21 - 06 - 2021
یک میلیارد دوز برای کشورهای فقیر
گروه جامعه- در پی بحران بیماری کووید۱۹ در جهان، بحران کمبود واکسن شکاف عمیقی بین کشورهای فقیر و ثروتمندان به وجود آورده است. این شکاف به قدری عمیق است که به دلیل تحریمها واکسن را به صورت قطرهچگانی به ایران میفروشند و در کشورهایی همچون آفریقا ماسک به سختی یافت میشود چه برسد به واکسن. حال مدتی پیش صدراعظم آلمان گفته بود که کشورهای کمدرآمد تا پایان ۲۰۲۲ از گروه ۷ حدود دو میلیارد و ۳۰۰ میلیون دوز واکسن کرونا دریافت میکنند. اما براساس توافقات گروه۷ قرار شد تنها یک میلیارد دوز واکسن کرونا به کشورهای فقیر کمک شود. گروه ۷ از آلمان، ایالات متحده، ایتالیا، بریتانیا، ژاپن، فرانسه و کانادا تشکیل شده است. البته این در حالی است که سازمان جهانی بهداشت و سازمان ملل انتظار کمکهای بیشتری را دارند. زیرا براساس برآورد سازمان جهانی بهداشت (WHO) برای واکسیناسیون ۸۰ درصد از جمعیت کشورهای کمدرآمد دستکم هشت میلیارد دوز واکسن لازم است. با این حال هنوز مشخص نیست که آیا دوزهای واکسن ذکرشده توسط مرکل، به عنوان کمکبلاعوض خواهد بود یا بودجه آنها یا دستکم بخشی از آنها از صندوق واکسیناسیون بینالمللی «کوواکس» پرداخت میشود. در هر صورت سیاستهای منفعتطلبانه آنها در کنار مشکلات عدیده لجستیکی، دنیا را به نبرد بر سر واکسن کشانده و حالا تهدید سویههای جدید ویروس بر خود این کشورها هم سایه افکنده است.
آمار مبتلایان و تلفات ناشی از همهگیری کووید۱۹ در جهان همچنان رو به افزایش است. بر اساس جدیدترین آمار شمار مبتلایان در جهان تاکنون به ۱۷۸ میلیون و ۹۶۴ هزار و ۱۸۱ نفر رسیده و مرگ سه میلیون و ۸۷۵ هزار و ۶۵۶ نفر نیز بر اثر ابتلا به این بیماری تایید شده است. تنها راه برای پایاندادن به همهگیری کووید۱۹ ایمنسازی تعداد کافی از افراد در سراسر جهان است. اگر چه جهان در نبردی برای متوقف ساختن این همهگیری ازجمله با اجرای تدابیر و پروتکلهای قرنطینه و سلامت عمومی و اجرای واکسیناسیون به سر میبرد و بسیاری از مقامها و چهرهها در جهان خواهان کنار گذاشتن اختلافات بین کشورها و یکپارچهسازی تلاشها در نبرد با کووید۱۹ شدهاند اما در واقعیت همچنان خودبرتربینی کشورهای ثروتمند و زورگوییهای آنها در کنار مشکلات دیگری نظیر قاچاق، دزدی و مصادره واکسن و لوازم پزشکی سبب ناکارآمدی و کماثر بودن تلاشها علیه این ویروس جهانگیر شده است.
این در حالی است که زنگ خطر نسبت به بروز موج جدیدی از همهگیری کرونا با شیوع سویه جدید موسوم به «دلتا» در جهان به صدا درآمده است؛ سویهای به شدت مسری که نخستین بار در هندوستان ظاهر شد اما پس از آن به سرعت در ۶۲ کشور شیوع یافته است.
شیوع سویه جدیدی از ویروس در هر جای جهان میتواند باعث ایجاد نوع جدیدی از ویروس کرونا شود که در برابر واکسنها مقاوم است و این اتفاق ما را مجبور به بازگشت به شرایط طاقتفرسای قرنطینه سراسری میکند. با وجود افزایش خوشبینیها نسبت به بازگشت به شرایط عادی اما روند تولید واکسن در جهان جلوی این خوشبینی زودهنگام را میگیرد.
بر اساس برآوردها برای توقف همهگیری ویروس کووید۱۹ نیاز به ۱۰ تا ۱۵ میلیارد دوز واکسن در جهان است، اما میزان تولید امروز واکسن نزدیک به چنین رقمی هم نیست و گمانهزنی شده که با سرعت تولید فعلی، صدها میلیون نفر در کشورهای درحالتوسعه حداقل تا سال ۲۰۲۳ بدون ایمنی باقی میمانند.
بر اساس گزارشها بیش از نیمی از جمعیت بزرگسال آمریکا هماکنون به طور کامل در برابر کووید۱۹ واکسینه شدهاند اما وضعیت در کشورهای دیگر جهان متفاوت است. تاکنون بخش عمده واکسنهای کرونا روانه ثروتمندترین کشورهای جهان شده است و در بسیاری از کشورهای کمدرآمد، کمتر از یک درصد جمعیت تنها یک دوز واکسن را دریافت کردهاند.
قرار بود یک برنامه بینالمللی موسوم به «کوواکس» تحت نظارت سازمان ملل این شکاف را پر کند. هدف این برنامه این بوده که تا پایان سال جاری میلادی دو میلیارد دوز واکسن را توزیع کند، در حالی که خیلی عقبتر از برنامه است.
یک بخش بزرگ این مشکل این است که کشورهای ثروتمند اقدام به خرید تمامی دوزهای واکسن قبل از آنکه بسیاری از واکسنها حتی تایید شوند، میکنند. کوواکس اعلام کرده بخشی از دلیل تاخیر در اجرای برنامهاش کمبود بودجه کافی در ابتدای برنامه به منظور کسب دوزهای واکسن بوده است.
در این میان حتی در زمان موجود بودن واکسنها در کشورهای کمدرآمد ممکن است این واکسنها کماثرتر و با ایمنی کمتر نسبت به واکسنهای موجود در کشورهای ثروتمند تلقی شوند. به عنوان نمونه در جمهوری دموکراتیک کنگو، ۷/۱ میلیون دوز واکسن آسترازنکا در حالی که نهادهای تنظیمی حوزه دارو در اروپا مساله ریسک لخته شدن خون مربوط به این واکسن را بررسی میکردند دست نخورده باقی ماندند اما زمانی که مجوز استفاده از این واکسنها صادر شد بسیاری از آنها به تاریخ انقضایشان رسیده و بسیاری نیز به جاهای دیگر منتقل شدند.
پایگاه ساینتیفیک آمریکن در این خصوص نوشته: حتی اگر برنامه کوواکس به هدفش برسد تنها ۲۰ درصد از جمعیت هر کشوری را واکسینه میکند. بسیاری از کشورها مجبور به مذاکره با واکسنسازها به منظور معامله با آنها شدهاند.
مساله تولید واکسن کرونا باعث ورود به اصطلاح «ملیگرایی واکسن» به گفتمان روابط بینالملل شده است. ملیگرایی واکسن به عنوان شکلی از واقعگرایی سیاسی میتواند برتری ژئوپلیتیکی یک کشور را تقویت کند. با این حال این رویه نیز در کنار احساسات مهاجرستیز و ظهور سیاستهای راستگرایانه در بسیاری از کشورها در حال تقویت شدن است.واکسنهای کووید۱۹ عمدتا از سوی کشورهای به لحاظ پزشکی پیشرفته تولید میشوند. مشکل جایی شروع میشود که یک کشور تولیدکننده از تامین کشورهای دیگر تا زمان تکمیل برنامه تلقیح واکسن خود سرباز میزند.
آمریکا و انگلیس تا پیش از اجلاس چند روز پیش گروه هفت تعهدی نسبت به ارائه محمولههای واکسن خود حتی به قدیمیترین همپیمانانشان در سمت جنوب مطرح نکردند.
واکسنهای ساخت چین شامل سینوفارم و سینوواک تاکنون به حدود ۷۰ کشور «جنوب» در پنج قاره رسیدهاند و در این میان کشورهای ثروتمند گروه هفت نیز با مساله حقوق مالکیت معنوی واکسنها درگیر بودهاند.
«دیپلماسی واکسن» جلوهای از رقابت میان ابرقدرتها است. اگرچه مساله تولید واکسن و دسترسی به آن جزو «منفعت عمومی جهانی» است، همراستایی دیپلماتیک همچون عاملی قوی و تعیینکننده در تامین واکسن از تولیدکنندههاست.
با نگاه به الگوی توزیع جهانی واکسن درمییابیم که مساله تامین واکسن تقریبا همواره مطابق با حوزه نفوذ یک کشور صورت گرفته است.
به عنوان مثال کشورهایی مثل مجارستان، اسلواکی و جمهوریچک متعلق به بلوک شرق سابق، با وجود آنکه آژانس دارویی اروپا هنوز واکسن «اسپوتنیک وی» روسیه را تایید نکرده اما این واکسن را انتخاب کردهاند. در این وضعیت به اصطلاح «جنگ واکسن»، صنایع دارو و واکسنسازی جایشان را به مجتمع نظامی- صنعتی به عنوان ساختار پشت رقابت ابرقدرتها دادهاند.
مدیر کل سازمان بهداشت جهانی اخیرا از کشورهای گروه هفت خواست تا حق مالکیت معنوی برای واکسنهای کووید۱۹ را لغو کنند. در صورت رخ دادن این اتفاق دیگر کشورها از جمله از طریق بلوکهای منطقهای میتوانند برنامهای برای تولید مشترک یک واکسن برای حوزه منطقه خود در نظر بگیرند.
کمبود واکسن کرونا در کشورهای کمدرآمد ناشی از اصرار تولیدکنندگان بزرگ واکسن بر حفظ انحصار و سود خودشان بوده است. دو شرکت مشهور فایزر و مدرنا تاکنون به درخواستهای متعدد تولیدکنندگان واجد شرایط برای در اختیار قراردادن حقوق مالکیت معنوی این واکسنها پاسخ منفی دادهاند.در همین حال روسیه و چین تاکنون نهتنها واکسنهای خود را در دسترس کشورهای دیگر قرار دادهاند بلکه در انتقال فناوری و دانش تولید واکسن و همچنین تسریع در روند واکسیناسیون جهانی هم مشارکت قابلتوجهی داشتهاند.
لغو انحصار تولید واکسن از نظر سیاسی باعث میشود تا روسیه و چین بتوانند برتری ژئوپلیتیکی بر غرب داشته باشند اما مسلما لغو انحصار واکسن یک تغییر اساسی در بازار ایجاد خواهد کرد و به همین دلیل شرکتهای دارویی به شدت با آن مخالفت میکنند.
آنگونه که کارشناسان و مقامهای دستاندرکار در جهان هشدار دادهاند، همهگیری کرونا در صورت گسترش ویروس در مکانهای درگیر با مساله کمبود واکسن پایان نخواهد یافت و همچنان بهرغم این هشدار نبرد و چالش بر سر تامین واکسن در نقاط مختلف جهان ادامه دارد.
سران کشورهای قاره اروپا تا همین چند وقت پیش درگیر یارکشی و جنگ بر سر تامین واکسن بودند و اگرچه رهبران اتحادیه اروپا مکررا خواستار سرعت بخشیدن به واکسیناسیون کرونا در این قاره شدهاند اما کشمکشها بر سر صادرات واکسن شرکت انگلیسی- سوئدی آسترازنکا به پاشنهآشیل اجرای طرح یادشده تبدیل شده است.
در جدیدترین تحول مربوط به جنگ واکسن در قاره سبز، اتحادیه اروپا در نزاع حقوقی برای وادار کردن شرکت آسترازنکا برای عرضه ۱۲۰ میلیون دوز واکسن کووید۱۹ تا پایان ماه ژوئن شکست خورد.
اتحادیه اروپا چندی پیش بعد از آنکه این شرکت ارسال محموله واکسن را عقب انداخت به دادگاه شکایت کرد. آسترازنکا ابتدا قول عرضه ۳۰۰ میلیون دوز واکسن تا این تاریخ را داده بود با این حال قاضی دادگاهی در بروکسل درخواست اتحادیه اروپا را اجابت نکرد. قاضی ضربالاجلی را برای ارائه بیش از ۸۰ میلیون دوز واکسن در طول تابستان از سوی آسترازنکا اعمال کرد و این شرکت در غیر این صورت با جریمه هنگفتی مواجه خواهد شد.
کمیسیون اروپا که سفارش واکسن را برای ۲۷ کشور اتحادیه اروپا هماهنگ میکند چندی پیش انگلیس را متهم کرده بود که با خودداری از صدور واکسنهای تولیدی در خاک خود به بقیه اروپا، همکاری دوطرفه را خدشهدار کرده است. اوضاع در کشورهای دیگر جهان به لحاظ اجرای برنامه واکسیناسیون نیز مناسب نیست.
هند از جمله کشورهای عمده تولیدکننده واکسن در جهان است و وضعیت بدی را به لحاظ درگیرشدن با همهگیری کووید ۱۹ تجربه کرده اما تاکنون تنها کمتر از پنج درصد از هندیها کاملا واکسینه شدهاند.
مقامهای هندی در مواجهه با انتقادها از سوءمدیریتها در این کشور در قبال مقابله با همهگیری اعلام کردند که از روز دوشنبه هر فرد بزرگسال هندی میتواند یک دوز از واکسن کرونا که از سوی دولت فدرال خریداری شده را دریافت کند. این تغییر در سیاستها که از سوی نارندرا مودی، نخستوزیر هند اعلام شد قرار است به یک سیستم پیچیده خرید واکسن که منجر به بدتر شدن نابرابریها در تزریق واکسن شده پایان دهد، با این حال روند توزیع واکسن در این کشور با اماواگرهایی مواجه است و برنامهریزیهای ضعیف مقامات آن همچنان از احتمال تداوم روند کمبود واکسن در آنجا خبر میدهد.
جهش در موارد ابتلا به کووید۱۹ و شایعشدن سویههای مسریتر همزمان با کمبود فلجکننده واکسن باعث وحشت در فقیرترین کشورهای جهان شده است.
این بحران در ضمن وجود میلیونها فرد واکسینه نشده در این کشورها به ویژه افراد کمدرآمدی که عمدتا از اقتصاد غیررسمی و خارج از آمارها ارتزاق کرده و از بیمههای بهداشت و درمان برخوردار نیستند، زنگ خطر را برای مقامهای بهداشت عمومی به صدا در آورده است. شهرهایی در این کشورها که شدیدا درگیر همهگیری شدهاند شاهد پر شدن تختهای بخشهای مراقبتهای ویژه در بیمارستانها هستند و در این شرایط یک بیماری شدید میتواند به مثابه یک حکم مرگ باشد.
آفریقا از این بابت آسیبپذیری ویژهای دارد. ۳/۱ میلیارد نفر جمعیت این قاره معادل ۱۸ درصد از جمعیت جهان هستند اما این قاره تاکنون تنها دو درصد از همه دوزهای واکسن که تاکنون در سطح جهانی تزریق شده را دریافت کرده است.
کمبود واکسن در برخی از کشورهای آفریقایی
جان نکنگاسونگ، یک ویروسشناس کامرونی و رییس مرکز کنترل و پیشگیری از بیماری آفریقا گفت: همگی طی این همهگیری گفتهایم تا زمانی که همگی ایمن نباشیم، ایمن نیستیم.
در ابتدای همهگیری بسیاری از کشورهای شدیدا فقیر با سیستمهای بهداشت و درمان ضعیف ظاهرا به بدترین وضعیت گرفتار نشدند اما این روند در حال تغییر است.
از طرفی مدیر آفریقا در سازمان بهداشت جهانی هشدار داده است: روند تاملبرانگیز موارد رو به افزایش ابتلا باید هر کسی را به اقدام فوری وادارد. او گفت که در هفته گذشته موارد جدید ابتلا در این قاره حدود ۳ درصد افزایش یافته است.
بر اساس اعلام سازمان بهداشت جهانی، حدود ۹۰ درصد از کشورهای آفریقایی از هدف جهانی واکسینهکردن ۱۰ درصد از جمعیتشان تا ماه سپتامبر باز خواهند ماند و یک دلیل عمده این مشکل گرفتار شدن برنامه کوواکس به کمبود جدی واکسن است. چند روز پیش کشورهای گروه هفت اعلام کردند که بر سر ارائه دستکم یک میلیارد دوز واکسن کووید۱۹ به کشورهای کمدرآمد طی سال آینده میلادی توافق کردهاند. با این حال بسیاری از کشورهای فقیر همچنان چشم انتظار و نگران هستند و تا زمانی که همه واکسینه نشوند، خطر ویروس و همهگیری سویههای جدید، همه را تهدید میکند.
لطفاً براي ارسال دیدگاه، ابتدا وارد حساب كاربري خود بشويد