گردشگری ایران و بازی در زمین شرق

نادر نینوایی- فعالان گردشگری ایران در شرایطی وارد هفته گردشگری شدند که چیز زیادی برای جشن گرفتن وجود ندارد. وضعیت ناخوشایند گردشگری ایران در سال‌های پس از کرونا، رکودی بی‌سابقه را به گردشگری ایران تحمیل کرده است. پس از آن هم بروز ناآرامی‌های اجتماعی از یک‌سو و تنش‌های سیاسی با غرب از سوی دیگر، در عمل مانع جذب گردشگر از کشورهای گردشگرفرست یعنی اروپا و آمریکا شده است. در این شرایط وزارت گردشگری گویا به این جمع‌بندی رسیده که دیگر نمی‌توان برای بهبود وضعیت جذب گردشگر به غرب چشم داشت، لذا توجه خود را به سمت کشورهای شرقی (چین و روسیه) و نیز کشورهای همسایه معطوف کرده است. امضای قرارداد ۲۵ ساله با چین و نیز بسته بودن مرزهای بسیاری از کشورهای غربی به روی روس‌ها- به خاطر جنگ اوکراین- باعث شده تا زمینه برای جذب گردشگر از این دو کشور تا حدودی برای ایران فراهم‌تر باشد. اقداماتی نظیر لغو روادید گروهی برای گردشگران روسی و نیز لغو یکطرفه روادید برای سفر چینی‌ها به ایران، نشانه‌هایی از این امر هستند که ایران گام‌های اولیه را برای تمرکز بر بازار گردشگری چین و روسیه برداشته است. با این همه جذب گردشگر از چین و روسیه نیازمند توجه دقیق به خواست‌های گردشگرانی است که از این دو کشور قصد سفر به مقاصد بین‌المللی را دارند.
دکتر Ekaterina Miettinen که مدیر گردشگری در کشور فنلاند بوده و در دوران پیش از جنگ اوکراین بر جذب توریست از بازار روسیه تمرکز داشته، معتقد است که گردشگران روس به دنبال مقاصد جدید و منحصر‌به‌فرد برای سفر هستند و دوست دارند پیش از سفر دقیقا موضوع و نوع سفر خود را مشخص کرده و برای آن برنامه‌ریزی داشته باشند. به تعبیر دیگر، گردشگر روس دوست دارد بداند برای بازدید از چه سبک جاذبه‌هایی (تاریخی، طبیعت‌گردی و…) به سفر می‌رود. از سوی دیگر روس‌ها میل وافری به داشتن تجربه زندگی مشابه مردم محلی در سفرهای خود داشته و به لحاظ خوراک و حتی بعضا اقامت دوست دارند تجربه آنها به مردم محلی و بومی مقصد نزدیک باشد.
تمام این موارد این نکته را مشخص می‌کند که برای موفقیت در جذب گردشگران روسی در مرحله نخست باید برنامه‌ریزی و طراحی دقیق و با جزئیات مشخص از سوی آژانس‌های گردشگری وجود داشته باشد و در مرحله دوم باید بر بهبود وضعیت اقامتگاه‌های بومگردی تمرکز داشت تا بتوان امکان تجربه زندگی و خوراک‌های محلی را فراهم کرد.

در ماه‌های اخیر اما بومگردی‌های ایران به سبب پلمب‌های سریالی اتفاق افتاده در زمینه حجاب از یک سو و رقابت نابرابری که با خانه‌مسافرهای غیرمجاز دارند از سوی دیگر، با چالش جدی مواجه هستند؛ موضوعی که با انتقاداتی از سوی رییس هیات‌مدیره جامعه اقامتگاه‌های بومگردی ایران نیز روبه‌رو شده است.
باتوجه به این شرایط چنانچه قصدی برای تامین نظر و سلیقه گردشگران روس وجود دارد در مرحله ابتدایی لازم است که چالش‌ها و مشکلات داخلی حوزه بومگردی‌ها مرتفع شود. درواقع اقامتگاه‌های بومگردی باید ابتدا بتوانند از مشکلات اقتصادی و سایر چالش‌ها قد راست کنند و سپس با دریافت مشوق‌های دولتی برای ارائه خدمات استانداردتر و متنوع‌تر ترغیب شوند.
در طرف مقابل، اما نگاهی به نظرات گردشگران چینی که به ایران سفر کرده‌اند مشخص می‌کند که بیشترین میزان رضایت این گردشگران در ایران از فرهنگ و تاریخ و بیشترین نارضایتی‌ها از غذا، هتل، پروازها و فرودگاه‌های ایران است.
باتوجه به این موارد برای تامین نظر گردشگران چینی باید به زیرساخت‌های گردشگری کشور تمرکز داشت. وضعیت نامطلوب فرودگاه‌های ایران، قدیمی بودن هتل‌ها و شاید حتی کم بودن آنها در اطراف مقاصد گردشگری کشور از جمله چالش‌هایی است که باید برای آنها برنامه‌ریزی روشنی صورت گیرد. صد‌البته برخی چالش‌ها همچون مشکلات صنعت هوایی کشور باتوجه به مساله تحریم‌ها شاید در آینده نزدیک قابل حل نباشد، اما لازم است برای رفع این نقیصه‌ها تلاش کرده و برنامه‌ریزی مشخصی داشت. از سوی دیگر تامین سلیقه خاص چینی‌ها درخصوص غذا، یکی از پیش‌نیازهای اصلی برای جلب نظرات گردشگران چینی است که باید برای آن هم برنامه‌ریزی مشخصی وجود داشته باشد. نگاهی به وضعیت فعلی مشخص می‌کند که تاکنون هیچ اقدام موثری برای تامین‌نظر گردشگران روسی و چینی صورت نگرفته و آنچه انجام‌شده صرفا در حد امضای تفاهمنامه و لغو روادید است.
چنانچه ایران قصد دارد در حوزه گردشگری در زمین شرق بازی کرده و از چین و روسیه گردشگر جذب کند، باید مقدمات و زیرساخت‌های اولیه را تامین‌کرده و گام‌های جدی‌ای برای برآورده کردن سلایق گردشگران این دو کشور بر دارد. در صورت تامین نشدن زیرساخت‌ها و الزامات اولیه برای جذب گردشگران روسی و چینی و نیز باتوجه به رقبای منطقه‌ای قدرتمندی نظیر ترکیه، کشورهای حاشیه خلیج‌فارس، ازبکستان و جمهوری آذربایجان که هم اشتراکات فرهنگی با ایران داشته و هم سرمایه‌گذاری خوبی در زمینه جذب گردشگرداشته‌اند، لذا ایران در بازی در زمین شرق توفیقی حاصل نخواهد کرد و بازنده رقابت منطقه‌ای در عرصه گردشگری خواهد بود.