راهبرد «انجام دادیم ولی موفق نشدیم»

نادر کریمی‌جونی- تا همین چند روز پیش اروپایی‌ها به ایران پیام می‌دادند که اگر درختی میوه ندارد می‌توان از سایه‌اش استفاده کرد. منظور عملی این لطیفه در مورد برجام آن است که اگر برجام برای ایران فایده‌ای- آنچنان که در متن این توافقنامه آمده است- نداشته ایران می‌تواند از سپر امنی که این توافق برایش فراهم کرده  و امکان مراجعه به شورای امنیت برای اتخاذ تدابیر تنبیهی علیه تهران را متوقف کرده است، بهره ببرد. از این منظر کاملا قابل درک است که در کشورمان کسی نباید منتظر اقدام عملی اروپایی‌ها برای عادی‌سازی فعالیت تجاری ایران چراکه توافق هسته‌ای برای ایران سایه‌ای ایجاد کرد که باید به همین میزان از منفعت، بسنده کنند.اما ایران محکم روی مواضع خویش ایستاد و تهدید خود را مبنی بر کاهش تعهداتش براساس بندهای توافق هسته‌ای عملی ساخت چنان که تا همین چند روز آینده میزان اورانیوم غنی شده در ایران از حد مندرج در توافق هسته‌ای فراتر می‌رود و کشورمان آماده می‌شود تا غلظت اورانیوم غنی‌شده در کارخانه‌های داخلی را از ۶۷/۳ درصد به حدود ۲۰ درصد افزایش دهد. این تهدید اگرچه با ناخرسندی طرف‌های اروپایی مواجه شده بود اما رهبران سه کشور آلمان، فرانسه و انگلستان به خوبی دریافتند که اگر اقدامی انجام ندهند، کاهش تعهدات ایران به گونه‌ای که در متن برجام مکانیسم آن بیان شده، عملی خواهد شد. دقیقا روشن نیست که اگر ایران این تهدیدات را بیان و عملی نمی‌کرد و بر اجرا و تداوم آن پای نمی‌فشرد آیا اروپایی‌ها حاضر می‌شدند تدابیر عملی‌ای به نفع ایران بیندیشند یا نه. حداقل در مورد سه کشور اروپایی یعنی آلمان، فرانسه و انگلستان براساس موضع‌گیری‌ها و رفتارهای مقامات و رهبران‌شان می‌توان حدس زد که این کشورها از مشکلاتی که در اثر تحریم‌ها برای تهران به وجود آمده چندان ناراضی نیستند. در آخرین نمونه و در کنفرانس خبری هایکو ماس وزیر خارجه جمهوری آلمان در تهران، این مقام اروپایی تصریح کرد که تدبیر کاهش در مقابل کاهش که ایران در پیش گرفته از جانب اروپا پذیرفتنی نیست. این بدان معنی است که اروپا انتظار دارد تهران درمقابل کاهش تعهدات برجامی اروپا و بی‌عملی طرف مقابل، نه فقط تعهدات خویش را کاهش ندهد بلکه سیاست صبر و تحمل پیشه کند. جالب است که هیچ یک از مقامات اروپایی توضیح نمی‌دهند که صبر و تحمل ایران چه زمان به نتیجه می‌رسد و تعهدات اروپایی کی عملیاتی و اجرایی خواهد شد!پایداری تهران بر مواضع خویش اکنون آنچه اروپا برای انجام آن یک سال زمان خریده بود را ظرف چند هفته عملی ساخت. اروپایی‌ها اکنون می‌گویند برای این سازوکار مالی یک خط اعتباری نیز در نظر گرفته‌اند که در صورت واقعی بودن این ادعا می‌توان به عملیاتی شدن اینستکس خوش‌بین و امیدوار بود. اما اکنون پرسش آن است که در پشت این عملیاتی شدن آیا نقشه خبیثانه‌ای از سوی آلمان، انگلستان و فرانسه تدوین و طراحی شده است؟ در این صورت عملیاتی شدن این سازوکار با هدف به شکست کشاندن و ناکام گذاشتن آن صورت می‌گیرد و اروپا باز هم می‌تواند بگوید «انجام دادیم ولی موفق نشدیم». در این حال آیا رهبران کشورمان هم به اروپا پاسخ خواهند داد که انجام دادیم ولی موفق نشدیم؟!