف طرف هستید.
سردار سلیمانی هم پشتیبان اوست. ‏اگر خواستار مبارزه‌اید با سردار سلیمانی طرف هستید. ظریف هم پشتیبان اوست. ‏می‌دانید چرا؟ ‏چون ملت ایران فقط یک رهبر، یک رییس‌جمهور و یک ستاد کل نیروهای مسلح دارد. ‏در ایران از تیم ب خبری نیست. ‏خیال‌تان راحت.»
وندی شرمن، نماینده ارشد آمریکا در زمان مذاکرات هسته‌ای در واکنش به اعمال تحریم وزارت خزانه‌داری آمریکا بر وزیر امور خارجه ایران در صفحه توئیترش نوشت: تحریم کردن ظریف نشان می‌دهد که درخواست دونالد ترامپ برای مذاکره بدون پیش‌شرط، دروغ است. این به وضوح چیزی بود که پس از تمدید معافیت تحریم‌های هسته‌ای به مدت ۹۰ روز، برای جلوگیری از شکایت تندروها [دولت آمریکا] انجام شد.
وی افزود: تحریم کردن ظریف هیچ‌گاه به دیپلماسی کمکی نمی‌کند.
ترس از دیپلماتیک ظریف
حسن روحانی رییس‌جمهور ایران نیز که برای افتتاح چند پروژه به استان آذربایجان شرقی سفر کرده بود، پیش از ظهر پنجشنبه در مراسم افتتاح بخش گاز نیروگاه سیکل ترکیبی هریس به تحریم وزیر کابینه خود از سوی آمریکا واکنش نشان داد و گفت: دشمنان ملت ایران که در یک سال و چند ماه گذشته ادعا می‌کردند قادرند نظام جمهوری اسلامی ایران را سرنگون کنند، امروز به واسطه ایستادگی ملت ایران و قرار گرفتن کشورمان در مسیر پیشرفت و توسعه، به اقدامات کودکانه‌ای مانند تحریم وزیر امور خارجه کشورمان متوسل شدند.
البته حسن روحانی در واکنشی دیگر در قالب پیامی در توئیتر نوشت: تحریم محمدجواد ظریف وزیر امور خارجه نشانگر این است که کاخ سفید از توانایی‌های دیپلماتیک ظریف ترس دارد. اگر واقعا مایل به مذاکره هستند، چه کسی جز وزیر امور خارجه می‌تواند با آنها مذاکره کند؟ ظریف مسوول دیپلماسی جمهوری اسلامی است و از طرف کل کشور صحبت و مذاکره می‌کند.
سپاه پاسداران انقلاب اسلامی که چند ماه قبل توسط آمریکایی‌ها در فهرست گروه‌های تروریستی قرار گرفت، در بیانیه‌ای با محکومیت و مضحک خواندن این اقدام غیرقانونی و نابخردانه، آن را در امتداد راهبرد به اصطلاح فشار حداکثری بر ایران قلمداد کرد و یادآور شد: هر چند قرار گرفتن نام مقامات، مسوولان و فرماندهان نظام مقدس جمهوری اسلامی در فهرست به اصطلاح تحریمی آمریکا اقدامی بی‌تاثیر و مسبوق به سابقه است، اما آمریکایی‌ها با تحریم وزیر محترم امور خارجه به عنوان مسوول دستگاه دیپلماسی کشورمان‌، بار دیگر عصبانیت خود از پژواک گفتمان الهام‌بخش و ضداستکباری انقلاب اسلامی را نمایان و خباثت و دشمنی خود با نظام و ملت عزتمند ایران را بر همگان آشکار کردند.
همچنین ستاد کل نیروهای مسلح در واکنش به تحریم رییس دستگاه دیپلماسی ایران در بیانیه‌ای اقدام از سر ضعف، زبونی و غیرقانونی دولت آمریکا در قرار دادن نام وزیر امور خارجه جمهوری اسلامی ایران در لیست تحریم‌های این کشور را محکوم کرد و نوشت: ایالات متحده آمریکا که این روزها بیش از هر زمانی در منطقه و جهان تحقیر و منزوی شده و اعتبار خود را حتی نزد متحدانش از دست رفته می‌بیند به برخی رفتارها و اقدامات ماجراجویانه روی آورده است که نتیجه‌ای جز شکست در پی نخواهد داشت و ادعاهای دروغین و فریبکارانه حاکمان این کشور و نشان دادن چهره طرفدار گفت‌وگو و مذاکره را بیش از پیش برملا ساخت.
حمید بعیدی‌نژاد سفیر ایران در لندن که زمانی در مذاکرات هسته‌ای همراه با ظریف از حقوق ایران دفاع کرد، در صفحه اینستاگرام خود نوشت: آمریکایی‌ها بعد از واکنش تند جهانی در مقطع اولی که می‌خواستند علیه دکتر ظریف تحریم اعلام کنند از موضع خود عقب‌نشینی کرده بودند.
امیدوار باشیم که اهانت‌های سریال «گاندو» آمریکایی‌ها را به اشتباه نینداخته باشد.
عباس عراقچی عضو ارشد تیم مذاکره‌کننده ایران با گروه ۱+۵ و از معاونین وزیر امور خارجه نیز در صفحه رسمی اینستاگرامش نوشت: تحریم محمدجواد ظریف، این فرمانده بااقتدار سیاست خارجی جمهوری اسلامی ایران نشان داد آمریکا در عرصه‌های سیاسی و دیپلماتیک توان رویارویی با فرزندان شجاع و غیور این مرز و بوم را ندارد.
ظریف زبان پرصلابت دیپلماسی ایران و نماینده مقتدر جمهوری اسلامی در تمامی عرصه‌های جهانی و بین‌المللی است. نه تیر دشمن، نه بند تحریم، نه طعنه دوست، نه هیچ چیز دیگر ما را از پیشبرد منافع ملی این کشور و این مردم بازنخواهد داشت. بر عهد و پیمان خود با ایران و انقلاب قوی‌تر از گذشته ایستاده‌ایم.
وزارت امور خارجه جمهوری اسلامی ایران نیز عصر روز پنجشنبه در بیانیه‌ای با محکومیت اقدام آمریکا در تحریم وزیر امور خارجه کشورمان، این اقدام را نشانه روشن استیصال و درماندگی دولت آمریکا دانست.
در این بیانیه تاکید شده است: اعمال تحریم اخیر بر وزیر امور خارجه هیچ تاثیری بر تلاش‌ها و اقدامات مجموعه وزارت امور خارجه و شخص وزیر امور خارجه به عنوان مسوول سیاست خارجی کشور در اثبات حقانیت ملت ایران، دفاع از منافع ملی و مبارزه با تروریسم اقتصادی دولت آمریکا نخواهد داشت و همچنان با تمام توان و باور قلبی، به انجام ماموریت و رسالت خود ادامه خواهد داد.
همکاری اتحادیه اروپا با ایران
اما اتحادیه اروپا نیز به تحریم وزیر امور خارجه ایران از سوی آمریکا واکنش نسان داد و بر ادامه همکاری با وی تاکید کرد.
خورخه آریزا وزیر خارجه ونزوئلا نیز در پیامی توئیتری در واکنش به تحریم شدن ظریف، نوشت: دولت آمریکا باور دارد با اعمال تحریم‌های نامشروع علیه ظریف می‌تواند صدای وی را خاموش کند.
آمریکا هیچ‌ وقت مذاکره و دیپلماسی را نمی‌پذیرد. شأن ملت جمهوری اسلامی ایران و سایر مردم آزاده جهان تنزل‌ناپذیر است.
اما در واکنش‌های بین‌المللی به تحریم وزیر امور خارجه ایران، وزارت خارجه فرانسه با ابراز نگرانی از اقدام آمریکا مبنی بر تحریم ظریف، تاکید کرد که کشورش به همراه انگلیس و آلمان با این اقدام واشنگتن مخالف هستند.
همچنین هویا چانی‌ینگ، سخنگوی وزارت خارجه چین روز پنجشنبه در خصوص اقدام آمریکا در خصوص تحریم ظریف، گفت: ما بیانیه آمریکا و پاسخ شخصی ظریف را رصد کرده‌ایم. مواضع چین مشخص است. چین با تحریم‌های یکجانبه ایالات متحده مخالف است. تحریم‌های آنها تاثیر مثبتی ندارند. تنها از طریق مذاکرات می‌توان به راه‌حلی برای مناقشات دست یافت.
وزارت خارجه آلمان نیز روز پنجشنبه در واکنش به قرار گرفتن محمدجواد ظریف وزیر امور خارجه کشورمان در لیست تحریم‌های آمریکا با اشاره به اینکه این کار واشنگتن نفی راه‌حل‌های دیپلماتیک است، اعلام کرد: ما این اقدام ایالات متحده را نادرست می‌دانیم.
پنجشنبه‌شب در پی اقدام وزارت خزانه‌داری آمریکا در تحریم محمدجواد ظریف وزیر امور خارجه کشورمان، سیدحسن خمینی یادگار امام(ره) طی تماس تلفنی با ظریف، ضمن محکوم کردن اقدام آمریکا آن را نشانه‌ای بر اعتماد بالای ملت ایران به رییس دستگاه دیپلماسی کشورمان دانست.
امیر سرتیپ حاتمی وزیر دفاع کشورمان نیز در واکنش به تحریم ظریف از سوی آمریکا اعلام کرد: نظام دیکتاتوری آمریکا با تحریم وزیر امور خارجه قانونی یک دولت و مسوولان عالی و ارشد یک کشور نشان دادند در اصرار چندباره برای مذاکره بدون پیش‌شرط با ایران هم صادق نیستند و با این لفاظی‌ها به دنبال عملیات روانی‌، عوام‌فریبی‌ و شوی تبلیغاتی برای فریب افکار عمومی هستند.
سخنگوی نامشروع ایران
جان بولتون، مشاور امنیت ملی آمریکا روز پنجشنبه در واکنش به تحریم ظریف توسط واشنگتن گفت: به گمانم رییس‌جمهور تصمیم خیلی بزرگی را اتخاذ کرده است. ما یک ماه پیش اعلام کردیم ظریف را تحریم خواهیم کرد و در حال حاضر نیز این کار را کرده‌ایم. این پیامی به جمهوری اسلامی است که ما وزیر امور خارجه محمدجواد ظریف را سخنگوی نامشروع ایران می‌دانیم.
بولتون همچنین با طرح مجدد ادعای «ایران بزرگ‌ترین حامی تروریسم از سال ۱۹۸۰ است»، جمهوری اسلامی ایران را به اخاذی از کشورهای اروپایی متهم کرد.
حاج‌علی اکبری نیز در خطبه‌های نماز جمعه تهران در واکنش به تحریم محمد جواد ظریف وزیر امور خارجه کشورمان اظهار کرد: رفتار سبک و خنده‌دار دولتمردان آمریکا علیه ظریف را شنیدید. البته برای آقای ظرف و دستگاه سیاست خارجی مایه افتخار است، اما نشان سقوط اخلاق و سیاست در آمریکاست.
وی ادامه داد: دیپلماسی التماسی آمریکا به جایی نرسید. وزیر امور خارجه‌مان را تحریم کردند. ظاهرا دل‌شان خوش می‌شود. اگر دلتان خوش می‌شود، بفرمایید ولی این قبیل کارها نشان‌دهنده سردرگمی آنهاست.
همچنین سخنگوی وزارت خارجه روسیه تحریم ظریف را نشانه بن‌بست در سیاست خارجی آمریکا دانست.
ماریا زاخارووا در پاسخ به سوالی در خصوص دیدگاه دولت روسیه در خصوص تحریم وزیر امور خارجه ایران توسط دولت آمریکا اعلام کرد: به نظرم تنها چیزی که دیپلماسی آمریکایی بلد است، اعمال تحریم است. اگر از الفاظ دیپلماتیک استفاده نکنیم و شرایط را آنطور که هست تفسیر کنیم، ایالات متحده دارد خودشان را به بن‌بست می‌کشاند.
آنتونیو گوترش، دبیرکل سازمان ملل متحد نیز با اشاره به اقدام آمریکا مبنی بر تحریم کردن محمدجواد ظریف، وزیر امور خارجه کشورمان گفت: از همه می‌خواهم در تمامی سطوح از خود نهایت خویشتنداری را نشان دهند. من به صورت عمومی و خصوصی، این پیام را برای سران کشورها ارسال کرده‌ام.
علی‌ ربیعی سخنگوی دولت نیز در واکنش به تحریم وزیر امور خارجه ایران در قالب توئیتی نوشت: ظریف‌هراسی آمریکا، عجز آنها از دیپلماسی و مذاکره واقعی را به نمایش می‌گذارد. هر ایرانی که در هر نقطه از جهان با تکیه بر دانش آکادمیک و مهارت رسانه و گفتاری خود بنیاد تحریم‌ها را در کانون انعقاد آن به پرسش می‌گیرد یک سفیر است، یک ظریف است و یک قاصد صلح و تعامل گسترده ایرانیان با جهان.
اقدام آمریکا با قصد خاموش کردن صدای‌ ایران در جهان نشان داد که برخلاف ادعای برخی برنامه‌سازان مدعی داخلی، دستگاه دیپلماسی کشور یک حفره و یک منفذ برای نفوذ آمریکا نیست. کاملا و دقیقا برعکس. دیپلماسی ما قابلیت نفوذ در جامعه آمریکایی در بالاترین استانداردهای دیپلماسی عمومی را دارد.